dân trí

Mạng xã hội tràn ngập nào là tử vi, xem bói, thần số học, phong thủy, kinh Dịch, tướng số, thao túng tâm lý, muôn ngàn các kiểu thầy y – lang băm, ngụy khoa học. Chưa kể vô số loại bịp bợm, lừa đảo, cờ bạc, gái gú, và muôn ngàn kiểu nhảm nhí, xàm xí khác, lời Phật thế này, ý Chúa thế kia, và một triệu lẻ một trò tạp nham khác.

Nhiều đến mức tầng tầng lớp lớp, nhiều đến kinh hoàng. Kiểu dân trí như thế này không cạp đất mà ăn mới lạ, ít học thì có kiểu rẻ tiền ít học, “có học” cũng xàm xí theo kiểu “có học”. Vấn đề không phải là “trí”, là “biết” được gì, vấn đề chính là nằm ở “tâm”: luôn ghen ăn tức ở, luôn lưu manh lặt vặt, biết bao giờ mới ngóc đầu lên được!?

thi kiếm kiều

Đôi lúc tôi tự hỏi, những câu chuyện trong các phim Dân quốc của Trung Quốc thực đến mức nào, đều chỉ là tiểu thuyết, giả tưởng, hay vẫn phản ánh thực tế xã hội ở mức độ nhất định. Thực đến đâu thì còn tùy nhận định của mỗi người, nhưng câu chuyện của Thi Kiếm Kiều sau đây hoàn toàn là sự thật. Sinh năm 1905, năm 20 tuổi, cô gái Thi Kiếm Kiều chứng kiến cha mình, Thi Tòng Tân, bị lãnh chúa quân phiệt Tôn Truyền Phương xử tử, bêu đầu thị chúng. Suốt 10 năm ròng rã, cô gái này lần theo dấu vết, tìm cơ hội báo thù. Đến năm 1935, khi Tôn Truyền Phương đang tụng kinh tại một Phật đường, Thi Kiếm Kiều lẻn vào và nổ 3 phát súng.

Gây án xong, cô gái không bỏ trốn mà đứng ngay ở hiện trường, phát tờ rơi giải thích nguyên do sự việc, trên tờ rơi có điểm chỉ và ký tên “Con gái báo thù”! Toà án các cấp Trung Hoa Dân quốc tuyên cô gái án 11 năm tù, nhưng trước sức ép dữ dội của dư luận, cuối cùng thì, toàn án tối cao Nam Kinh phải ban lệnh ân xá. Nếu là thời đại bây giờ thì không ai khuyến khích kiểu hành động như vậy, nhưng trong một xã hội loạn lạc, nhiễu nhương như thời Dân quốc, thì quần chúng có xu hướng cho rằng hành động báo thù như vậy là hợp với lẽ phải, hợp với đạo hiếu. Cuộc đời của cô gái này là nguồn cảm hứng cho rất nhiều phim ảnh, kịch nghệ về sau.

TRSL

Xưa, thiết kế ngôn ngữ lập trình là một cái gì đó cảm giác… rất cao siêu! Đó không chỉ là một tập từ vựng và cú pháp, mà còn là các ngữ nghĩa chặt chẽ muốn diễn đạt bên dưới. Lịch sử cho thấy có không ít cú pháp ngôn ngữ theo kiểu… lảm nhảm, những người nói ra những câu mà thực chất không tự hiểu được mình đang nói cái gì!

Những loại đó trong lịch sử Khoa học máy tính không phải ít! Những vấn đề “self integrity” chính là thể hiện rất rõ ràng, sự không thấu hiểu và thiếu nhất quán bên trong một con người. Thế rồi, đến một ngày, tự mình cũng đi thiết kế ngôn ngữ, một ngôn ngữ đơn giản, không Turing-complete như các hệ quả của định lý Rice đã mô tả!

gốm và sứ

Sản phẩm nặn ra được đem đi nung lần thứ nhất với nhiệt độ dưới 1000°C, kết quả là một loại gốm chất lượng chưa cao, còn xốp và thấm nước! Lợi dụng sự thấm nước này, hoạ sĩ dùng loại mực gốc dầu (oil based) vẽ những nét phác hoạ trên mặt gốm, loại mực dầu này tạo thành những vùng tách biệt, ngăn không cho nước loang ra.

Sau đó dùng các kỹ thuật màu nước (water color) để hoàn thành bức hoạ với các vùng có màu sắc, độ đậm nhạt khác nhau! Một lớp men được phun lên bề mặt (men thực chất là một hỗn hợp gần giống kính, cơ bản là SiO2 và Al2O3). Sản phẩm được đem đi nung lần thứ hai với nhiệt độ trên 1200°C, tạo ra thành phẩm sứ chất lượng cao sau cùng!

cứu hoang bản thảo

Chu Định vương – Chu Túc là con trai thứ 5 của Chu Nguyên Chương và Mã hoàng hậu. Do có quan hệ tốt với anh của mình, Vĩnh Lạc đế – Chu Đệ, nên Chu Túc sống sót qua các giai đoạn thanh trừng và đấu đá đẫm máu đầu thời Minh, và dù cũng phải chịu một số khổ nạn, song vị Vương gia này tương đối được biệt đãi, phong đất ở Hàng Châu, Khai Phong, những lãnh địa giàu có nhất TQ. Khác với các vương gia khác, đấu đá chính trị kịch liệt, và hoàn toàn khác với hình ảnh các phim cổ trang đã cố vẽ ra cho chúng ta xem, Chu Túc dành phần lớn thời gian trồng cây, nghiên cứu y thuật và viết sách!

Cứu hoang bản thảo (救荒本草) – tạm dịch là “Các loài cây cứu đói” là công trình để đời của Chu Định vương! Sách liệt kê 414 loại thảo mộc có thể dùng làm thực phẩm khi mất mùa, đói kém. Theo lời đề tựa sách, đích thân một vị vương gia tự tay trồng cây, tự nghiên cứu tìm hiểu, và hoàn toàn khác với những sách vở trước đó, có 276 loại cây chưa từng được sách nào nhắc đến. Mục đích của cuốn sách chỉ đơn giản là: khi xảy ra mất mùa, đói kém, thì tìm những loại cây gì có thể ăn được, trồng loại cây ngắn ngày nào để nhanh chóng cứu đói. Các nhà sinh học, nông học hiện đại đánh giá rất cao sách này!

Sách có nhiều kiến thức hữu ích đến tận thời hiện đại! Bắt đầu từ “Cứu hoang bản thảo”, một cuốn sách xuất bản 700 năm trước, đã có cả một “phong trào cứu đói” ra đời, nhiều tác giả đời sau tiếp tục soạn sách và bổ sung nhiều loại cây có thể dùng làm thực phẩm: Cứu hoang dã phổ – Vương Bàn, Thực vật bản thảo – Lô Hòa, Dã thái bác lục – Bảo San, Như thảo thiên – Chu Lý Tĩnh, v.v… Chẳng trách người TQ ăn rất nhiều thứ lạ, cái gì họ cũng ăn. Suốt hàng chục năm, chúng ta coi vô số phim lịch sử, cổ trang TQ, nhưng vẫn éo hiểu và học được cái gì về văn hóa của họ, cứ như… “gió vào nhà trống” vậy!

thằng ngốc mùa hè

Từ hơn 20 năm trước, tôi đã cho rằng một bộ phận vô cùng lớn người Việt, dễ có trên 70 ~ 80%, bị các chứng tâm thần khác nhau, từ nhẹ cho tới nặng, từ dễ thấy cho đến kín đáo. Một môi trường văn hóa xã hội giống y như “cái hội ma túy bên trong cái viện tâm thần” như ngày nay, vô số kiểu biểu hiện tinh thần, nội tâm bất ổn!

Đầu tiên là dạng “thằng ngốc mùa hè”, thấy nó đi ngoài chợ, hoa tay múa chân, nhặt lá đá ống bơ… là biết nó ngốc rồi. Lại có dạng “thằng ngốc mùa đông”, phải đợi nó vào nhà, cởi nón, áo khoác ra, nói năng vài câu mới biết nó ngốc. Còn có những dạng ngốc tinh vi, biết cách che dấu, ngụy trang, phải giao tiếp nhiều năm mới biết nó ngốc!

lòe và bịp

Phương Tây giờ đây đang sững sờ tự hỏi, những đời tổng thống Bush, Clinton, Obama, etc… đã làm cái gì mà để cho Trung Quốc vượt lên như vậy, không chỉ là các vấn đề kinh tế, xã hội, mà cả các mũi nhọn khoa học kỹ thuật, TQ đều đang vươn lên và thậm chí dẫn trước. Và cứ thế họ tiếp tục mổ xẻ, phân tích vấn đề, tựu trung vẫn loanh quanh mấy ý tưởng: không có tự do dân chủ, không phải là cùng hệ tư tưởng với chúng ta, thì không cách nào phát triển được v.v… Những kiểu lý luận suông như vậy, ấy thế mà vẫn bịp được các dân tộc chậm tiến, những nơi văn hóa thấp, không có căn cơ suy nghĩ gì, cho rằng chỉ một vài từ tự do, khai phóng, dân chủ, đa nguyên, etc… mà làm nên chuyện. Để con người đổi thay, xã hội phát triển không đơn giản như thế! Nhìn lại lịch sử vài trăm năm qua, văn hóa, tư duy con người tiến bộ, bằng nhiều biện pháp khác nhau, từ dỗ ngon dỗ ngọt cho đến một tay nắm tóc, một tay quất roi vào mông!

Hôm trước Mỹ phát hành các engine trí tuệ nhân tạo thì hôm sau TQ ra sản phẩm vừa tốt hơn vừa có giá cạnh tranh hơn! Tháng trước, Mỹ biểu diễn thu hồi tên lửa bằng “đôi đũa” thì tháng sau TQ cũng trình làng thu hồi bằng lưới! Mọi người nghĩ những thành quả đó dễ dàng đạt được sau vài tuần vài tháng hay sao!? Mọi chuyện đã có căn nguyên từ nhiều chục năm về trước hay xa hơn! Tất cả bắt đầu chỉ bằng việc giáo dục con người, nâng cao dân trí mà thôi! Như khi ta nghe chủ tịch Tập đọc diễn văn tại Thiên An môn, kết thúc bằng mấy câu: “Nước CHND Trung Hoa vạn tuế, nhân dân Trung Hoa vạn tuế”, cảm giác y hệt như ngày xưa, thiếu điều bên dưới tung hô “vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế” là thành ra giống như trong phim cổ trang lịch sử. Nên chính trị, tư tưởng, thể chế… chỉ là lớp áo mặc bên ngoài mà thôi, tấm áo không làm nên thầy tu, điều chính yếu, quan trọng nhất vẫn là có thay đổi được con người hay không!

vnexpress.net – Thù hằn trên mạng

Cái đặc trưng Vietic, bắt đầu bằng chữ “lòe” và kết thúc bằng chữ “bịp”! Đầu tiên là thói “đĩ miệng”, hoa ngôn xảo ngữ, chỉ muốn bịp nhau bằng lời nói, ai hơn tôi, ai khác tôi là không được, lúc nào cũng “tôi biết, tôi đúng, tôi hơn người”. Rồi phát triển, tương tác thành những loại “tiểu xảo” đến mức “cố cùng”, bằng những cách thiểu năng, xàm xí nhất hòng tìm cách dìm người khác xuống, rồi dần dần trở thành một kiểu môi trường văn hóa xã hội kiểu… tự hũy diệt như ngày nay!

lảm nhảm

Phải đâu bay mãi trong trời đất,
Cát mỏi, về đây nằm nghỉ ngơi.
Chỉ muốn lòng săn thêm vị muối,
Rồi lại cùng bay với gió khơi…

Lảm nhảm cuối tuần… Phàm người ta làm việc gì đều để lại dấu vết… Tập thể dục thì phải đổ mồ hôi, cơ thể cứng cáp, tinh thần phải phấn chấn, học hành thì chữ phải dính vào đầu. Có học thực, làm thực hay không, không cách nào mà xạo sự che dấu được, nói 2, 3 câu là lòi ra ngay! Những loại học đòi vài ba chữ cốt để đi lòe bịp thiên hạ…

Thì cũng chỉ 3, 4 câu là lòi đuôi ngay thôi. Vì… học sau cùng chính là để… thay đổi con người, nói ra câu hàm hồ, nghe loại nhạc xàm xí… là biết ngay chả có công phu gì! Học mà chữ không dính được vào đầu, suốt ngày cuồng ngôn vọng ngữ, chỉ hòng bịp người. Cái nhân – quả ấy cứ để tự nhiên tiếp diễn như thế, vài chục năm sau sẽ thấy rõ!

mộc hoa trang

Một buổi trời đi đưa đám tang,
Có người về ở Mộc hoa trang.
Người là một gã thi nhân đó,
Thơ thẩn đi chôn những mộng vàng…

Hình chụp trong chuyến lang thang xe máy 2 tháng xuyên Việt, 2025! Có một xứ sở đầy gió và hoa như thế… I’m going where the cold winds blow – Khứ hữu phong đích địa phương –去有风的地方!