thủy tả bố

Mười mấy năm trời ngọn bút lông,
Xác xơ chẳng bợn chút hơi đồng.
Bây giờ anh đổi lông ra sắt,
Cách kiếm ăn đời có nhọn không!?

Trước, có lần tôi đi nhà sách, tìm mua “bút lông”, một cái nhà sách rộng bao la nhưng vắng tanh vắng ngắt, cô nhân viên nhiệt tình hỏi tôi muốn mua gì rồi dẫn đường đến khu vực trưng bày “bút”, tìm mãi mà không có loại “bút lông” tôi cần! Sau một hồi cố gắng miêu tả chi tiết thì cô nhân viên bảo: à, đó không phải là “bút”, rồi dẫn tôi qua khu vực trưng bày “cọ”, cọ dẹt, cọ tròn, đủ các kiểu. Tôi sững người trong một lúc và hiểu ra rằng trong ngôn ngữ Việt hiện đại, người ta không gọi đó là “bút” nữa, mà gọi là “cọ”! :D

Từ khi cải cách chữ viết và sử dụng các loại bút hiện đại (bút máy, bút bi), người Trung Quốc đã cố tạo ra những loại thư pháp mới để phù hợp với các loại bút mới và để viết chữ TQ cho đẹp, thời nào cách thức ấy, vẫn có người dùng bút lông nhưng chỉ trong một số ngữ cảnh tương đối hạn chế, mọi sự việc là vẫn phải vận động, phát triển thôi! Ấy thế mà ở xứ nào đó vẫn có người cố dùng bút lông viết chữ Quốc ngữ, “phô-mai ăn chung với nước mắm”, nên mới bảo cái giống Vietic, gì cũng làm màu, không có mấy thực chất!

Hình ảnh trong clip: thủy tả bố – 水寫布 – một loại giấy / vải đặc biệt dùng để luyện viết chữ Hán chỉ bằng… nước, khi viết vẫn hiện ra sắc đen tuyền gần giống như mực thật, nhưng đến khi nước bay hơi, khô đi thì chữ biến mất, giấy trở lại màu trắng như ban đầu. Đây quả thật là một công cụ tiện lợi tuyệt vời cho những người muốn luyện chữ, không còn phải hao tốn giấy mực, không còn phải chịu cảnh lấm lem mực ra tay, ra mặt và quần áo nữa, nhưng đương nhiên là vẫn cần một cây bút xịn, chấm nước, và cứ thế mà viết thôi!

gia nghiệp

Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh… một trong những phim Trung Quốc tôi xem gần đây và rất thích! “Gia nghiệp”, phim nói về nghề làm mực – mực thỏi hay “mực Tàu” như chúng ta thường gọi. Nhiều người nghĩ: làm mực thì có gì khó, cứ đốt củi lên thu lấy bồ hóng (muội than), rồi đem trộn với a-giao (keo da lừa, da trâu) là thành mực thôi chứ gì? Nếu chuyện chỉ đơn giản vậy thì làm sao có được một bộ phim dài và hay đến như thế?!

Như khi nhỏ tôi tập viết bút lông với mực Tàu, ở đây không phải là những lời thanh minh, biện hộ, vì nói đúng là: tôi viết chẳng có mấy công phu, chữ hơn gà bới, nên nói là do mình lười tập mà chữ xấu, nói vậy cũng không sai! Nhưng thời hiện đại cũng đã có nhiều thông tin để phối kiểm, cho ra bức tranh toàn cảnh hơn, bút tốt, mực tốt có khi tiết kiệm được vài năm hay hơn, mà những năm đầu tiên lại là những năm tối quan trọng!

Như một cây bút tốt, lõi thường làm bằng lông ngựa, lớp bao quanh bọc bằng lông thỏ, bút vừa mềm, mà lại vừa cứng, quan trọng là viết không bị cong và toe đầu, một cây bút xịn, cộng với mực xịn, giấy xịn sẽ rất khác. Còn những đồ “lô-can” mà tôi kiếm được hàng chục năm trước, chấm mực, viết được 2, 3 nét là đầu bút đã cong, toe ra hết cả, không cách nào viết chữ cho ngay ngắn được. Nên đồ xịn nó vẫn thực sự rất rất khác biệt!

Trở lại với bộ phim “Gia nghiệp”, phim kể về một cô gái có “thiên phú” với nghề làm mực, mà phong tục xã hội thời đó không cho phép phụ nữ làm nghề. Kết quả là phải cải trang làm nam để đi học lóm. Sự việc bị phát hiện, được đưa ra “tòa án”, một hội đồng các gia đình làm mực địa phương để phân xử. Tuy nói “truyền nam, không truyền nữ” nhưng đây chỉ là “lệ” truyền miệng chứ không phải “luật” đã được viết thành thành văn.

Nên “tòa” căn cứ vào điểm này để phán cho cô gái được phép học nghề, nhưng phải vượt qua được thử thách: trong một tháng, phải làm một thanh mực nộp lên để “toà” giám định về kỹ thuật, kỹ năng. Thanh mực nộp lên đương nhiên được đánh giá là loại… “hạ phẩm”, hàng chất lượng không cao, nhưng như cô gái biện luận: cô không có được vật liệu tốt nhất, cũng như không có nhiều tiền đầu tư để làm loại mực xịn, và cũng như cô lý luận:

Nhiều loại công việc không cần mực quá tốt: thương nhân viết sổ sách, trẻ em học viết chữ, nếu mực mà giá đến nhiều lạng bạc một thỏi, hàng “thượng hạng” không phải ai cũng mua nổi, và mua rồi cũng chưa chắc đã dám xài vì nó quá quý. Nên thay vào đó, cô chủ trương sản xuất một loại mực chất lượng vừa phải nhưng giá rẻ để phục vụ số đông quần chúng, thay vì chỉ dành riêng cho số ít người có nhu cầu chất lượng cao!

Đương nhiên không chỉ có “làm mực”, bộ phim lồng ghép vào trong đó bối cảnh xã hội, môi trường văn hóa, đấu đá gia tộc, luyến ái cá nhân… và rất nhiều chi tiết cuộc sống khác, tất cả chỉ xoay quanh một chuyện: làm mực! Có mỗi việc trộn bồ – hóng với a – giao, tưởng chừng đơn giản mà lại không đơn giản chút nào. Như các loại mực “tào lao” mà tôi dùng ngày trước, viết xong phơi khô, đem thấm nước là mực nó lại lem ra trở lại.

Trong khi mực xịn của người ta (là nói loại mực ngày xưa, không tính các loại mực hiện đại), không hiểu họ làm kiểu gì, ngửi thì thấy rõ là mùi keo a-giao và mùi bồ-hóng không sai, mài trên nghiên với nước nhưng sau khi viết, để khô thì dù có thấm nước, mực cũng không lem ra, là mực gốc nước (water – based) nhưng lại không tan trong nước! Xem phim để thấy, dù chỉ là một công việc “cỏn con”, người ta đã làm đến kỹ càng, kỳ công như thế!

bất vong sơ tâm

Cách đây mấy năm, hạ thủy tàu sân bay Phúc Kiến, Trung Quốc, ta thấy rõ hình ảnh “bát đại tự” – tám chữ lớn trưng ra ngay đầu mũi tàu: 不忘初心、牢记使命 – Bất vong sơ tâm, lao ký sứ mệnh. Tám chữ này về ngữ nghĩa là vô cùng đơn giản, không có gì là lắt léo, khó hiểu cả: đừng quên tâm nguyện lúc ban đầu, hãy nhớ kỹ sứ mệnh của mình. Ngôn từ đơn giản, không có gì lắt léo…

Nhưng thực hiện như thế nào, làm với mức độ sâu xa thế nào thì lại rất vô chừng, đôi khi không thể nói hết được. Làm em nhớ, cũng vào cỡ thời gian đó… Chỉ một tháng sau các đợt xiết đăng kiểm xe, tàu, mới chỉ có đúng một tháng thôi, là em đã thấy xe quá khổ, xe cơi nới chạy đầy đường. Em nói: rồi, chúng nó đưa một đám ăn đậm xuống, để cho một đám ăn đậm khác lên!

Gần đây, khi xu thế dịch chuyển sang xe điện là hiển nhiên, ra đường mà thủng lốp là sẽ vá một lỗ mất 30 ~ 40K, không còn cái giá 10 ~ 15K như trước. Các trạm bán lẻ xăng dầu thì có vô số biểu hiện rõ ràng là gian cả về chất, không phải chỉ về ăn gian về lượng. Chúng nó đang tranh thủ “hoàn vốn” khi xu thế thay đổi! Em nói cái giống Vietic nó là như thế, chỉ có ăn và phá thôi!

đội bóng thiếu lâm

Tôi dự đoán là vài năm nữa thôi, có thể sớm hơn, sẽ có “World Cup robot”, các nước sẽ gởi những đội bóng robot đi tranh tài với nhau, có thể là theo thể thức bóng đá trong nhà 5 người, hay thể thức bóng đá sân cỏ 11 người. Và cũng sẽ rất nhanh thôi, người ta sẽ toàn xem World Cup robot! Vì rõ ràng là robot, chúng nó sẽ nhanh nhẹn và khéo léo hơn con người rất rất nhiều lần!

Chịu “chấn thương” giỏi hơn, có kết nối không dây để tổ chức phối hợp chiến thuật, và sẽ có rất nhiều chiến thuật phức tạp, lắt léo mà con người không thể làm được! Và quan trọng là chúng có thể thực hiện những động tác kỹ thuật khéo léo đến không tưởng, ngay cả Messi hay Ronaldo dù có nằm mơ cũng không dám nghĩ đến! Đến lúc đó thì chúng ta sẽ phải nghĩ lại thôi…

Vậy cần con người để làm gì, hay sống chỉ phí phạm oxy của quả đất – just an oxygen – wasting creature! Và có nhiều điều khác cũng đáng suy ngẫm, khi một đất nước, trong nhận thức của rất nhiều người, mới độ khoảng chục năm trước thôi, vẫn còn xem như là một “đội bóng Thiếu Lâm”: thiểu năng, trì độn, phét lác, nhưng giờ bỗng đột nhiên trở mình, lột xác đến thế.

workspace

Tình hình là TV khổ lớn (50 ~ 100 inch) đã rẻ đến không ngờ, rẻ và chất lượng khá ổn, độ phân giải 4K ~ 8K. Hoàn toàn có thể nghĩ đến những góc làm việc như thế này, thay vì dùng màn hình máy tính cỡ nhỏ (24 ~ 28 inch) theo kiểu truyền thống. Lúc đó, sẽ phải ngồi cách xa màn hình TV đến 2, 3 mét, để có thể bao quát hết được toàn cảnh, và như thế cũng có lợi hơn cho mắt! Nhất là không phải điều tiết để xem những chi tiết ở khoảng cách quá gần, 2, 3 mét là vừa đủ để đọc được các dòng chữ (coding) một cách dễ dàng!

Tưởng tượng cái góc làm việc mà như phòng điều khiển của phi thuyền USS Enterprise như trong phim Star Wars vậy, cứ nằm dài trên sofa và ra lệnh bằng giọng nói: “Computer, maximize power to shields!!!” :) Không gian làm việc như vậy sẽ rất thoải mái, ít nhất là đối với một số loại công việc không phải soi đến từng chi tiết, tư thế ngồi cũng dễ chịu hơn! Cũng trong lúc đó thì, TQ cười khẩy: các bác cứ mơ mộng chiến tranh giữa các vì sao và trí tuệ nhân tạo đi, cần bao nhiều phần cứng, vật liệu, em sẽ cung ứng đủ!

Calisthenics

Một, hai năm trước xem các clip người TQ tập thể dục thế này, cảm thấy có chút hơi kỳ quái, giống như kiểu các thể loại “võ công – huyền học” ngày xưa vậy! Nhưng qua thời gian, nghiệm lại thấy những động tác loại “calisthenics” như thế này rất hiệu quả, và cũng là những dạng tập luyện có cường độ và đòi hỏi tương đối cao!

color profiles

Khi chỉnh sửa ảnh, chúng ta thường bắt gặp các “color profiles” ví dụ như “Adobe Landscape”, hay “Apple Display P3”, vậy thực chất những profiles này là gì? Quan sát, suy nghĩ một chút là nhận ra ngay, với ảnh kỹ thuật số, mỗi pixel chẳng qua là một bộ 3 con số R, G, B (Red, Green, Blue), đây là những con số thuần túy “toán học”, còn việc hiển thị nó ra trên màn hình máy tính, hay trên bản in như thế nào thì lại là một chuyện hoàn toàn khác. Mỗi “color profile” về cơ bản chính là một LUT, look-up table.

Look-up table, đây là thuật ngữ lập trình quen thuộc, một kỹ thuật xử lý rất dễ thực hiện, giả sử như tại pixel có giá trị RGB đó, ta “ánh xạ” nó vào một không gian khác, và thay vì thể hiện ra trên màn hình đúng giá trị RGB, thì sau khi tra bảng, ta có một giá trị R’G’B’ hơi khác đi chút xíu, chỉ khác chút xíu thôi. Điều này tạo ra một “không gian màu” và “phong cách đặc trưng riêng” cho ảnh! Ví dụ như đặc trưng của “Adobe Landscape” là ưu tiên màu xanh, nó làm cho sắc xanh lục, bích trở nên nổi bật hơn.

Trong quá trình chỉnh sửa ảnh, tôi cũng nhận ra một điều rằng, Côn Đảo đã không còn xanh như trước, có thể thấy rất rõ khi đối chiếu với các bức ảnh tôi chụp cách đây 13 năm. Phản xạ đầu tiên là… áp cái color profile “Adobe Landscape” cho các bức ảnh, vì nó đặc biệt tôn sắc xanh! Nên mới nói, nhiếp ảnh thực ra đều là… giả dối! Nhưng qua đó thấy rõ một điều là: về các kỹ xảo khéo léo để bào thật mỏng cái thảm xanh này mà vẫn khiến người khác khó lòng nhận ra thì không ai giỏi bằng các bác kiểm lâm nhà ta!

valse chinoise

Chương trình âm nhạc “cuối tuần”, một điệu valse Trung Quốc mang tựa đề: “Vũ khúc ba-lê ngày xuân – 春天的芭蕾”… Cũng như mọi nơi khác, phương Bắc luôn chiếm “ưu thế” nhất định trên các phương diện văn hóa, nghệ thuật. Tuy vậy, vài năm gần đây, trên sóng phát thanh truyền hình Trung Quốc… Ngữ âm Đông Bắc đã không còn đóng vai trò chủ đạo như trước, thay vào đó là kiểu ngữ âm tròn trịa hơn, nhiều âm sắc hơn của Trịnh Châu, Hà Nam, nơi vốn dĩ, từ xa xưa, đã là cái nôi của văn minh Hoa Hạ. Dạng ngữ âm mà chính Khổng tử cũng phải tán thưởng rằng: thật đúng là “nhã ngữ”! :)

bất thiện

Share lại bài viết 2 năm trước: Đậu phụ làng cắn đậu phụ chùa! Bồ đề bản vô thụ, Minh kính diệc phi đài! Bản lai vô nhất vật, Hà xứ phạ trần ai!?菩提本无树,明镜亦非台,本来无一物,何处惹尘埃! Nói “dân trí thấp” vẫn là một cách nói “bàng quan”, chung chung, xa cách, không muốn đi sâu vào chi tiết. Nói “không chịu lớn” là cách nói thực tế, nhưng vẫn còn chút “lịch sự”, ám chỉ những người suốt ngày sống với cái tôi thấp kém của mình.

Không chịu mở mắt ra xem người khác và thế giới thế nào. Nhưng tất cả những cách nói đó vẫn còn thiếu sâu sát. Có những loại không đơn giản là “dân trí thấp” hay “không chịu lớn”, mà phải gọi đúng tên là lưu manh, điếm lác vặt vãnh, luôn nghĩ ra chiêu trò, tìm cách dựng chuyện, giàn cảnh, vu vạ để kéo người khác xuống cho thấp bằng với họ. Tôi mới đúng, ai khác tôi là không được, cả đời chúng nó sống bằng chiêu thức, mánh khóe lặt vặt!

Từ năm này sang tháng khác như thế. Nên đây không phải là “dân trí thấp” hay “không chịu lớn”, thấp thì vẫn còn hy vọng có thể giáo dục cho cao lên được, không lớn thì vẫn đợi cho trưởng thành được! Nói thẳng ra đó là dạng “lưu manh”, “đĩ điếm”, “thâm căn cố đế”… những dạng tính cách Vietic vô cùng đặc trưng! Mà những dạng này… không giáo dục nào cải tạo được. Đã xác định là “bất thiện” thì cứ im lặng để cho “nhân quả” tự nó vận hành thôi!

bản quyền

Lảm nhảm về bản quyền, bản quyền luôn có 2 mặt tốt xấu, nhưng dù thế nào, là tốt hay xấu, thì chúng ta đều có thể nhìn vấn đề một cách đa dạng. Nếu có những phần mềm phải trả tiền mới xài được, thì trả tiền thôi. Bản thân tôi là lập trình viên, và lập trình viên cũng phải sống chứ, không trả tiền làm sao người ta sống được!? Thứ đến nữa là có những phần mềm miễn phí, tuy không tốt bằng loại chuyên nghiệp, nhưng cũng đủ xài trong một số tình huống. Ví dụ như tôi toàn xài LibreOffice thay vì dùng MS Office.

Thứ đến nữa… cái gì không nhất thiết phải xài đến thì đừng xài. Không cần phải có sự tiện lợi nho nhỏ, không cần phải quá cập nhật với thời đại. Ví dụ như về bản quyền âm nhạc, em chủ trương… nghe nhạc cổ điển, không cần phải trả tiền cho những cái… phần – lớn – là – rác – rưởi của thời hiện đại. Khi người ta không nhất thiết phải theo kịp với thời đại ở một số mặt nào đó, và khi chúng ta nghèo, thì tập trung vào những điều đơn giản, cơ bản lại chính là phúc phần, hơn là đua đòi theo những loại không ra gì!

Và bản quyền trong một cuộc chiến dài hơi chính là một dạng vũ khí kinh tế. Cái này ví dụ như TQ, không thể thắng được trong thị phần xe xăng, thì họ tự xây dựng thị phần xe điện. Và nói thẳng ra là… copy, ăn cắp không ai bằng TQ, nhưng chịu đựng sự thiếu thốn, lạc hậu để học hỏi, bắt kịp và vượt lên cũng không ai bằng TQ. Phương Tây bây giờ không còn nhìn TQ như… “công xưởng của thế giới” với nhân công giá rẻ nữa rồi, cái gì phương Tây nghĩ ra, thì TQ đều có thể làm được, và thậm chí còn làm tốt hơn!