Share một cái ảnh đẹp, đặt cho nó cái tựa: dân trí và dân chủ !!! :D Khi những yếu tố tiến bộ không phải là từ “trong lòng”, từ “nội tại”, từ trong cơ sở văn hóa xã hội mà “tạo sinh” ra, thì cho dù cho cố gắng “lạm xưng”, “vay mượn”, “áp đặt”, “nhập khẩu”, “lộng ngôn”, “đĩ miệng”, “hoang tưởng”, “vỗ ngực xưng tên” v.v… cỡ nào đi nữa cũng không làm gì được! 心灯若照其元体…
Đêm trăng thượng huyền, nghe nhạc “tạo sinh bởi A.I”… Đầu tiên, phần lời tiếng Anh rất không ổn, đọc sơ qua dễ thấy chỉ cần sửa vài chỗ là sẽ vừa đúng hơn về văn phạm, vừa thuận hơn về ngữ nghĩa và vừa dễ hát hơn. Thứ đến nữa là phần bè guitar Tây Ban Nha hơi vô duyên, không ăn nhập gì với cái chất âm nhạc Nhật Bản. Bài ca tổng thể là chỉ tạm nghe được, nhưng gọi là “tạo sinh bởi A.I.” thì rất không đúng, vì nó… “đứng trên vai” một người khổng lồ, bắt đầu từ ca khúc gốc “Half moon serenade” của ca sĩ Nhật Bản, Naoko Kawai – 1986. Ca khúc được chuyển ngữ sang tiếng Quảng Đông (Lý Khắc Cần) dưới tựa đề “Nguyệt bán tiểu dạ khúc”!
月半小夜曲 – Khúc ca nhỏ đêm trăng khuyết (thật trùng hợp với bối cảnh), rồi bài ca được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác, trong tiếng Việt nó mang cái tựa “Tình nồng”. Nhật Bản mà, vẫn có chút gì đó ảnh hưởng xa xưa từ Trung Quốc, ví dụ như khi nói về tình yêu trai gái, thì thế nào cũng bắt đầu theo kiểu: Trăng đêm nay sáng quá… :D Lời văn thì như thế, nhưng về chất nhạc thì Nhật Bản vẫn luôn là một cái gì đó rất riêng, rất đa dạng và dữ dội… Tình yêu đã đến, đến trong cơn mơ, thật xa vắng, rồi cho ta dòng lệ đắng cay. Tình tựa bão tố, dù có tàn uá mộng đẹp xin giữ trong tim. Hãy cho nhau nụ cười, dù ngày mai có phôi phai, về đâu em hỡi…
Khi bạn tập trung vào một vấn đề gì đó quá lâu, và vì nhiều lý do khách quan, chủ quan mà không hoàn thành được, cứ lặp lại mãi như vậy nó sẽ trở thành một kiểu… “chướng ngại tâm lý”! Bản năng an toàn, an nhàn tự thối chí, nó cứ muốn bàn lùi: mày không làm được đâu, nhưng lý trí thì lại bảo điều ngược lại: mày đang ngày càng tiến bộ, khoảng cách không còn xa nữa! Đó cũng là lý do trong thời gian dài tôi… cố lờ đi về khoản chèo xuồng, không muốn đề cập đến! Vì biết rõ bản thân chưa đủ thể lực cần thiết…
Để có thể chèo 22 ~ 24 tiếng liên tục, mới chèo đến tiếng thứ 17 ~ 18… là đã phải xài 2, 3 viên Effer – codeine (thuốc giảm đau tương đối mạnh) rồi. Nhưng ở hướng ngược lại, có lẽ nó cũng không khó đến vậy… vấn đề của một cơ thể khỏe mạnh không phải chỉ là tay khỏe, chân khỏe, mà cơ bản là toàn bộ đều phải khỏe! Chèo kayak rất khác với đạp xe và các môn khác, không chỉ đòi hỏi thể lực nhiều, chèo không dừng nghỉ tùy ý được, khả năng xảy ra các tình huống bất lợi, nguy hiểm cũng nhiều hơn…
Vừa ráp xong cái máy đạp xe tại nhà… 3 lý do vẫn phải có máy đạp xe tại nhà bên cạnh xe đạp: #1: đôi khi do thời gian hay thời tiết, bạn không ra đường được thì vẫn có thể tập tại nhà, #2: máy có thể giả lập được điều kiện đạp nặng không thường thấy trên các cung đường thành phố, #3: máy rẻ và bền hơn xe rất nhiều, có thể đạp nhiều năm không phải sửa chữa hay thay thế, còn xe nếu đạp nhiều sẽ phải bảo dưỡng, tốn tiền + thời gian. Những lần leo cầu Phú Mỹ hay như đi Côn Đảo vừa rồi là tự biết rõ chính mình…
Ví dụ như độ dốc trung bình 5%, lên cao khoảng 250m thì tôi vẫn có thể đạp được, nhưng cao hơn nữa, ví dụ như đèo Hải Vân, lên cao gần 500m, độ dốc trung bình hơn 5% thì chắc chắn là không / chưa đạp nổi! Muốn cải thiện sức đạp để leo Hải Vân, đó không phải là chuyện một sớm một chiều mà làm được, mà Hải Vân thì cũng chưa là cái đinh gì so với các núi đèo khác ở VN! Như thế là cái phòng tập GYM của tôi đã tạm gọi là đầy đủ đồ chơi, chỉ còn thiếu một món… “thánh khí” sau cùng là chưa có mà thôi! :)
Tôi cho rằng tất cả những sự bơm thổi về A.I. – trí tuệ nhân tạo đều có 2 mục đích chính: một là để IPO (lên sàn chứng khoán) cho thành công, và hai là để thu thập dữ liệu người dùng (data, code, etc…) tiến hành nghiên cứu thị trường. Tìm cách đánh vào nỗi lo sợ là xưa rồi, giờ đây chúng nó tìm cách đánh vào sự mơ hồ, không chắc chắn trong nhận thức nội tại. Đương nhiên, quy kết A.I. một chiều như thế cũng có phần hơi đơn giản, vì…
Khoa học – kỹ thuật luôn luôn phát triển và sẽ luôn “vẽ ra” những “chân trời mới”. Nhưng đó cũng là lý do chúng ta phải phân biệt rõ ràng giữa “khoa học” (dạng những lời hứa hẹn 5, 10, 20… năm nữa sẽ làm được, cái “chân trời mới” đó bao giờ mới có), và “kỹ thuật” (số liệu, logic, khả năng hiện thực ngay trước mắt). Và tất nhiên không thể dùng cái “bánh vẽ” đó cho những công việc tối quan trọng, ví dụ như giáo dục thế hệ trẻ!
Thế giới thật vận hành theo những “quy luật bốn chữ” vô cùng rõ ràng, ví dụ như: “tiền tươi thóc thật”, hay “tàu to súng lớn”, etc… Cách nhanh nhất để hũy hoại một con người là đưa ra những cái “bánh vẽ”, làm cho anh ta tin vào, nào là “khoa học”, nào là “trí thức”, để anh ta tự buộc mình vào những “vọng tưởng” đó mà quên đi các sự thật “kỹ thuật” rõ ràng! Bất hạnh thay những dân tộc chỉ có (ngụy) “khoa học” và (giả) “tư tưởng”!
Qua trao đổi với nhiều người “dùng A.I.” trong làng công nghệ thì thấy rõ là: phần lớn họ không tự phát biểu được vấn đề của chính mình, không biết cách diễn giải, trình bày bài toán họ đang đối mặt, và do đó, họ “hy vọng” có thể dùng A.I. giúp “làm rõ, gỡ rối” một cách nhanh chóng mớ bòng bong bên trong chính họ! Đây thực chất là một dạng “vọng tưởng” phi lý, đến bản thân anh còn chưa biết anh muốn gì và cần phải làm gì thì sẽ không có một “đấng – tạo sinh” nào giúp được anh cả, nói cho ngay là như thế!
Thứ hai là họ “ngộ nhận” về những dạng bài toán mà A.I. có thể giải quyết. Một số dạng bài mẫu, đơn giản đã được làm sẵn thì A.I. copy vô cùng lẹ, ví dụ như bạn prompt: xây dựng cho tôi một cái app cấu trúc MVC (model – view – controller) gồm những đối tượng sau… thì A.I. sẽ đem code nó đã học được xây thành khung ứng dụng cơ bản rất nhanh. Nhưng nếu bài toán bạn đang giải là mới, không có trong CSDL của A.I thì việc xây app, làm sản phẩm cũng vẫn sẽ là… xếp từng viên gạch logic mà thành thôi!
Vận động một chút là biết nhau ngay, đi một chuyến về là phải thay mới! Mua loại pedal được quảng cáo có 2 bạc đạn, về tháo ra chỉ có 1 cái, mua loại pedal được quảng cáo có 3 bạc đạn, về tháo ra cũng chỉ có… đúng 1 cái! Tôi không nói là những loại pedal này không xài được, nếu chỉ đạp nhẹ nhàng có khi nhiều năm chưa hư hỏng, nhưng leo đồi núi vài ngày là sẽ thấy rõ ngay thôi. Vì đến hơn 95% người đạp chỉ loanh quanh gần gần…
Việc gì phải sản xuất loại chất lượng tốt, làm hàng “phổ thông” giá rẻ hơn nhiều. Thêm vào đó là những loại Vietic tráo trở luôn tìm cách đánh tráo quy cách và chất lượng! Cứ tưởng tượng họ bán loại má phanh xe hơi chất lượng chỉ vừa đủ để đi đường bằng, đến khi đổ đèo 30km liên tục thì cháy thắng, lật xe, người chết… :( Nên bất kỳ món hàng hoá quan trọng nào cũng dần dần đều phải có kiểm định, quy chuẩn nghiêm ngặt!!!
Vấn đề của eo biển Hormuz là nó vừa dài, vừa hẹp, chỗ hẹp nhất chỉ khoảng hơn 50km, hoàn toàn nằm trong tầm của các loại pháo phản lực kiểu như BM-30, loại vũ khí tương đối phổ thông, nhiều nước có, chẳng cần phải tên lửa hành trình, đạn đạo hiện đại này nọ. Hơn nữa địa hình trên đất liền dọc theo eo biển là nhiều đồi núi vô cùng phức tạp, rất có lợi cho bên phòng thủ! Vấn đề của các chiến hạm hiện đại là… cho dù có hiện đại đến cỡ nào đi nữa cũng không dám vào gần bờ dưới 200 km! Không cần phải là nước có trình độ KHKT như Nga, TQ, ngay những quốc gia bình thường…
Cũng có khả năng kiểm soát lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế một cách hiệu quả, chỉ bằng cách sử dụng những vũ khí tương đối bình thường! Có câu: “chó cậy gần nhà, gà cậy gần chuồng” mà! Nên muốn giải tỏa eo biển Hormuz, trừ khi là phải đổ một lực lượng lớn tính bằng… nhiều hạm đội, tiến hành chiến tranh toàn diện, chứ không nước nào, kể cả Mỹ, dám đưa 3, 5 tàu chiến lẻ tẻ vào gần, làm mồi cho các chiến thuật dùng số lượng lớn vũ khí “ngu” để đánh bại khí tài hiện đại! Haiza, tình hình này mà kéo dài, thì chắc là em sẽ bỏ hẳn xe xăng, toàn đi xe đạp cho nó lành! :D
Hôm nay bầu cử tự do,
Chọn người tín nhiệm mà cho vào hòm (phiếu)! :D
Như bao người Việt khác, dù chửi bới, lăng mạ dữ dội, nhưng bản thân tôi cũng là… Vietic, loại Vietic từ thời còn ở nhà sàn :D! Haiza, Vietic, what makes you tick!? Điểm yếu cố hữu Vietic, đó là sự suy yếu về thể chất, năng lượng không ổn định, lúc thì làm một việc rất hăng hái (nhất thời), sau đó xìu hơi, ù lỳ thời gian dài, rồi lại chuyển trạng thái sang hướng ngược lại.
Chính sự phập phù về năng lượng nội tại này khiến người Việt khó nghĩ, làm, duy trì những việc cần phải có công phu, quá trình lâu dài. Nên mục tiêu đặt ra cho 2026 là phải khắc phục tình trạng này! Không cần phải vận động nhiều đến mức kiệt sức, nhưng phải duy trì trạng thái vận động điều hòa, ổn định! “Nghị quyết – resolution” đã được đặt ra cho năm mới! :)
Developer mà thiết bị chỉ thế này thôi á, vâng, tạm thời là như thế… Một cái iPad nhỏ không chạy xCode được, chỉ có thể dùng như một thin-client để thao tác trên server! Màn hình 10.2 inch tuy nhỏ nhưng rõ đẹp, chữ to không hại mắt, đủ đọc tài liệu và giao tiếp bằng hình ảnh, âm thanh! Quan trọng là iPad có cấu tạo nhỏ, bền, lại bọc giữa nhiều lớp bảo vệ, không sợ bị cấn, bể như Macbook 16 inches mỏng và lớn khi phải di chuyển nhiều. Đến một lúc, bạn biết rằng: ý tưởng, code, hay bất kỳ điều gì khác là nằm trong đầu bạn chứ không nằm ở thiết bị, phương tiện, hay công nghệ!
Đã nhiều lần thử vibe – coding (code có sự trợ giúp của A.I.) nhưng thất vọng vì hiệu suất khá tệ, có lẽ vì tôi old – schooled, bắt đầu code từ thời DOS 5.0, một tay gõ mã, một tay… lật tài liệu tham khảo giấy, tất cả tạo thành thói quen: gì cũng phải tự ghi nhớ, tự gõ, thậm chí không dùng auto – completion! Dù không hề chê A.I, sau khi prompt mô tả vấn đề, nó đưa ra giải pháp, tôi phát hiện lỗi, bảo nó thì A.I. tự sửa lỗi được, lại phát hiện đoạn code chưa tối ưu, bảo nó thì A.I. vẫn tự cải tiến được! Nhưng quá nhiều lần prompt sửa tới sửa lui mất thời gian… tôi tự gõ cho nó lẹ!
Có thể đánh giá rằng A.I. đã “giả lập” được kỹ năng code gần bằng với trình độ junior – beginner, tôi nói là “giả lập – làm giả” chứ không nói là “làm thật”, tức những đoạn code đơn giản đã được con người làm sẵn đâu đó thì phần lớn thời gian không cần phải suy nghĩ nhiều nữa, dùng A.I. để copy cho lẹ! Nhưng những kỹ năng thuộc trình độ senior – advanced, chủ yếu là khả năng xây dựng nên cấu trúc của code – base lớn, xử lý tinh tế các vấn đề về memory, performance, và giải thuật, những điều phải đọc giữa – các – dòng – code (read between the lines) thì A.I. chưa làm được!
Mỗi người có một cách thức sinh hoạt và nhu cầu vận động khác nhau, với rất nhiều người, mỗi ngày chỉ cần tập thể dục 15 ~ 30 phút cũng xem như tạm đủ. Thế nên mới có thể loại nhà báo “láo toét” cho rằng: cần gì phải tập các môn thể dục, thể thao này nọ, chỉ cần quét nhà, giặt quần áo cũng xem như tập thể dục rồi! Vấn đề là họ muốn hướng đến loại sinh hoạt và vận động nào, nhiều người tự hào mình tập đủ các loại hình gym, xe đạp, chạy, bơi… mỗi ngày 3, 4 tiếng, nhưng đến khi ra vận động thực tế…
Liên tục 10 ~ 12 tiếng mỗi ngày là… vẫn sẽ quỵ như thường, cơ thể không chịu nổi! Đó là chưa nói vận động liên tục nhiều ngày, ngày nào cũng 10 ~ 12 tiếng, liên tục 5, 7 ngày như thế! Nên những thể loại mà nói chỉ cần quét nhà, giặt áo hãy thử leo núi Yên Tử hay núi Bà Đen là sẽ biết, mặc dù đây chưa phải là thử thách gì lớn, nhưng khả năng cao là… leo xong về nằm liệt giường 2, 3 ngày không đi được! Nhiều người tập luyện đạp xe rất dữ, nhưng đến lúc ra vận động thực tế lại dễ dàng bị chuột rút vì…
Một động tác vặn người, xoạc chân không giống như động tác… quay vòng lên xuống đơn giản của xe đạp. Nhiều người tập chạy rất dữ nhưng đến khi ra thực tế lại bị vọp bẻ rất “vô lý” vì… một động tác bơi không giống như chạy! Nên vận động bao nhiêu và như thế nào tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố, quan trọng nhất là họ muốn hướng đến một cuộc sống như thế nào, mà điều này lại là chuyện… rất đa dạng, mỗi người có một quan niệm sống khác nhau, hướng đến một không gian sinh hoạt khác nhau!
Đáng nói là con người càng ngày càng yếu đi, và điều này đã bắt đầu lâu rồi, từ 2, 3 thế hệ trước chứ không phải chỉ mới có GenZ sau này. Chính cuộc sống hiện đại, nhiều phương tiện mới, cách thức sinh hoạt, dinh dưỡng mới, và mạng xã hội xúi bẫy những cái tâm vọng động, tất cả đã góp phần tạo nên những con người, thoạt trông thì khoẻ mạnh, béo tốt, nhưng thực ra cực kỳ yếu đuối về thể chất, và dẫn đến bạc nhược về tinh thần! Vấn đề là những “con gà ống tre” đó không tự nhận ra được!
Nói rất hay và nói vô cùng đúng… Khi con người ta phải dùng tới những ngôn từ bóng bẫy, có cánh nhưng mơ hồ, phù phiếm (nôm na tức là… “đĩ miệng”) thì cũng có nghĩa là họ đang loay hoay tìm cách giấu nhẹm, né tránh một cái thực tế, một thực trạng rất không vừa ý nào đó! Suy cho cùng, không phải là chúng ta có được máy móc gì, có công nghệ gì, mà vấn đề vẫn chỉ đơn giản là… con người chúng ta đã thay đổi như thế nào, có năng lực suy nghĩ như thế nào, có khả năng tư duy, phân tích, kế hoạch và hành động như thế nào!?
Và khi con người không thay đổi được, cái “tâm” không tiến bộ được, thì dù bạn có “khoa học công nghệ” đằng trời đi nữa thì câu chuyện cũng chỉ là “chiếc áo & thầy tu” mà thôi! Cũng có chút liên quan (vì đây chính là A.I.) tự dưng một cái quảng cáo hiện lên trên Facebook: “Bạn có phải là người giải quyết vấn đề tự nhiên?”, chẳng có gì là “vấn đề tự nhiên” cả, câu này ý muốn nói: “Bạn có phải tự nhiên đã là người giải quyết vấn đề!?” Đúng là một thời đại kỳ quặc, viết câu tiếng Việt không thông mà lúc nào cũng “A.I. – trí tuệ nhân tạo” ầm ầm! :(
Khi còn là đứa bé nhỏ xíu, mỗi lần đọc đến câu này là cứ trầm trồ, tấm tắc mãi thôi: Thùy gia kim dạ biên chu tử, Hà xứ tương tư minh nguyệt lâu
– 谁家今夜扁舟子，何处相思明月楼。。。 Dần dần trở thành một chủ đề tâm đắc, ảnh hưởng mãi đến về sau. Ai hiểu ý tứ hai câu này sẽ thấy có gì đó giống như Trương Chi – Mị Nương trong truyền thuyết của VN vậy:
Tây hiên Mị Nương khi nghe tiếng ngân hò khoan mơ bóng con đò trôi, giai nhân cười nép trăng sáng lả lơi, lả lơi bên trời. Đò trăng cắm giữa sông vắng, gió đưa câu ca về đâu? Nhìn xuống đáy nước sông sâu, thuyền anh đã chìm đâu. Đò ơi, đêm nay dòng sông Thương dâng cao mà ai hát dưới trăng ngà. Ngồi đây ta gõ ván thuyền, ta ca trái đất còn riêng ta… Trương Chi – Văn Cao
Đi về đã được vài ngày rồi, mà tâm trạng cứ lững lờ ở đâu đâu mãi, diễn đạt bằng một câu Đường thi: Thế trung diêu vọng không vân sơn
– 世中遥望空云山 – Ở trong thế giới này nhớ về ngọn núi mây bay… Về cây gậy dã ngoại (hiking stick) 4 công dụng, làm bằng 3 đoạn ống nhôm lồng vào nhau, khi rút gọn khoảng 60cm, khi kéo dài khoảng 150cm, tôi thêm một cái chốt để gắn được camera, có thể dùng làm monopod để chụp ảnh.
Có thể cắm xuống cát, hay dựng tựa vào xe đạp. Ngoài ra gậy còn có thể dùng làm selfie-stick, và dùng làm… vũ khí phòng thân khi cần. Để chống xuống đá lâu mòn thì đầu gậy có gắn một mũi nhọn tungsten-carbide siêu cứng, cứng hơn thép nhiều lần, nên cây gậy này siêu nguy hiểm, có thể chọc vỡ kính hay gây ra nhiều vết thương nghiêm trọng khác. Cũng vì lý do này mà gậy dã ngoại bị cấm mang lên máy bay (phải ký gởi hành lý).
Vấn đề với các dạng “generative A.I.” đó là chúng đã… “ăn cắp” khái niệm “generative” của Noam Chomsky, ăn cắp theo kiểu “đánh tráo, mạo danh”, có “tạo sinh – generative” mà không có “cấu trúc – structure” như Chomsky đã mô tả! Mà đến cấu trúc còn không có thì suy luận kiểu gì, đó là chưa kể có cấu trúc rồi cũng chưa chắc đã suy lý được! A.I. tạo sinh, đó đơn giản là những mô hình mang tính thống kê, và do đó, phù hợp với các tác vụ tìm kiếm, phân loại thông tin, điều mà nó làm vô cùng xuất sắc. Từ góc độ này, A.I thực sự siêu hữu ích cho lập trình và lập trình viên!
Đã rất nhiều lần, A.I. làm tôi đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác vì khả năng tổng hợp thông tin của nó! Ví dụ như tôi hỏi A.I. làm sao để tính số Pi, nó sẽ lần lượt đưa ra các phương pháp Leibniz, Monte Carlo, tiến đến phương pháp dùng chuỗi Gregory – Leibniz, rồi dùng chuỗi Nilakantha, và rồi dùng giải thuật Chudnovsky để tính số Pi, và cuối cùng là dùng thư viện Python để chạy song song các tính toán nhằm tối ưu tốc độ. Như thế, A.I. giúp ta tiếp cận rất nhiều thông tin, kiến thức, có những cái thậm chí trước đây chúng ta không hề biết đến!
Nhưng đừng vội đánh giá như thế tức là A.I. đã có suy nghĩ, đã có trí thông minh. Nó chỉ là tập hợp các dữ liệu, kiến thức của nhân loại mà thôi. Đứng trước A.I. ta không thể không có cảm giác choáng váng vì thông tin, kiến thức quá nhiều như thế, nhưng đồng thời ta cũng biết rằng, nó lặp lại các kiến thức đã được tích lũy trong các corpus, trong các cơ sở dữ liệu, chứ bản thân nó không biết phân tích đúng sai, không logic, không hình thành hệ suy luận. Cái mà ta đang coi là “suy luận” của A.I. thực chất cũng là các suy luận đã được “hiển ngôn” trong CSDL.
Vấn đề với các dạng generative – A.I. trong lập trình… nó giống như một cái hố trống hoác để những người không biết code, không hiểu công nghệ và không hiểu công việc nói chung, có thể… thảy tất cả mọi thứ vào đó. Đứng trước một vấn đề họ không hiểu, không định nghĩa được, không làm được, họ phải cố bám vào một cái công cụ “vạn năng”, theo kiểu: cái này A.I chắc chắn làm được, cái này low-level, mình không cần quan tâm vì đã có A.I. làm thay v.v… Nhưng họ chỉ nhắc đi nhắc lại như một kiểu “hype” máy móc vậy thôi, chứ họ chưa tự mình chứng thực bao giờ.
Nếu họ có thể tự suy nghĩ được thì họ sẽ tự biết được vì sao A.I. không thể code! Nếu họ có thể tự mô tả vấn đề, thì họ cũng sẽ tự hiểu ra là… các vấn đề đó thực ra đều quay về các “bài toán kinh điển” đã có trong SGK, và thường là… chẳng mấy liên quan đến A.I.! Cách thức gần nhất mà A.I. cho thấy nó có thể lập trình là: người dùng viết một dạng pseudo – code (mã giả) rất chi tiết, rồi dùng A.I chuyển mã giả đó thành mã thật. Một số người không rành lập trình thường xài cách này, nhưng khi đó, mã giả có độ phức tạp và dài dòng… còn hơn cả mã thật!
Từ xưa tôi đã chụp nhiều ảnh phong cảnh, và thích ảnh phong cảnh đẹp! Thích đẹp nhưng lại… lười, lúc đi ra ngoài chỉ muốn gọn nhẹ tối đa, không thích lỉnh kỉnh máy ảnh, ống kính nặng nề và chỉnh tới chỉnh lui các kiểu! Có ku thấy tôi loay hoay với máy ảnh, nên phán kiểu “chụp mũ”: sắm máy để chụp gái chứ gì? Xin lỗi nhé, ông đây chưa bao giờ chụp cái gì khác ngoài phong cảnh nhé! Muốn có ảnh phong cảnh đẹp mà lại tính lại lười, lười mang nặng, lười thao tác, thật đúng là một lưỡng đề nan giải! :D Nhưng người lười cũng có cách của người lười, cách của tôi đơn giản như sau, các kỹ thuật này rất nhiều người biết, cũng chẳng có gì gọi là bí mật cả. Đầu tiên là về “phần cứng”, cũng một thời lích kích máy ảnh, ống kính các kiểu…
Nhưng giờ chỉ gọn nhẹ một máy “point n shoot” như trong hình, (gọi là “point and shoot” có hơi quá, vì Sony RX100 M7 tuy nhỏ gọn nhưng rất xịn về tính năng!) Còn về “phần mềm”, chụp ảnh có thể hiểu đơn giản là kết quả của một hàm 3 biến: f(x, y, z) – có thể tạm cho là 3 biến độc lập (dù vấn đề thực chất phức tạp hơn như thế nhiều, x, y, z không phải là các biến độc lập, và nó phụ thuộc nhiều biến khác)! Ta có: x = ISO, độ nhạy sáng của phim / sensor, y = aperture, khẩu độ, độ mở của ống kính và z = shutter speed, tốc độ của màn trập. Phần lớn thời gian, tôi không chụp tự động (auto) hay thủ công (manual) mà ở chế độ bán tự động – ưu tiên khẩu độ (aperture priority mode – trên máy thường ký hiệu là A hay Av)!
ISO thường cố định trong khoảng 80 ~ 125, xứ nhiệt đới nên ánh sáng thường dư thừa, không mấy khi phải đổi ISO. Khẩu độ cố định trong khoảng f/4 ~ f/5.6 (con số này phụ thuộc vào dòng máy ảnh và kích thước sensor, thường là f/11 ~ f/16 trên các máy full-frame)! Ở khẩu độ này, ảnh sẽ nét đều trên toàn bộ khung hình, không phải chỉ vùng ở giữa hay phần tiền cảnh là nét, còn lại mờ ảo như các dạng xóa nền, bokeh. Tôi cực ghét các loại hiệu ứng xóa phông này, ảnh đẹp đối với tôi là nét đều đến từng chi tiết, chỉ đơn giản là như thế, càng nét càng tốt! Đã cố định các biến số x – ISO và y – khẩu độ ngay từ đầu, với biến số còn lại – z, máy ảnh… sẽ tự tính toán và tự chọn tốc độ chụp phù hợp, tùy theo điều kiện ánh sáng!
Điều này cũng có nghĩa là người chụp… không phải loay hoay chỉnh tham số, xoay nút này, bấm nút kia gì cả, cứ ngắm và chụp thôi. Nhưng cố định khẩu độ như vậy cũng có nghĩa là máy thường tự chọn tốc độ chụp tương đối chậm (0.025 ~ 1 giây, tùy vào điều kiện sáng), nên phải vững tay, hay phải có tripod nếu không muốn ảnh bị nhòe, mờ. Nhưng tôi lại lười đem tripod vì cồng kềnh, vướng víu, thế nên gắn một cái chốt lên phần đầu cây gậy dã ngoại (loại telescopic có thể rút gọn, kéo dài được, rất gọn nhẹ), biến nó thành một cái monopod (hay selfie-stick khi cần)! Thêm một chi tiết nữa, một trong những thứ đơn giản nhưng quan trọng khi chụp ảnh ở xứ nhiệt đới, theo tôi, đó chính là polarizing filter – kính lọc phân cực!
Polarizing filter thường là kính lọc đầu tiên, không thể thiếu khi chụp ảnh, nhất là ảnh phong cảnh! Ảnh qua kính lọc sẽ trở nên rõ ràng hơn, bớt chói sáng, bớt phản chiếu, tông màu trở nên rõ đẹp hơn. Ánh sáng qua bộ lọc thường trở nên “mát” hơn, cảm nhận như nền nhiệt độ giảm xuống, và trong một số tình huống, ảnh chụp xứ nhiệt đới mà lại trông “mát mẻ, êm dịu” cứ như là xứ ôn đới vậy! Nên mới nói… tất cả ảnh chụp, dù là chụp bằng máy xịn hay máy dỏm, dù là máy số hay máy cơ, thì đều là… giả dối! Cảnh vốn dĩ đã là không thực, ảnh lại càng không thực, chỉ có “tâm” là thực mà thôi. Nếu đã nói như vậy hà tất phải cất công chụp chọt làm gì? Tâm bất “dính” giữa đời vạn “thính”, nói thì dễ nhưng làm lại không dễ! :D
Cách điều chỉnh máy ảnh “ưu tiên khẩu độ” này thực ra giống hệt cách bạn nên tự điều chỉnh bản thân mình, độ nhạy thì mỗi người mỗi khác nhưng phần đông là không thay đổi ngay được, chỉ cần mở thật rộng các giác quan, trong một khoảnh khắc được cố tình kéo cho chậm lại, tìm cách nhìn cho thật vững vàng, nhìn cho thật rõ ràng, chi tiết thế giới xung quanh. Như thế, ngoại giới: thế giới trước màn trập, và nội giới: thế giới sau màn trập mới có được một sự giao hòa nhất định! Như thế, nội giới mới tự cảm nhận được sự nhỏ bé, u tối của chính mình và thấy được sự rộng lớn, đầy màu sắc của thế giới xung quanh! Và chụp cũng không hoàn toàn để cho người khác xem, là cách để tự chính mình ghi nhớ mà thôi…
Buổi sáng cuối cùng ở Côn Đảo, gió mạnh lên một chút, cỡ cấp 3 ~ 4 Beaufort, sóng có nơi cao khoảng 0.5 ~ 0.6m nhưng các cano du lịch đã được lệnh cấm xuất bến! Thực sự có chút ngạc nhiên với sự cẩn thận, đề phòng này, vì cấm là cần thiết trong một số tình huống, nhưng mới chỉ có chút xíu sóng gió như vậy mà đã cấm thì hơi kỳ lạ! Lệnh cấm chỉ áp dụng với cano du lịch, còn tàu cá và các tàu lớn khác vẫn hoạt động bình thường. Đúng 1h chiều thì con tàu cao tốc Thăng Long xuất phát quay trở về Vũng Tàu.
Vì có chút gió nên tàu không chạy với vận tốc tối đa, chạy chậm hơn thường lệ nên con tàu không còn gây cảm giác… rung như chuyến đi ra nữa, nó chuyển sang… lắc! Xung quanh rất nhiều người nôn ọe, khi về tới Vũng Tàu, có một vài người… được khiêng xuống tàu vì không đi nổi! :D Mới gió cấp 3, 4 đã như thế này, không hiểu khi gió cấp 5, 6 sẽ như thế nào!? Cũng vì tàu chạy chậm hơn thường lệ, nên phải hơn 5h mới về tới Vũng Tàu! Kiếm chỗ ăn một bụng thật no để chuẩn bị đạp về Sài Gòn.
Vì không thể bắt kịp chuyến phà Phước Khánh cuối lúc 9h30 để đi đường tắt về Nhà Bè, nên đành phải đạp vòng qua Biên Hòa, qua cầu Xa lộ về Sài Gòn, đường xa hơn đáng kể, hơn 125km! Khốn khổ nhất là đoạn qua Đồng Nai, đường vô cùng xấu, vô số ổ gà, ổ trâu, không cách nào tăng tốc được, nên phải mất 8.5 giờ mới về tới Sài Gòn, về tới nhà thì đã đúng 3h sáng. Lần đi Côn Đảo này cũng là một kiểu kiểm tra thể lực, về đến nơi cũng không mệt mỏi gì mấy, vẫn còn có thể ngồi gõ những dòng này được!
Tuy vậy, thể lực không phải là không có vấn đề, nhiều điều đã được ghi nhận lại để cải thiện sau! Về leo lên cân, sau một tuần đi “nghỉ dưỡng” thì cơ thể đã sụt mất 3kg! :D Đi thực ra chẳng qua là một cách để “làm trống” bản thân mình, khi bên trong đã thực sự “trống rỗng” rồi thì những suy nghĩ, cảm nhận mới có không gian để phát sinh được! Còn ảnh thì chỉ chụp tới một mức độ nào đó thôi, thường là tôi chụp RAW+JPG, post ảnh JPG trước, khi nào có thời gian sẽ quay lại làm “hậu kỳ” Lightroom sau.
Hôm qua dắt xe đạp lội 200m nước biển sâu đến 1m là đã biết sẽ có chuyện không tốt xảy ra rồi. Sáng nay đạp xe về phía Nam đảo, tìm đường trekking trên hòn Bà! Đạp đường bằng thì không sao, nhưng khi leo dốc là xe kêu kẽo kẹt, lắc cắc rất thê thảm. Nghĩ tới nghĩ lui, quyết định hũy cái tour nguyên ngày này, chỉ đạp nhẹ nhàng loanh quanh vài tiếng, rồi quay trở về khách sạn, xịt nước rửa xe và xin một ít dầu bôi trơn tra gấp vào xe, hy vọng là pedal không bị bể bạc đạn, để có thể lết về tới Sài Gòn an toàn.
24 giờ còn lại ở trên đảo, quyết định không đi đâu xa nữa, giờ đây mới thật sự là đi “nghỉ dưỡng” chứ không phải là đi “hành xác” nữa! Đạp xe đi dạo lòng vòng, cafe, đi ăn kem… Rất thích kem dừa Côn Đảo, đơn giản vì ngọt, béo, mát lạnh, người vận động nhiều ăn rất thích, so với tiêu chuẩn kem phương Tây thì chắc là chưa đạt, nhưng so ra với tiêu chuẩn Việt Nam thì cũng có thể xem là khá ngon rồi! Ra Côn Đảo thực sự không thích đi ăn nhà hàng hải sản, đặc sản một chút nào, vì cũng đã đi khá nhiều rồi.
Các nhà hàng phổ thông ở đây không có nhiều công phu chế biến, nêm nếm, nên nhiều khi ăn tôm, cua, mực… mà thấy tiếc cho các nguyên liệu rất tươi ngon này, vì không có công phu chế biến mà trở thành những món ăn khá tầm thường! Thường là đạp xe ra chợ đêm Côn Đảo, có nhiều món ăn bình dân phong phú để lựa chọn! Vừa ăn vừa nghe, từ phía bên kia quảng trường, tiếng loa phóng thanh đều đặn 6h tối mỗi ngày: “ngày thứ 2 Mỹ tấn công Iran, chỉ số SP-500 đã giảm hơn 1%, chỉ số HanSeng…”
Đi nhiều nơi trên “la isla bonita – hòn đảo xinh đẹp” này mới thấy, làm kiểm lâm bây giờ thật nhàn: các điểm cao, các góc cạnh của đảo đều có lắp camera, loại chuyên nghiệp có thể zoom rất xa. Họ ngồi xem camera, phát hiện ra dấu hiệu khả nghi sẽ leo lên vọng gác, dùng kính viễn vọng quân sự để kiểm tra lại. Giả sử như bạn đốt lửa trại trên bãi biển, kế bên rừng cây bụi thấp, thì chỉ 15 phút sau thôi, một chiếc cano sẽ xuất hiện, và xin chúc mừng, bạn đã được tặng một vé phạt 4 triệu vì lỗi đốt lửa.
Mấy ngày gần đây, liên tục xảy ra những “thiên tượng” lạ, đầu tiên là các hành tinh gióng thẳng hàng, ngày 28 tháng 2 vừa qua, sao Mộc, sao Thổ, sao Kim, sao Thủy, sao Hải Vương và sao Thiên Vương nằm trên một đường thẳng. Trong văn hoá, niềm tin phương Tây và cả phương Đông, các sao gióng thẳng hàng là một thời khắc quan trọng, thích hợp để làm những việc trọng đại! Và ngày 3 tháng 3 vừa qua là nguyệt thực toàn phần và mặt trăng máu (blood moon), có thể quan sát rõ ràng tại Việt Nam.
Suốt từ 6h đến 8h45 tối ngày 3 tháng 3, tôi đứng trên bờ biển Hàng Dương, Côn Đảo quan sát được trọn vẹn toàn bộ hiện tượng nguyệt thực toàn phần từ đầu đến cuối, khoảng 6h là đã bắt đầu, đến 7h thì che kín gần hết và đến 8h30 mặt trăng sáng tỏ trở lại. Tiếc là lúc đó không nghĩ đến chuyện quay thành một cái video time-lapse để ghi lại toàn bộ quá trình, mà chỉ chụp được một vài ảnh đại diện. Đó thật sự là một cảnh tượng kỳ diệu, dù trời Côn Đảo lúc đó có một chút màn mây mỏng!
Sau phần tắm biển là đến phần… tắm rừng, hôm nay đi lên phần phía Bắc của đảo, mũi Chân Chim, đường Cỏ Ống, khu sân bay, bãi Đầm Trầu, v.v… Nhưng không hiểu vì sao không còn cảm thấy cái mùi thơm ngọt, tươi mát của cỏ ống như 10 năm trước nữa. Sau đó quay lại khu suối Ớt, nhân lúc thuỷ triều xuống, đạp xe dọc theo bãi Vông, đi qua rìa phía Đông của sân bay! Ảnh cuối, có thể thấy một chiếc máy bay đang cất cánh. Tại đây bỏ xe đạp lại và đi bộ theo con đường trekking qua núi ra vịnh Đầm Tre.
Con đường trekking này có thể đi và về trong 3~4 tiếng, ban đầu định đi ra tận mũi Đông Bắc nhưng tính đi tính lại không đủ thời gian bèn quay lui. Khi quay lại chỗ để xe đạp thì thuỷ triều đã lên cao, do kè bê-tông rìa Đông sân bay xây lấn ra bãi biển, nên nước ngập lên gần 1m, chiếm hết lối về. Vừa đẩy chiếc xe đạp lội nước biển, vừa xót của vì phải ngâm xe trong nước mặn đến cỡ 1m. Nhưng chỉ phải đẩy xe dưới biển khoảng 200m mà thôi, và phải cố đi qua chứ không thuỷ triều sẽ còn dâng lên cao nữa…
Ngày thứ hai, đăng ký một chuyến đi lặn – snorkelling. Tôi về khoản bơi lội khá là tốt, nhưng về khoản lặn ngắm san hô thì đây là… lần đầu tiên! Mà đã là lần đầu, không biết gì thì cứ việc đi theo tour thôi, người ta dẫn đâu mình đi đó, người ta bảo làm gì mình làm cái đó! :) Đi trên một chiếc cano là đoàn gộp 15 người từ nhiều nguồn khác nhau, chỉ có 3 Việt, còn lại là Tây, bao gồm nhiều quốc tịch khác nhau. Nên tôi thường phải đứng ra làm “thông ngôn”, lúc nói tiếng Anh, lúc nói tiếng Pháp, nhặng xị cả lên!
Ngày hôm nay, ngay đầu ngày ông chủ khách sạn hớt hãi chạy lại: mày giúp tao với, có tour 4 khách Tây đi hòn Tre lớn, giúp tao làm “thông ngôn”, tao sẽ cho mày đi lặn miễn phí !!! Mình suy nghĩ và nhận lời ngay, vì tổ chức tour đi hòn Tre khá là xa nên chi phí cao, mà chỉ có 4 khách thì chủ sẽ không có lời nhiều. Nên nó không muốn thuê một thằng “tour guide” như thường lệ để giảm chi phí (đây là nét tính cách đặc trưng Vietic muôn thủa mà), thay vào đó, nó cho mình đi free… hai bên cùng có lợi! :D
Đây là lần đầu xách cái camera + hộp chống nước đi lặn, chưa rành cách thức nên dù chụp được một vài ảnh nhưng đều không được rõ đẹp lắm. Dù đã cấp tốc lên mạng, bổ túc gấp một khoá kiến thức “nhiếp ảnh dưới nước”, cách chỉnh camera sao cho đạt được hiệu quả tốt nhất, nhưng ảnh thì chỉ như vậy thôi, khá thất vọng, còn chưa học được cách chỉnh flash! Theo như nhiều người nói, san hô ở Côn Đảo đang chết với tỷ lệ đáng báo động, mà đây là tình trạng… toàn cầu chứ chẳng riêng gì của VN.
San hô chết đầu tiên ở những vùng nước nông, do ánh mặt trời trực tiếp rọi xuống, ở những vùng nước sâu thì tình trạng đỡ hơn. Nên khi lặn snorkelling thường ở vùng nước nông gần bờ sẽ khó chụp được ảnh đẹp! Hơn nữa tôi mang kính lặn vào cộng với cơ thể khá béo tốt là nó cứ nổi lềnh phềnh, không xuống sâu được. Ảnh đẹp đành hẹn đến những lần sau khi đã có kinh nghiệm hơn. Cơ thể bắt đầu lên cơn sốt sau 4, 5 ngày vận động cường độ cao liên tục, chắc phải nghỉ ngơi và ngủ nhiều hơn!
