đứt gãy

Chữ quốc ngữ quả thực có tạo ra một sự “đứt gãy văn hóa” nhất định! Tôi còn nhớ thời mấy chục năm trước, khi các công cụ máy tính còn chưa phổ biến, việc viết sai chữ Hán khi trùng tu các di tích Huế là… nhiều nhan nhãn, nhiều đến độ một đứa con nít 15 tuổi như tôi lúc đó cứ nhìn là phát hiện ra! Thậm chí đến tận ngày nay, mỗi khi đi qua Chợ Lớn, đọc các bảng hiệu cũng dễ dàng nhận ra nhiều chỗ viết sai, thường là phiên âm Hán-Việt sai. Nhưng, như người ta hay nói, việc thì có gấp có hoãn, có những nỗi lo còn lớn hơn, còn cấp bách hơn chữ viết nhiều lần!

Như những cộng đồng người Hoa xưa có mấy người biết chữ đâu, phải đến 99% là mù chữ, mà họ vẫn sống tốt, vẫn hợp tác được với nhau để tạo nên cộng đồng vững mạnh đó thôi! Cái cấp bách là đạo đức xã hội xuống cấp, thói suy nghĩ nông cạn, đơn giản, kiểu ham muốn ăn xổi đến mức… ăn cướp, mấy cái đó mới thực sự vô cùng cấp bách! Do công phu, kiên trì không có, chỉ muốn “ăn ngay” nên dẫn đến việc học cái gì cũng không được, đừng nói là học loại chữ khó như Hán, Nôm xưa không được, đến cả tiếng Anh, Pháp hiện đại, dễ dàng đó cũng chưa học được đâu!

bán tơ

Xách 2 cái bánh xe đạp đi cân vành, không chỗ nào nhận làm! Cửa hàng lớn từ chối khéo: em phải gởi về trung tâm sửa chữa, mất hơn 3 ngày! Cửa hàng nhỏ: không có sẵn dụng cụ nên không cân được! Không ai muốn làm cái việc nhiều công mà ít tiền, chỉ muốn bán cái gì đó để ít công mà nhanh có lời. Đi mua cái đòn tạ, đòn thì có nhiều loại, như loại của các VĐV chuyên nghiệp có thể chịu lực đến 500kg nhưng mắc tiền, người bình thường có bao giờ tập quá 100kg đâu, nên hàng TQ nó cũng tự động phân cấp, không ai sản xuất cái đòn xịn cho nhu cầu bình dân. Và thế là VN cứ nhập hàng đểu về… bán với giá xịn. Không biết đã gặp bao nhiêu lần như thế, toàn nhập hàng đểu từ TQ, bán gấp 4, 5 lần giá, thậm chí đã gặp trường hợp gấp 9, 10 lần giá. Không phải chỉ một vài trường hợp, gần như cả xã hội như thế, không phải chỉ một “thằng bán tơ” bị “tế thần” đâu!

Hàng đểu còn ra vẻ “huyền bí”, ta đây là cao cấp nhé! Không bực vì bị lừa tiền 5~10 lần giá, mà bực vì cái thái độ làm việc! Toàn gian thương, buôn nước bọt và lừa gạt, không nghiên cứu học hành gì, lại còn cẩu thả, lười biếng! Éo hiểu lấy cái gì mà cạnh tranh với thiên hạ!? Chuyện nhỏ đã thế, chuyện lớn cũng thế! Hút cát từ biển, tàu thuyền mất chỗ neo đậu! Làm bè cá trên sông, cắm cọc lung tung, ghe thuyền không đi lại được! Nhà máy xả thải, cá bè chết hàng loạt. Xây cảng cá ở nơi tàu thuyền không vào được, ném hàng trăm tỷ vào chỗ hư không! Toàn trống đánh xuôi, kèn thổi ngược, mạnh ai nấy ăn và phá, sống không nhìn nhau, không bảo nhau được, thấy ai làm cái gì là bắt đầu chạy quanh giở trò lưu manh, phá hoại! Muôn sự là từ “tâm” mà ra, không sửa được “tâm địa bất chính” thì vĩnh viễn không làm gì được, mà sửa “tâm” á, haiza, còn khó hơn lên trời!

milky way

Face nhắc ngày này năm trước… Bao lâu rồi bạn chưa nhìn thấy cảnh này? Hay có khi cả đời, từ nhỏ đến lớn chưa từng, chưa bao giờ thấy rõ ràng trước mắt “giải Ngân Hà” – Milky way – “dòng sữa của nữ thần Hera” vương vãi qua bầu trời!? Và chứng kiến tất cả bằng mắt thường, không cần phải tăng cường bởi các công cụ nhiếp ảnh!

SG những ngày giãn cách, không khí trong lành hơn được chút, 3h sáng em thức dậy, thấy được mờ nhạt mỗi chòm Bắc Đẩu. Có một thời e là hơn 30 năm về trước, vẫn còn có thể nhìn thấy gần như thế, bằng mắt thường. Chuyện để kể cho cháu, chắt nghe 30 năm sau: thời đó, hơn 60, 70 năm về trước, VN vẫn còn chưa công nghiệp hoá…

lặn

Face nhắc ngày này năm trước… Khi nhỏ, hay chơi trò lặn qua đáy những con tàu thuỷ lớn, nước biển giữa trưa dưới đáy các con tàu lớn hoàn toàn khác biệt, vùng tối bị che khỏi ánh mặt trời liên tục suốt nhiều giờ làm cho nó mát lạnh muốn nổi da gà, cứ lặn qua lặn về cảm nhận sự thay đổi của nhiệt độ! Nhiều thể loại báo chí bây giờ cũng kêu gào yêu quý, bảo vệ thiên nhiên, quay đi quay lại cũng chỉ có mấy ngôn từ hão huyền với mấy cái ảnh ảo đó, họ không cảm nhận được sự tiếp xúc thân mật, chân thật! Tình yêu mà không có tiếp xúc, đụng chạm gì, thì chính là kiểu tình yêu dành cho… đức Thánh Trần!

propeller

Chân vịt tàu, đó là cả một chủ đề… rất khó, tàu có tải trọng bao nhiêu, mức cản nước là bao nhiêu, tàu câu hay tàu kéo lưới, tốc độ vận hành kinh tế ở mức nào, tốc độ quay động cơ, hệ số giảm tốc của hộp số là bao nhiêu, rồi kích thước, cấu tạo chân vịt như thế nào, etc… có quá nhiều tham số, nên người ngư dân VN không tự tính được! Mà kỹ sư VN thì còn đang bận tán láo trên mây! Thế là người ngư dân VN phải làm sao? Họ mua cái chân vịt thật bự, bự hơn nhu cầu thực, chạy một thời gian, đo độ hao nhiên liệu, cắt bớt phần rìa chân vịt cho nhỏ lại, lại chạy thử, lại đo mức hao phí xăng dầu, rồi lại cắt, 3, 4 lần như thế, đến khi nào đạt được cấu hình tối ưu thì thôi!

đọc sách

Đang cafe sáng, có một ku mon men lại gần: anh ơi em đang làm khảo sát về người đọc sách… – Em tìm sai người rồi, anh không đọc sách! – Sách thì có người đọc ít người đọc nhiều chứ a?! – Anh tuyệt đối không bao giờ đọc sách! Em không thấy sách vở thời giờ, càng đọc là càng bị ngu à ?! Ku cậu thấy có vẻ không ổn bèn lảng lảng đi…

reenactment

Tái hiện khá phù hợp với lịch sử, người đứng vẫy tay trên xe là Bác sĩ Trần Duy Hưng, thị trưởng đầu tiên của Hà Nội, chọn người “đóng thế” rất giống về khuôn mặt, hình dáng. Ngồi cùng xe ghế trước là Thiếu tướng Vương Thừa Vũ, đại đoàn trưởng đại đoàn 308, trông cũng khá giống. Người dẫn đầu đoàn quân đi bộ, tay ôm nhiều hoa, là trung đoàn trưởng đoàn Thủ Đô, anh hùng Nguyễn Quốc Trị.

Những điều này được đông đảo phóng viên ảnh của nhiều nước ghi lại. Nhưng đầy đủ, sinh động nhất là bộ phim phóng sự tài liệu “Việt Nam” do đạo diễn Liên Xô Roman Karmen thực hiện, 1954 ~ 1955! Lịch sử thuộc về những người đã đổ máu đề biến nó thành hiện thực, chứ không thuộc về những kẻ “đứng bên lề” tìm cách nói ra, nói vào, và cũng chỉ nói thôi chứ không dám động tay động chân làm gì cả!

whaling

Facebook nhắc lại ngày này năm trước. Săn cá voi, đó là một chương vô cùng quan trọng trong lịch sử văn minh phương Tây, điều mà Nga, TQ và nhiều nước khác không hề có! Nói cho đúng thì Liên Xô từng tham gia săn bắt cá voi một giai đoạn ngắn, nhưng lúc đó thì dầu, mỡ cá voi đã mất đi vai trò của nó, được thay thế gần như hoàn toàn bằng dầu mỏ. Những con tàu đi ra biển, mỗi chuyến đi có thể dài đến 3, 4 năm, có những chuyến đi vòng quanh thế giới, đem về hàng trăm tấn dầu!

Những con thuyền chèo tay mỏng manh đuổi theo và phóng lao vào những con cá nặng hơn 100 tấn, kéo về xẻ thịt lấy dầu. Bạn hãy tưởng tượng công việc nguy hiểm, vất vả thế nào! Trở lại lịch sử hơn 100 năm trước, con gái những nhà giàu có ở Manhattan được “bảo đảm” tương lai bằng… 1 con cá nhà táng! Cô nào được cho 1 con làm của hồi môn thì xem như tương lai bảo đảm! Một ngành kinh doanh lớn, rủi ro nhưng cũng đi đôi với lợi nhuận khổng lồ. Dầu mỡ cá voi không chỉ được dùng làm chất đốt, chất bôi trơn…

Chúng chủ yếu được thuỷ phân để sản xuất glycerine làm thuốc nổ, nên thiên hạ không thể hiểu được vì sao giai đoạn Thế chiến thứ 1, châu Âu lại có nhiều thuốc nổ đến như thế để ném lên đầu nhau! Còn ngư dân VN chúng ta, đến tận bây giờ cơ bản vẫn là: sáng đi ra biển, tối đi về, bằng lòng với vài chục ký cá còm cõi! Và khi đã khai thác đủ đầy, đã nghĩ ra được cách thay thế dầu mỡ cá voi (các sản phẩm dầu mỏ), thì phương Tây bắt đầu dùng chiêu bài “xanh, sạch, bảo vệ môi trường”…

Để áp đặt lệnh cấm đánh bắt cá voi trên toàn cầu, khoảng những năm 198x! Cũng y hệt như ngày nay, đã bắt đầu đào thải các sản phẩm dựa trên dầu mỏ để dùng các công nghệ “xanh, sạch” hơn. Nên một mặt, là vị thế dẫn đầu của những nước có khoa học kỹ thuật phát triển, nhưng mặt khác, cũng là duy trì lợi thế cạnh tranh dựa trên các định chế tài chính! Sự thực là nhân loại cạnh tranh lẫn nhau, ai khai thác được nhiều tài nguyên hơn thì xem như người đó “thắng”, và điều đó, đến tận ngày nay, về bản chất, vẫn không hề thay đổi!

moby dick, 2

Đọc cái loại văn này mà không bị “loạn óc” mới lạ, ấy thế mà cũng gọi là “dịch thuật, văn học” chứ phải! Éo hiểu đang là cái thời buổi suy đồi nào, toàn thứ cặn bã, rác rưởi mà vẫn dám “nhân danh” đủ thứ! Kiểu văn này chính xác là dịch tự động bằng máy tính, cứ để nguyên cái văn thiểu năng đó, đề một cái tên rồi xuất bản. Theo tôi, phải biết cách tẩy chay những thể loại “văn” như vầy, chứ một năm đọc 10 quyển thế này thì chắc chắn sẽ bị tâm thần, loạn óc mất!

Cứ thế này mà muốn giới thiệu cho đám trẻ: đây là đỉnh cao của văn học thế giới, là thành tựu nổi bật nhất của văn học lãng mạn Mỹ thì hơi quái lạ! Bất kỳ ai viết kiểu tiếng Việt như thế này, tôi cho rằng nên đi Biên Hòa sớm! Những bản dịch cũ mấy chục năm trước, bây giờ ta biết chúng không hoàn hảo, vẫn còn nhiều khiếm khuyết, nhưng ít ra vẫn là một thứ tiếng Việt đọc được, câu cú suôn sẻ, trình bày ý tứ có cân nhắc trước sau, chất lượng có thể xem là tiếp cận văn học.

Còn kiểu văn thế này mà cũng có người gật gù khen hay, viết bình luận cảm xúc này nọ như đúng rồi luôn! Toàn loại bán giấy lộn chứ xuất bản cái gì, nói thẳng ra, chỉ cần đọc mấy câu hành văn trúc trắc không nên thân là biết ngay cái thể loại vừa trí năng trì độn, vừa… tâm thần bất ổn, mà cái thời buổi gì kỳ cục, trì độn lại cũng chính là đồng nghĩa với bất ổn! Toàn những thứ cặn bã, rác rưởi, mà tôi đã dùng từ như thế nào thì nên hiểu chính xác từ đó như thế!

tom, 10

Bữa đang ngồi làm việc thì khát nước, xuống nhà dưới bật đèn, rót ly nước! Thấy ku Tom đang ăn, mà ku Tom thấy mình bật đèn thì giật mình, chui tọt vào gầm tủ. Phải đến lôi ku ấy ra và bảo: đây là nhà mày mà, có phải đi ăn vụng ở nhà khác đâu mà sợ!? Nhưng từ đó cũng thấy rõ là ku thường đi ăn vụng ở nhà khác, nên có phản xạ đề phòng! Người cũng vậy, chỉ cần khéo quan sát là nhìn ra hết!