Cách đây mấy năm, hạ thủy tàu sân bay Phúc Kiến, Trung Quốc, ta thấy rõ hình ảnh “bát đại tự” – tám chữ lớn trưng ra ngay đầu mũi tàu: 不忘初心、牢记使命 – Bất vong sơ tâm, lao ký sứ mệnh. Tám chữ này về ngữ nghĩa là vô cùng đơn giản, không có gì khó hiểu: đừng quên tâm nguyện lúc ban đầu, hãy nhớ kỹ sứ mệnh của mình. Ngôn từ đơn giản, không có gì lắt léo…

Nhưng thực hiện như thế nào, làm với mức độ sâu xa thế nào thì rất vô chừng, đôi khi không thể nói hết được. Làm em nhớ cũng vào cỡ thời gian đó… Chỉ một tháng sau các đợt xiết đăng kiểm, mới chỉ có một tháng thôi, là em đã thấy xe quá khổ, xe cơi nới chạy đầy đường. Em nói: rồi, chúng nó đưa một đám ăn đậm xuống, để cho một đám ăn đậm khác lên!

Gần đây khi xu thế dịch chuyển sang xe điện là hiển nhiên, ra đường mà thủng lốp là sẽ vá một lỗ mất 30~40K, không còn cái giá 10~15K như trước. Bán lẻ xăng dầu thì có vô số biểu hiện rõ ràng gian cả về chất, không phải chỉ về gian về lượng. Chúng nó đang tranh thủ “hoàn vốn” khi xu thế thay đổi! Em nói cái giống Vietic nó như thế, chỉ có ăn và phá thôi!

Thấy rõ là trong chuyến đi TQ vừa rồi, thương thảo thất bại chóng vánh, nước bạn có lẽ đã không ngại dội một xô nước lạnh: việc chuyển giao công nghệ đường sắt cao tốc là không thể!!! Thế rồi về nhà giận dỗi, làm mình làm mẩy, tìm cách chuyển sang “nguồn cung” khác như Hàn, Nhật, rồi lại hướng sang Ấn, một anh mà cái tính “đoản” có lẽ cũng ngang ngửa VN.

Sự khác biệt rõ ràng là rất lớn, “đạo bất đồng bất tương vi mưu – 道不同不相为谋“. Giờ mà nói lại những câu rất cơ bản như “Học hải vô nhai, Thư san hữu lộ – 学海无涯 书山有路 – Trong biển học vốn không bờ bến, Trên núi sách vẫn có đường tiến” có lẽ là nghe rất sáo rỗng, và càng sáo hơn với cái dân tộc tính không biết làm, xưa đến giờ toàn chỉ biết ăn và phá.

Đây đó trên các diễn đàn đã thấy có những ý kiến: người Việt chúng ta không canh tân được, canh tân như thời Minh Trị của Nhật Bản cách đây hơn 150 năm, hay cụ thể hơn là giống… Trung Quốc trong khoảng 50 năm gần đây! Lý do đưa ra để giải thích không canh tân được là vì: người Việt chỉ có “tư tưởng” mà không có “cơ sở xã hội”! Vâng, lại vẫn tiếp tục “chơi chữ”, nói như thế nghĩa là… chỉ có “đĩ miệng”, huyên thuyên một mớ ngôn từ huyễn hoặc chứ không đụng tay chân làm gì cả, không có kỹ năng, kỹ thuật, không có kiến thức, dân trí, không cơ sở vật chất và sản xuất, không văn hóa hợp tác, phát triển, gì cũng không, nói trắng ra là như vậy!

Nói đâu xa, ngay từ xưa, người Việt đã rất xa lạ với các dạng máy móc đơn giản sử dụng đòn bẫy, ròng rọc, bánh xe… Trong khi người TQ từ hàng trăm năm trước (trước kỷ nguyên công nghiệp) đã chế tạo rất nhiều máy móc cơ khí loại “đơn giản” nhằm tăng hiệu suất lao động thì người Việt vẫn hoàn toàn mù mờ về các loại “mechanical advantages” này. Vũ khí cũng chỉ làm được giáo mác đơn sơ, chứ những loại gươm đao xịn dùng cho binh lính chuyên nghiệp thì cũng toàn… mua từ Nhật Bản, Trung Quốc. Vô số loại vật phẩm khác như giày, mũ, áo giáp, nhiều nhu yếu phẩm khác cũng không làm được, toàn đi mua, nói cho ngay như thế!

Nói một cách công bằng hơn thì tuy đã có một vài cá nhân ít ỏi, như hai cụ Phan, như Đông Kinh nghĩa thục… đã có một vài ý thức và hành động nhưng rút cuộc, cho đến tận hôm nay, vẫn không thể xoay chuyển được số đông dân trí lè tè ngọn cỏ. Xã hội nhiễu nhương, bất ổn vì muôn ngàn trò bịp bợm, điếm lác, lưu manh vặt vãnh. Có những thành phần lưu manh kiểu thiểu năng, ngu xuẩn lộng hành bằng những thủ đoạn đê hèn, bỉ ổi mà không ai dám làm gì, cả xã hội bàng quan, thậm chí vẫn cứ mãi tìm cách tự huyễn hoặc, tự lừa dối bản thân mình và lừa bịp người khác! Bên án một tiếng gà vừa gáy… nào, ta lại ngủ và mơ mộng tiếp thôi!