chấn hoa trung học

Vâng, là… “con nhà người ta”, cấp 2, 3 thì học ở trường “quốc dân”, Chấn Hoa trung học – 振华中学, ngôi trường mà vừa bước vào cửa là đã thấy câu khẩu hiệu 8 chữ lớn đập vào mặt: Hảo vấn lập hành, Chính khí hướng thượng好问立行正气向上. Được cho là tọa lạc tại Cáp Nhĩ Tân – Hắc Long Giang, đây thực ra là ngôi trường hoàn toàn không tồn tại trong thực tế.

Chấn Hoa trung học, chỉ được dựng lên trong… tiểu thuyết và phim ảnh mà thôi, nhưng ngôi trường đã trở thành một “hình mẫu” kinh điển qua cả chục bộ phim thanh xuân khác nhau! Trong tiểu thuyết và phim ảnh, Chấn Hoa được xây dựng thành một “thương hiệu”, có các dấu hiệu nhận biết, có những đặc trưng rất rõ ràng: bảng hiệu với phông chữ phồn thể cổ điển…

Những câu khẩu hiệu rất chi cao vời, khác hẳn với những trường bình thường khác, và cả cái tông màu “giả hoàng – 赭黄“, màu vàng đất đặc trưng của hoàng gia thời nhà Đường! Và cứ như thế, trung học thì là Chấn Hoa, chấn – ở đây nghĩa là chấn chỉnh, chấn hưng! Đại học thì là Thanh Hoa – 清华, chữ thanh – với ba chấm thủy nghĩa là trong sạch, thanh cao.

Còn ra trường thì đi làm những công ty như Hoa Vi – Huawei – 华为, chữ vi – nghĩa là vì, bởi, do, cho. Khác biệt là ở chỗ có dám nghĩ, dám làm, có nội dung, có công phu gì bên trong, hay ra đời gặp thực tế quá khó, mà bản thân thì trống hơ trống hoác, không có giá trị, năng lực gì để níu kéo, trì định lại, thế rồi lại chỉ hoang tưởng và bịp nhau để sống qua ngày mà thôi!

the unknown unknowns

Khi mà ta thấy cả một cái hội trường rất rộng lớn, hàng nhiều ngàn con người, chăm chú, thích thú ngồi nghe Nguyễn Ngọc Ngạn kể các loại truyện ma và truyện hài nhảm, là ta lập tức, một cách bàng hoàng nhận ra: rồi, dù cho có đi 5 châu 4 bể, thì tâm thức vẫn như cái thời ở sau lũy tre làng ấy, vẫn éo có mở mang được chút xíu nào! Bên trong trống hoác, ai nói gì cung tin, ai xúi gì cũng làm, dân trí vẫn thấp lè tè ngọn cỏ, như thủa hồng hoang vậy!

Khi bạn hầu như thuộc nằm lòng các “đặc tính cố hữu” của nó, nhịp – tempo thì cỡ 60 ~ 80 bmp, chậm lê thê đến chảy nước, âm vực không bao giờ vượt ra khỏi 1 1/3 quãng tám (octave) để cho người bình dân ai ai cũng hát được, bè nhạc thì gần như là 4/4 bất biến (slow rock, rumba), còn lời ca lúc nào cũng 6/8 (một dạng hemiola đè lên bè nhạc), cùng với một cái bè bass gần như là không bao giờ thay đổi, đơn điệu chẳng khác nào thằng thiểu năng!

Đã đi hơn 40 ~ 50 năm rồi, mà rất nhiều cái “the unknown unknowns” vẫn không thể nào tự nhận ra được, làm cho người ta phải nghĩ rằng: bên trong, ít nhất cũng phải có cái gì đó thì mới bắt đầu có khả năng tự nhận thức, tự soi rọi được! Những điều này hơn 30 năm trước, khi tôi mới khoảng hơn 15 tuổi là đã nhìn thấy vô cùng rõ ràng, mỗi lần bất đắc dĩ phải xem các chương trình kiểu “Paris by night” thường được mở rất phổ biến ở các quán cafe!


Sur lés sables mouvants

Xưa rất thích Tuấn Ngọc, lại thường hay nói rằng, về ca sĩ, nữ thì phải được như Thái Thanh, Hà Thanh, nam thì phải như Anh Ngọc, Tuấn Ngọc. Nhưng cũng từ nhiều năm nay không còn thích ổng như trước, cũng có thể vì ổng đã già lắm rồi, năm nay đã U80, hát tiếng Việt và tiếng Pháp như vầy thì… mình còn hát tốt hơn, có khi mình tự hát tự nghe vẫn sẽ tự thấy hay hơn! :D

Đành với duyên kiếp em bước đi trong chiều mưa rơi. Lặng đứng trên bến anh mãi trông thuyền ra khơi… Nhạc Việt đến tận giờ vẫn không thể khỏi cái bệnh… “bi lụy hão”, đặt ra một vài cái lời “chảy nước, xàm xàm” rồi ra vẻ ta đây cũng “tâm trạng lắm” nhé! Bài hát gốc tiếng Pháp, “Le geant de papier” vốn dĩ, từ nhạc điệu cho đến ngữ nghĩa của ca từ, đều rất “trưởng – major” nhé!

tập thể dục

Khoảng tháng trước, tôi có hỏi Claude: “hi Claude, mày còn nhớ cái máy tính NextSTEP cách đây hơn 35 năm không?” Claude trả lời: “tất nhiên là tao nhớ rồi…” Và thế là bắt đầu cuộc nói chuyện dài hơn 10 ngàn dòng (in ra khoảng 300 trang A4). Mọi việc bắt đầu cỡ những năm 1985, khi Xerox gần như độc quyền trong ngành in ấn. PostScript mặc dù là chuẩn mở do Adobe công bố, nhưng phần “Type 1 font” thì Adobe vẫn giữ bản quyền. Trong đó, quan trọng là thuật toán hinting: sắp xếp các pixel lại thế nào đó, để font chữ nhìn vẫn đẹp ở độ phân giải thấp!

Cái thuật toán hinting này… dù chẳng có gì phức tạp hay cao siêu, nhưng được Adobe bảo vệ như bí mật kinh doanh (trade secret), thậm chí không đăng ký bản quyền (patent), vì đăng ký bản quyền tức là đã công khai phần nào ý tưởng, các đối thủ cạnh tranh sẽ có manh mối để dò theo và bắt chước. Và Adobe chỉ công khai phần nào bí mật này cách đây khoảng 15 năm. Trở lại với cái máy tính NextSTEP, giao diện, chữ và màu của nó đẹp đến nỗi khiến cho tất cả những sản phẩm cùng thời khác, ví dụ như Windows 1, 2, 3, trông giống như đồ chơi trẻ con vậy!

Dù NextStep đã rất đẹp, nhưng vẫn chưa đạt tới trình như PostScript & Type 1 Font của Adobe, còn Windows thì vốn dĩ… xấu đau đớn, xấu liên tục nhiều thế hệ! Thế là Apple và Microsoft đã “liên thủ” với nhau để tạo ra “True Type” nhằm cạnh tranh với Adobe. Lại nói về PostScript, đến tận ngày nay, theo quan điểm cá nhân tôi, PDF vẫn không đẹp như PostScript, chính xác hơn về kỹ thuật thì… các trình sắp chữ (typesetter) hiện đại vẫn có mặt nào đó không thể so được TeX. Cái việc mà Donald Knuth đã làm “một lần” ấy, 50 năm sau vẫn chưa ai làm tốt hơn.

Và đó cũng là lý do vì sao một số người, nhất là các bác trong ngành Toán, cố sống cố chết bám vào cái di sản 50 năm tuổi: TeX và LaTeX, vì cái vẻ đẹp của nó đến nay vẫn chưa thể vượt qua. Trở lại với ứng dụng của font & typesetter trong thương mại, các tập đoàn Adobe, Apple, và Microsoft dù hoạt động trong những lĩnh vực không trực tiếp cạnh tranh với nhau, nhưng từ góc độ “sở hữu trí tuệ và bản quyền”, thực sự đã có một cuộc chiến độc quyền và chống độc quyền liên tục 40 năm. Adobe muốn độc quyền máy in và font, Apple gián tiếp chống lại điều này.

Adobe muốn độc quyền công nghệ Flash, Apple cũng chống lại điều này, bằng cách tạo ra các tiêu chuẩn mở như HTML 5. Để chống lại độc quyền chỉ có một cách rất chi là… XHCN, đó là phải tạo ra các chuẩn mở tốt hơn! Tạo ra vô số mã nguồn mở là Apple, và tạo ra vô số sản phẩm bản quyền nổi trội cũng là Apple. Cái giá trị thương hiệu trên 1 nghìn tỷ đô quả nhiên để lại dấu ấn và tiếng tăm ghê gớm. Nhưng có phải tất cả đến từ một cái tên Steve Jobs? Hình như lịch sử khoa học máy tính nói riêng và lịch sử công nghệ nói chung không đơn giản như vậy!

Trước khi có Adobe PostScript và Mac LaserWriter, một cái tên khác, đường cong Bézier, đến từ hãng xe hơi Renault trước đó hơn 10 năm. Hầu hết các kiến thức, thuật toán cơ sở của “Đồ họa máy tính – computer graphics” mà chúng ta biết ngày nay đều được phát minh trong những năm 50 ~ 70, và được dùng phổ biến nhất trong 2 lĩnh vực lớn: thiết kế, sản xuất ô-tô và nghiên cứu, chế tạo máy bay chiến đấu, đây là giai đoạn trước Steve Jobs, Bill Gates những hơn 25 năm, khoảng một thế hệ. Đó là thời đại của máy tính mainframe: CADAM, UNISURF, DAC, etc…

Đây là những hệ thống máy tính có giá lên đến nhiều triệu đô, dùng để CAD – computer aided design, thiết kế với sự trợ giúp của máy tính, tất cả quay trở lại với Sketchpad, phần mềm của Ivan Sutherland, chạy trên TX-2, con mainframe to bằng một căn phòng lớn. Ivan Sutherland là học trò của Claude Shannon, người trong Thế chiến 2 đã có nhiều nghiên cứu về mã hóa. Phải nói rằng Thế chiến 2 là nguyên nhân trực tiếp tạo ra vô số đột phá trong khoa học máy tính – Computer Science, hầu hết các sư phụ ngành CS đều trưởng thành từ cuộc chiến này.

Khi Claude Shannon đi học tại MIT, ông ta bắt đầu với máy tính vi tích phân – differential analyzer, dạng máy tính analog – tương tự, phổ biến trước kỷ nguyên máy tính điện tử. Máy tính analog thì có một quá trình phát triển vài thế kỷ, quay về với Newton, Laplace, Fourier, etc. Nên để có được Steve Jobs và Mac + iPhone, Bill Gates và PC + Windows ngày nay, phải quay ngược trở lại hơn 50 năm trước, từ các hệ máy tính mainframe giá hàng triệu đô, cho đến các hệ máy workstation (hàng chục / trăm nghìn đô) rồi đến các thế hệ máy tính cá nhân (vài nghìn đô)!

Còn nếu truy nguyên toàn bộ phát triển của khoa học máy tính thì sẽ quay lui ít nhất vài trăm năm, thậm chí còn xa hơn, trên đường đi sẽ bắt gặp vô số tên tuổi khổng lồ. Nếu đã hiểu lịch sử phát triển phong phú và phức tạp đến thế, thì ta cũng biết rằng, có nằm mơ cũng không thành Steve Jobs được! Theo tôi, điều trước tiên phải làm là… cứ tập thể dục đi đã !!! Cơ thể mạnh khỏe, tinh thần phấn chấn rồi tự khắc sẽ bớt ghen ăn tức ở, bớt gian manh lặt vặt, tâm tĩnh lặng thì mới tập trung học hỏi được, và nếu liên tục cố gắng như thế 5 ~ 10 thế hệ nữa thì… may ra!

tiền thế bất tu

Có những điều mà khi phải nói ra, thì nó đã không có ở đó nữa rồi. Thứ nhất là sự im lặng, nói ra thì đâu có còn im lặng nữa. Và nhiều thứ khác cũng thế, một khi đã phải mở miệng nói ra, ví dụ như danh dự, tư cách, đạo đức… thì tức là nó đã không có ở đó nữa rồi! Cũng giống như những cái thể loại như bolero vậy: Thề không gian dối, mười huy chương thối, có sao nói vậy người ơi…

Tiếng Anh, nó có nhiều cách diễn đạt kinh khủng, lăng mạ mà nghe cứ như là đang khen vậy: “Intelligence tried to chase you, but you were faster” – trí thông minh nó tìm cách đuổi theo anh, nhưng không kịp vì anh nhanh quá! Đây thật đúng là một câu hoàn hảo để mô tả cái nét cá tính đặc trưng Vietic. Bởi ta nói, do kiếp trước không tu nên kiếp này mới sinh ra ở VN… 前世不修生在越南…

thủy tả bố

Mười mấy năm trời ngọn bút lông,
Xác xơ chẳng bợn chút hơi đồng.
Bây giờ anh đổi lông ra sắt,
Cách kiếm ăn đời có nhọn không!?

Trước, có lần tôi đi nhà sách, tìm mua “bút lông”, một cái nhà sách rộng bao la nhưng vắng tanh vắng ngắt, cô nhân viên nhiệt tình hỏi tôi muốn mua gì rồi dẫn đường đến khu vực trưng bày “bút”, tìm mãi mà không có loại “bút lông” tôi cần! Sau một hồi cố gắng miêu tả chi tiết thì cô nhân viên bảo: à, đó không phải là “bút”, rồi dẫn tôi qua khu vực trưng bày “cọ”, cọ dẹt, cọ tròn, đủ các kiểu. Tôi sững người trong một lúc và hiểu ra rằng trong ngôn ngữ Việt hiện đại, người ta không gọi đó là “bút” nữa, mà gọi là “cọ”! :D

Từ khi cải cách chữ viết và sử dụng các loại bút hiện đại (bút máy, bút bi), người Trung Quốc đã cố tạo ra những loại thư pháp mới để phù hợp với các loại bút mới và để viết chữ TQ cho đẹp, thời nào cách thức ấy, vẫn có người dùng bút lông nhưng chỉ trong một số ngữ cảnh tương đối hạn chế, mọi sự việc là vẫn phải vận động, phát triển thôi! Ấy thế mà ở xứ nào đó vẫn có người cố dùng bút lông viết chữ Quốc ngữ, “phô-mai ăn chung với nước mắm”, nên mới bảo cái giống Vietic, gì cũng làm màu, không có mấy thực chất!

Hình ảnh trong clip: thủy tả bố – 水寫布 – một loại giấy / vải đặc biệt dùng để luyện viết chữ Hán chỉ bằng… nước, khi viết vẫn hiện ra sắc đen tuyền gần giống như mực thật, nhưng đến khi nước bay hơi, khô đi thì chữ biến mất, giấy trở lại màu trắng như ban đầu. Đây quả thật là một công cụ tiện lợi tuyệt vời cho những người muốn luyện chữ, không còn phải hao tốn giấy mực, không còn phải chịu cảnh lấm lem mực ra tay, ra mặt và quần áo nữa, nhưng đương nhiên là vẫn cần một cây bút xịn, chấm nước, và cứ thế mà viết thôi!

gia nghiệp

Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh… một trong những phim Trung Quốc tôi xem gần đây và rất thích! “Gia nghiệp”, phim nói về nghề làm mực – mực thỏi hay “mực Tàu” như chúng ta thường gọi. Nhiều người nghĩ: làm mực thì có gì khó, cứ đốt củi lên thu lấy bồ hóng (muội than), rồi đem trộn với a-giao (keo da lừa, da trâu) là thành mực thôi chứ gì? Nếu chuyện chỉ đơn giản vậy thì làm sao có được một bộ phim dài và hay đến như thế?!

Như khi nhỏ tôi tập viết bút lông với mực Tàu, ở đây không phải là những lời thanh minh, biện hộ, vì nói đúng là: tôi viết chẳng có mấy công phu, chữ hơn gà bới, nên nói là do mình lười tập mà chữ xấu, nói vậy cũng không sai! Nhưng thời hiện đại cũng đã có nhiều thông tin để phối kiểm, cho ra bức tranh toàn cảnh hơn, bút tốt, mực tốt có khi tiết kiệm được vài năm hay hơn, mà những năm đầu tiên lại là những năm tối quan trọng!

Như một cây bút tốt, lõi thường làm bằng lông ngựa, lớp bao quanh bọc bằng lông thỏ, bút vừa mềm, mà lại vừa cứng, quan trọng là viết không bị cong và toe đầu, một cây bút xịn, cộng với mực xịn, giấy xịn sẽ rất khác. Còn những đồ “lô-can” mà tôi kiếm được hàng chục năm trước, chấm mực, viết được 2, 3 nét là đầu bút đã cong, toe ra hết cả, không cách nào viết chữ cho ngay ngắn được. Nên đồ xịn nó vẫn thực sự rất rất khác biệt!

Trở lại với bộ phim “Gia nghiệp”, phim kể về một cô gái có “thiên phú” với nghề làm mực, mà phong tục xã hội thời đó không cho phép phụ nữ làm nghề. Kết quả là phải cải trang làm nam để đi học lóm. Sự việc bị phát hiện, được đưa ra “tòa án”, một hội đồng các gia đình làm mực địa phương để phân xử. Tuy nói “truyền nam, không truyền nữ” nhưng đây chỉ là “lệ” truyền miệng chứ không phải “luật” đã được viết thành thành văn.

Nên “tòa” căn cứ vào điểm này để phán cho cô gái được phép học nghề, nhưng phải vượt qua được thử thách: trong một tháng, phải làm một thanh mực nộp lên để “toà” giám định về kỹ thuật, kỹ năng. Thanh mực nộp lên đương nhiên được đánh giá là loại… “hạ phẩm”, hàng chất lượng không cao, nhưng như cô gái biện luận: cô không có được vật liệu tốt nhất, cũng như không có nhiều tiền đầu tư để làm loại mực xịn, và cũng như cô lý luận:

Nhiều loại công việc không cần mực quá tốt: thương nhân viết sổ sách, trẻ em học viết chữ, nếu mực mà giá đến nhiều lạng bạc một thỏi, hàng “thượng hạng” không phải ai cũng mua nổi, và mua rồi cũng chưa chắc đã dám xài vì nó quá quý. Nên thay vào đó, cô chủ trương sản xuất một loại mực chất lượng vừa phải nhưng giá rẻ để phục vụ số đông quần chúng, thay vì chỉ dành riêng cho số ít người có nhu cầu chất lượng cao!

Đương nhiên không chỉ có “làm mực”, bộ phim lồng ghép vào trong đó bối cảnh xã hội, môi trường văn hóa, đấu đá gia tộc, luyến ái cá nhân… và rất nhiều chi tiết cuộc sống khác, tất cả chỉ xoay quanh một chuyện: làm mực! Có mỗi việc trộn bồ – hóng với a – giao, tưởng chừng đơn giản mà lại không đơn giản chút nào. Như các loại mực “tào lao” mà tôi dùng ngày trước, viết xong phơi khô, đem thấm nước là mực nó lại lem ra trở lại.

Trong khi mực xịn của người ta (là nói loại mực ngày xưa, không tính các loại mực hiện đại), không hiểu họ làm kiểu gì, ngửi thì thấy rõ là mùi keo a-giao và mùi bồ-hóng không sai, mài trên nghiên với nước nhưng sau khi viết, để khô thì dù có thấm nước, mực cũng không lem ra, là mực gốc nước (water – based) nhưng lại không tan trong nước! Xem phim để thấy, dù chỉ là một công việc “cỏn con”, người ta đã làm đến kỹ càng, kỳ công như thế!

bất vong sơ tâm

Cách đây mấy năm, hạ thủy tàu sân bay Phúc Kiến, Trung Quốc, ta thấy rõ hình ảnh “bát đại tự” – tám chữ lớn trưng ra ngay đầu mũi tàu: 不忘初心、牢记使命 – Bất vong sơ tâm, lao ký sứ mệnh. Tám chữ này về ngữ nghĩa là vô cùng đơn giản, không có gì là lắt léo, khó hiểu cả: đừng quên tâm nguyện lúc ban đầu, hãy nhớ kỹ sứ mệnh của mình. Ngôn từ đơn giản, không có gì lắt léo…

Nhưng thực hiện như thế nào, làm với mức độ sâu xa, tường tận thế nào thì lại rất vô chừng, đôi khi không thể nói hết được. Làm em nhớ, cũng vào cỡ thời gian đó… Chỉ một tháng sau các đợt xiết đăng kiểm xe, tàu, mới chỉ có đúng một tháng thôi, là em đã thấy xe quá khổ, xe cơi nới chạy đầy đường. Em nói: rồi, chúng nó đưa một đám ăn đậm xuống, để cho một đám ăn đậm khác lên!

Gần đây, khi xu thế dịch chuyển sang xe điện là hiển nhiên, ra đường mà thủng lốp là sẽ vá một lỗ mất 30 ~ 40K, không còn cái giá 10 ~ 15K như trước. Các trạm bán lẻ xăng dầu thì có vô số biểu hiện rõ ràng là gian cả về chất, không phải chỉ về ăn gian về lượng. Chúng nó đang tranh thủ “hoàn vốn” khi xu thế thay đổi! Em nói cái giống Vietic nó là như thế, chỉ có ăn và phá thôi!

đội bóng thiếu lâm

Tôi dự đoán là vài năm nữa thôi, có thể sớm hơn, sẽ có “World Cup robot”, các nước sẽ gởi những đội bóng robot đi tranh tài với nhau, có thể là theo thể thức bóng đá trong nhà 5 người, hay thể thức bóng đá sân cỏ 11 người. Và cũng sẽ rất nhanh thôi, người ta sẽ toàn xem World Cup robot! Vì rõ ràng là robot, chúng nó sẽ nhanh nhẹn và khéo léo hơn con người rất rất nhiều lần!

Chịu đựng “chấn thương” giỏi hơn, có kết nối không dây để tổ chức phối hợp chiến thuật, và sẽ có rất nhiều chiến thuật phức tạp, lắt léo mà con người không thể làm được! Và quan trọng là chúng có thể thực hiện những động tác kỹ thuật khéo léo đến mức không tưởng, ngay cả Messi hay Ronaldo dù có nằm mơ cũng không dám nghĩ đến! Đến lúc đó thì chúng ta sẽ phải nghĩ lại thôi…

Vậy cần con người để làm gì, hay sống chỉ phí phạm oxy của quả đất – just an oxygen – wasting creature! Và có nhiều điều khác cũng đáng suy ngẫm, khi một đất nước, trong nhận thức của rất nhiều người, mới độ khoảng chục năm trước thôi, vẫn còn xem như là một dạng “đội bóng Thiếu Lâm”: thiểu năng, trì độn, phét lác, nhưng giờ bỗng đột nhiên trở mình, lột xác đến như thế.

workspace

Tình hình là TV khổ lớn (50 ~ 100 inch) đã rẻ đến không ngờ, rẻ và chất lượng khá ổn, độ phân giải 4K ~ 8K. Hoàn toàn có thể nghĩ đến những góc làm việc như thế này, thay vì dùng màn hình máy tính cỡ nhỏ (24 ~ 28 inch) theo kiểu truyền thống. Lúc đó, sẽ phải ngồi cách xa màn hình TV đến 2, 3 mét, để có thể bao quát hết được toàn cảnh, và như thế cũng có lợi hơn cho mắt! Nhất là không phải điều tiết để xem những chi tiết ở khoảng cách quá gần, 2, 3 mét là vừa đủ để đọc được các dòng chữ (coding) một cách dễ dàng!

Tưởng tượng cái góc làm việc mà như phòng điều khiển của phi thuyền USS Enterprise như trong phim Star Wars vậy, cứ nằm dài trên sofa và ra lệnh bằng giọng nói: “Computer, maximize power to shields!!!” :) Không gian làm việc như vậy sẽ rất thoải mái, ít nhất là đối với một số loại công việc không phải soi đến từng chi tiết, tư thế ngồi cũng dễ chịu hơn! Cũng trong lúc đó thì, TQ cười khẩy: các bác cứ mơ mộng chiến tranh giữa các vì sao và trí tuệ nhân tạo đi, cần bao nhiều phần cứng, vật liệu, em sẽ cung ứng đủ!