the unknown unknowns

Khi mà ta thấy cả một cái hội trường rất rộng lớn, hàng nhiều ngàn con người, chăm chú, thích thú ngồi nghe Nguyễn Ngọc Ngạn kể các loại truyện ma và truyện hài nhảm, là ta lập tức, một cách bàng hoàng nhận ra: rồi, dù cho có đi 5 châu 4 bể, thì tâm thức vẫn như cái thời ở sau lũy tre làng ấy, vẫn éo có mở mang được chút xíu nào! Bên trong trống hoác, ai nói gì cung tin, ai xúi gì cũng làm, dân trí vẫn thấp lè tè ngọn cỏ, như thủa hồng hoang vậy!

Khi bạn hầu như thuộc nằm lòng các “đặc tính cố hữu” của nó, nhịp – tempo thì cỡ 60 ~ 80 bmp, chậm lê thê đến chảy nước, âm vực không bao giờ vượt ra khỏi 1 1/3 quãng tám (octave) để cho người bình dân ai ai cũng hát được, bè nhạc thì gần như là 4/4 bất biến (slow rock, rumba), còn lời ca lúc nào cũng 6/8 (một dạng hemiola đè lên bè nhạc), cùng với một cái bè bass gần như là không bao giờ thay đổi, đơn điệu chẳng khác nào thằng thiểu năng!

Đã đi hơn 40 ~ 50 năm rồi, mà rất nhiều cái “the unknown unknowns” vẫn không thể nào tự nhận ra được, làm cho người ta phải nghĩ rằng: bên trong, ít nhất cũng phải có cái gì đó thì mới bắt đầu có khả năng tự nhận thức, tự soi rọi được! Những điều này hơn 30 năm trước, khi tôi mới khoảng hơn 15 tuổi là đã nhìn thấy vô cùng rõ ràng, mỗi lần bất đắc dĩ phải xem các chương trình kiểu “Paris by night” thường được mở rất phổ biến ở các quán cafe!


Sur lés sables mouvants

Xưa rất thích Tuấn Ngọc, lại thường hay nói rằng, về ca sĩ, nữ thì phải được như Thái Thanh, Hà Thanh, nam thì phải như Anh Ngọc, Tuấn Ngọc. Nhưng cũng từ nhiều năm nay không còn thích ổng như trước, cũng có thể vì ổng đã già lắm rồi, năm nay đã U80, hát tiếng Việt và tiếng Pháp như vầy thì… mình còn hát tốt hơn, có khi mình tự hát tự nghe vẫn sẽ tự thấy hay hơn! :D

Đành với duyên kiếp em bước đi trong chiều mưa rơi. Lặng đứng trên bến anh mãi trông thuyền ra khơi… Nhạc Việt đến tận giờ vẫn không thể khỏi cái bệnh… “bi lụy hão”, đặt ra một vài cái lời “chảy nước, xàm xàm” rồi ra vẻ ta đây cũng “tâm trạng lắm” nhé! Bài hát gốc tiếng Pháp, “Le geant de papier” vốn dĩ, từ nhạc điệu cho đến ngữ nghĩa của ca từ, đều rất “trưởng – major” nhé!

valse chinoise

Chương trình âm nhạc “cuối tuần”, một điệu valse Trung Quốc mang tựa đề: “Vũ khúc ba-lê ngày xuân – 春天的芭蕾”… Cũng như mọi nơi khác, phương Bắc luôn chiếm “ưu thế” nhất định trên các phương diện văn hóa, nghệ thuật. Tuy vậy, vài năm gần đây, trên sóng phát thanh truyền hình Trung Quốc… Ngữ âm Đông Bắc đã không còn đóng vai trò chủ đạo như trước, thay vào đó là kiểu ngữ âm tròn trịa hơn, nhiều âm sắc hơn của Trịnh Châu, Hà Nam, nơi vốn dĩ, từ xa xưa, đã là cái nôi của văn minh Hoa Hạ. Dạng ngữ âm mà chính Khổng tử cũng phải tán thưởng rằng: thật đúng là “nhã ngữ”! :)

progressive

Âm nhạc cuối tuần, một bài hát mà tôi thích một thời… thích bởi cái tính “progressive” của nó, từ “progressive” này không hiểu như thuật ngữ âm nhạc, mà chỉ hiểu theo nghĩa đen ngôn từ, ám chỉ một dòng chảy tiếp diễn, liên tục, nhất là đoạn riff guitar, rất dễ nghe, không cần phải tha thiết lắm, quan trọng là tuôn chảy, tiếp diễn…

Nếu tình cảm đã không đủ sâu, thì đừng làm ra vẻ thảm thiết, sâu xa này nọ… Cuộc sống là phải tiếp diễn, quan trọng là ta sống với những gì thực chất là chính mình, đừng nhận vơ những thứ ta không có. Đến một thời gian, một độ tuổi, ta nhận ra mình không có đủ RAM và CPU để xử lý những sự việc tự nó đã tỏ ra quá phức tạp và nguy hiểm!

Ah, là đang nói về nhạc, còn những ai xem clip sẽ thấy một kiểu nội dung rất đặc trưng, rất VN, những nét cá tính và những kiểu kịch bản… “cứ mãi không chịu lớn”! :D Đã nói về cái sự “không chịu lớn” của người Việt rất nhiều rồi, đó không phải là điều gì xa lạ, trong cuộc sống hàng ngày chỉ cần chịu khó quan sát là nhận ra ngay thôi!

nối vòng tay lớn

Mỗi năm cứ vào dịp này là tôi nghe lại bài hát này, bài ai cũng biết, lời tiếng Anh bám rất sát về ngữ nghĩa so vứi lời gốc tiếng Việt! Nó rất là dễ hát và dễ nghe, ngay cả trong tiếng Anh, và nghe nó…. rặt Mỹ, loại Mỹ hơi xa xưa giống như Bob Dylan với cây đàn banjo đầy bội âm của ông ta vậy: From hamlets to the cities, embrace with glee, an eternal circle, dead and living, one are we…

Như khi Bob Dylan tới VN ông ta không gặp Trịnh Công Sơn, ông ta gặp và hát với Phạm Duy một bài “Trèo lên quán dốc”, trong một hành trình có vẻ như là muốn đi tìm một cái gì đó nguyên bản! Và cứ thế, thêm một kẻ đã đến và đã đi theo kiểu “veni, vici…” và chúng ta sẽ lại hát thứ nhạc giống y như họ, và tuy nói rằng “one are we” nhưng không biết cái gì thực sự là chúng ta mà thôi!

yedem a krugom kolkhozy

Facebook nhắc lại ngày này năm trước, thời gian trôi quá là nhanh, nghĩ lại có điều gì hối tiếc hay không? Bảo là không thì cũng không hẳn là đúng, nhưng như “bóng câu qua cửa sổ”, như bóng ngựa chạy trên thảo nguyên, đâu có níu kéo được, tất cả như một dòng chảy tự nhiên, hiển nhiên mà thôi! Viết những dòng này khi đang ngồi điều khiển con máy tính có 192 CPU…

Chạy chương trình phân tích dữ liệu tài chính. Và ca khúc Nga – Polyushko-pole – Cánh đồng yêu thương, bài ca đầy cảm hứng, cái âm thanh ban đầu còn nho nhỏ ở xa xa, lớn dần, lớn dần, rồi ập đến dữ dội như một đoàn kỵ binh tấn công vậy. Muốn nghe loại âm nhạc sinh động, đầy sức sống, có tiếng mèo kêu, chó sủa, tiếng ngựa phi, người huýt gió, thì hãy nghe nhạc Nga! :D

Nino Rota

Đôi khi mình tự hỏi, không hiểu vì sao chỉ trong một cuộc đời mà Nino Rota lại viết được đến hai ca khúc tuyệt diệu đến như vậy! Một là “Speak softly love – Parla più piano” (nhạc phim The godfather) và hai là “What is a youth – Ai giochi addio” (nhạc phim Romeo & Juliet)! Đơn giản là không thể, không thể nào, trừ khi, nhất định là… ông ta đã “xuyên không” đến thế giới này từ một không – thời – gian khác! :) <3 Kiểu giống như nhạc sĩ Phạm Duy đã ao ước: Thì xin, thì xuân hãy cho tình nhân sống thêm vài lần vậy!

Parla più piano e nessuno sentirà. Il nostro amore lo viviamo io e te. Nessuno sa la verità. Neppure il cielo che ci guarda da lassù. Insieme a te io resterò Amore mio, sempre così. Parla più piano e vieni più vicino a me. Voglio sentire gli occhi miei dentro di te. Nessuno sa la verità. È un grande amore e mai più grande esisterà. Insieme a te io resterò. Amore mio, sempre così. Parla più piano e vieni più vicino a me. Voglio sentire gli occhi miei dentro di te. Nessuno sa la verità… È un grande amore e mai più grande esisterà…

nguyệt bán tiểu dạ khúc

Đêm trăng thượng huyền, nghe nhạc “tạo sinh bởi A.I”… Đầu tiên, phần lời tiếng Anh rất không ổn, đọc sơ qua dễ thấy chỉ cần sửa vài chỗ là sẽ vừa đúng hơn về văn phạm, vừa thuận hơn về ngữ nghĩa và vừa dễ hát hơn. Thứ đến nữa là phần bè guitar Tây Ban Nha hơi vô duyên, không ăn nhập gì với cái chất âm nhạc Nhật Bản. Bài ca tổng thể là chỉ tạm nghe được, nhưng gọi là “tạo sinh bởi A.I.” thì rất không đúng, vì nó… “đứng trên vai” một người khổng lồ, bắt đầu từ ca khúc gốc “Half moon serenade” của ca sĩ Nhật Bản, Naoko Kawai – 1986. Ca khúc được chuyển ngữ sang tiếng Quảng Đông (Lý Khắc Cần) dưới tựa đề “Nguyệt bán tiểu dạ khúc”!

月半小夜曲 – Khúc ca nhỏ đêm trăng khuyết (thật trùng hợp với bối cảnh), rồi bài ca được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác, trong tiếng Việt nó mang cái tựa “Tình nồng”. Nhật Bản mà, vẫn có chút gì đó ảnh hưởng xa xưa từ Trung Quốc, ví dụ như khi nói về tình yêu trai gái, thì thế nào cũng bắt đầu theo kiểu: Trăng đêm nay sáng quá… :D Lời văn thì như thế, nhưng về chất nhạc thì Nhật Bản vẫn luôn là một cái gì đó rất riêng, vô cùng phong phú, đa dạng và dữ dội… Tình yêu đã đến, đến trong cơn mơ, thật xa vắng, rồi cho ta dòng lệ đắng cay. Tình tựa bão tố, dù có tàn uá mộng đẹp xin giữ trong tim. Hãy cho nhau nụ cười, dù ngày mai có phôi phai, về đâu em hỡi…

xuân giang hoa nguyệt dạ

Khi còn là đứa bé nhỏ xíu, mỗi lần đọc đến câu này là cứ trầm trồ, tấm tắc mãi thôi: Thùy gia kim dạ biên chu tử, Hà xứ tương tư minh nguyệt lâu谁家今夜扁舟子,何处相思明月楼。。。 Dần dần trở thành một chủ đề tâm đắc, ảnh hưởng mãi đến về sau. Ai hiểu ý tứ hai câu này sẽ thấy có gì đó giống như Trương Chi – Mị Nương trong truyền thuyết của VN vậy:

Tây hiên Mị Nương khi nghe tiếng ngân hò khoan mơ bóng con đò trôi, giai nhân cười nép trăng sáng lả lơi, lả lơi bên trời. Đò trăng cắm giữa sông vắng, gió đưa câu ca về đâu? Nhìn xuống đáy nước sông sâu, thuyền anh đã chìm đâu. Đò ơi, đêm nay dòng sông Thương dâng cao mà ai hát dưới trăng ngà. Ngồi đây ta gõ ván thuyền, ta ca trái đất còn riêng ta… Trương Chi – Văn Cao

tương tư

Từ một bài Đường thi – Tương tư – Vương Duy xa xưa hơn ngàn năm trước cho đến một bài nhạc hiện đại… Nếu so với các chuẩn mực âm nhạc đương đại thì âm nhạc như thế này có phần đơn giản, nhưng vẫn hay, hay ở chỗ tìm cách mô phỏng cổ phong, tìm cách hình dung một không khí hoài cổ, hoài niệm.

Ngày xưa, nếu đã từng có, thì cũng chỉ đơn giản, chân thành thế này thôi! Xuân hựu lai, khán hồng đậu khai, Cảnh bất kiến hữu tình nhân khứ thái. Yên hoa ủng trứ phong lưu, chân tình bất tại – 春又来看红豆开, 竟不见有情人去采, 烟花拥着风流真情不在 Bản dịch lời ca trong clip không chuẩn!