Hình chụp bằng smartphone luôn có những hạn chế rõ ràng, kể cả với những dòng máy tốt nhất như IP17, lý do là smartphone có ống kính quá bé, lại là ống kính góc rộng, nên ảnh hay bị méo, nhất là ở phần xa trung tâm ảnh, nhiều khi tạo ra những hiệu ứng méo mó rất kỳ quặc. Cái méo này có 2 nguyên nhân tách biệt nhau, do phần cứng, lại có thể do phần mềm, cũng có thể do cả hai!

Trước có anh bạn, anh này… thuộc lòng các thuật ngữ nhiếp ảnh! Cứ nhắc đến khẩu độ, tốc độ, tiêu cự, etc… là anh ta lại “lý luận” hết sức rành mạch, chứng tỏ tìm hiểu tương đối kỹ. Thế nhưng đưa một tấm ảnh “méo xẹo” chụp bởi smartphone thì anh ta không nhận ra, cho rằng hoàn toàn… bình thường. Nên mới nói, về “ngôn từ” cái gì cũng có vẻ đúng, nhưng rất nhiều chuyện không đúng!

Có những người nhạc lý làu làu, đánh đàn rất giỏi, nhưng nhạc cảm thì phải nói là… siêu ngu ngơ, không phân biệt được nhạc hay nhạc dở. Không hiểu quá trình giáo dục, quan sát, cảm thụ như thế nào mà sinh ra những kiểu người như thế. Mình là dạng ngược lại, chỉ bằng trực giác, nhìn / nghe là biết ngay có điều gì không đúng, không ổn, dù đôi khi chưa thể thấy rõ ngay là sai ở đâu!

Có một thời… xôi nếp nấu ra thơm lừng, hạt nếp tròn mập, dẻo và béo. Nhưng thời đó đã lùi xa rất xa, hơn 25 ~ 30 năm về trước rồi, xôi nếp bây giờ hạt dài, mỏng, hầu như không có mùi thơm gì và chỉ hơi dính dính. Có một thời… rau thơm các loại đúng nghĩa là thơm nức mũi, húng quế rất cay, bạc hà rất nồng. Nhưng cái thời đó cũng đã cách đây vài thập kỷ rồi, giờ rau thơm chỉ được cái to xác, bắt mắt nhưng… vô vị. Có một thời… trứng gà thơm và béo, nhưng giờ đây đã hoàn toàn hết béo, cũng không còn mùi thơm.

Trứng, sữa, thịt gà, heo, bò cũng toàn như vậy, hàng công nghiệp đẹp mã, nhưng hàm lượng dinh dưỡng rất đáng ngờ! Có một thời… các loại trái cây cũng vậy, xoài có vị ngọt thanh riêng, xoài giờ chỉ ngọt mà không thanh, không mùi, nhiều lúc ăn cảm giác như… đu đủ, và những giống công nghiệp khác đều như thế! Có một thời… con người cũng thế, đã rất rất lâu về trước, mà đây mới là “nhân”, những cái khác: gạo, thịt, rau củ… chỉ là “quả”, con người cũng xuống cấp đến mức vô vị, thậm chí xàm xí, thiểu năng, ngu xuẩn!

Từ xưa tôi đã chụp nhiều ảnh phong cảnh, và thích ảnh phong cảnh đẹp! Thích đẹp nhưng lại… lười, lúc đi ra ngoài chỉ muốn gọn nhẹ tối đa, không thích lỉnh kỉnh máy ảnh, ống kính nặng nề và chỉnh tới chỉnh lui các kiểu! Có ku thấy tôi loay hoay với máy ảnh, nên phán kiểu “chụp mũ”: sắm máy để chụp gái chứ gì? Xin lỗi nhé, ông đây chưa bao giờ chụp cái gì khác ngoài phong cảnh nhé! Muốn có ảnh phong cảnh đẹp mà lại tính lại lười, lười mang nặng, lười thao tác, thật đúng là một lưỡng đề nan giải! :D Nhưng người lười cũng có cách của người lười, cách của tôi đơn giản như sau, các kỹ thuật này rất nhiều người biết, cũng chẳng có gì gọi là bí mật cả. Đầu tiên là về “phần cứng”, cũng một thời lích kích máy ảnh, ống kính các kiểu…

Nhưng giờ chỉ gọn nhẹ một máy “point n shoot” như trong hình, (gọi là “point and shoot” có hơi quá, vì Sony RX100 M7 tuy nhỏ gọn nhưng rất xịn về tính năng!) Còn về “phần mềm”, chụp ảnh có thể hiểu đơn giản là kết quả của một hàm 3 biến: f(x, y, z) – có thể tạm cho là 3 biến độc lập (dù vấn đề thực chất phức tạp hơn như thế nhiều, x, y, z không phải là các biến độc lập, và nó phụ thuộc nhiều biến khác)! Ta có: x = ISO, độ nhạy sáng của phim / sensor, y = aperture, khẩu độ, độ mở của ống kính và z = shutter speed, tốc độ của màn trập. Phần lớn thời gian, tôi không chụp tự động (auto) hay thủ công (manual) mà ở chế độ bán tự động – ưu tiên khẩu độ (aperture priority mode – trên máy thường ký hiệu là A hay Av)!

ISO thường cố định trong khoảng 80 ~ 125, xứ nhiệt đới nên ánh sáng thường dư thừa, không mấy khi phải đổi ISO. Khẩu độ cố định trong khoảng f/4 ~ f/5.6 (con số này phụ thuộc vào dòng máy ảnh và kích thước sensor, thường là f/11 ~ f/16 trên các máy full-frame)! Ở khẩu độ này, ảnh sẽ nét đều trên toàn bộ khung hình, không phải chỉ vùng ở giữa hay phần tiền cảnh là nét, còn lại mờ ảo như các dạng xóa nền, bokeh. Tôi cực ghét các loại hiệu ứng xóa phông này, ảnh đẹp đối với tôi là nét đều đến từng chi tiết, chỉ đơn giản là như thế, càng nét càng tốt! Đã cố định các biến số x – ISO và y – khẩu độ ngay từ đầu, với biến số còn lại – z, máy ảnh… sẽ tự tính toán và tự chọn tốc độ chụp phù hợp, tùy theo điều kiện ánh sáng!

Điều này cũng có nghĩa là người chụp… không phải loay hoay chỉnh tham số, xoay nút này, bấm nút kia gì cả, cứ ngắm và chụp thôi. Nhưng cố định khẩu độ như vậy cũng có nghĩa là máy thường tự chọn tốc độ chụp tương đối chậm (0.025 ~ 1 giây, tùy vào điều kiện sáng), nên phải vững tay, hay phải có tripod nếu không muốn ảnh bị nhòe, mờ. Nhưng tôi lại lười đem tripod vì cồng kềnh, vướng víu, thế nên gắn một cái chốt lên phần đầu cây gậy dã ngoại (loại telescopic có thể rút gọn, kéo dài được, rất gọn nhẹ), biến nó thành một cái monopod (hay selfie-stick khi cần)! Thêm một chi tiết nữa, một trong những thứ đơn giản nhưng quan trọng khi chụp ảnh ở xứ nhiệt đới, theo tôi, đó chính là polarizing filter – kính lọc phân cực!

Polarizing filter thường là kính lọc đầu tiên, không thể thiếu khi chụp ảnh, nhất là ảnh phong cảnh! Ảnh qua kính lọc sẽ trở nên rõ ràng hơn, bớt chói sáng, bớt phản chiếu, tông màu trở nên rõ đẹp hơn. Ánh sáng qua bộ lọc thường trở nên “mát” hơn, cảm nhận như nền nhiệt độ giảm xuống, và trong một số tình huống, ảnh chụp xứ nhiệt đới mà lại trông “mát mẻ, êm dịu” cứ như là xứ ôn đới vậy! Nên mới nói… tất cả ảnh chụp, dù là chụp bằng máy xịn hay máy dỏm, dù là máy số hay máy cơ, thì đều là… giả dối! Cảnh vốn dĩ đã là không thực, ảnh lại càng không thực, chỉ có “tâm” là thực mà thôi. Nếu đã nói như vậy hà tất phải cất công chụp chọt làm gì? Tâm bất “dính” giữa đời vạn “thính”, nói thì dễ nhưng làm lại không dễ! :D

Cách điều chỉnh máy ảnh “ưu tiên khẩu độ” này thực ra giống hệt cách bạn nên tự điều chỉnh bản thân mình, độ nhạy thì mỗi người mỗi khác nhưng phần đông là không thay đổi ngay được, chỉ cần mở thật rộng các giác quan, trong một khoảnh khắc được cố tình kéo cho chậm lại, tìm cách nhìn cho thật vững vàng, nhìn cho thật rõ ràng, chi tiết thế giới xung quanh. Như thế, ngoại giới: thế giới trước màn trập, và nội giới: thế giới sau màn trập mới có được một sự giao hòa nhất định! Như thế, nội giới mới tự cảm nhận được sự nhỏ bé, u tối của chính mình và thấy được sự rộng lớn, đầy màu sắc của thế giới xung quanh! Và chụp cũng không hoàn toàn để cho người khác xem, là cách để tự chính mình ghi nhớ mà thôi…

Mỗi khi ngửi thấy cái mùi đó là trong lòng cảm thấy phấn chấn lạ…cái mùi rất khó mô tả, có chút cỏ, gỗ mục, có chút muối biển mặn, có chút ẩm ướt của hơi nước báo hiệu mùa mưa sẽ bắt đầu, và pha lẫn trong đó cả chút mùi xăng, dầu diesel thường thấy ở những khu bến, cảng ven sông, biển. Từ vài ngày trước là đã cảm nhận rõ, không biết nên gọi là trái mùa, hay dấu hiệu mùa mưa năm nay đến sớm!?

Sống ở miền Nam lâu, không tránh khỏi… thích nghi và yêu cái điều kiện thiên nhiên nơi đây! Cũng như vị giác vậy, mặc dù biết rõ là mình đang dần dần thích ăn ngọt, nhưng từng ngày, từng ngày vẫn cố níu kéo vị cay mặn xưa cũ. Vẫn nhớ những ngày mưa phùn gió bấc: Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay, hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy…, nhưng cũng đã dần thích nghi với “quê hương em hai mùa mưa nắng”!

Vành móng ngựa – horse shoe nguyên là chiếc vành bằng sắt, đóng cố định vào phần sừng dưới móng ngựa bằng đinh. Kể từ khi “làm bạn” với con người, bị bắt làm rất nhiều công việc nặng nhọc nên móng ngựa rất nhanh mòn, nhanh hơn nhiều so với khi sống trong điều kiện tự nhiên. Nên từ xưa, người ta đã đóng thêm cái vành sắt để hạn chế mòn móng ngựa! Đây cũng là nguồn gốc của “vành móng ngựa” thường thấy trong tòa án! Nhưng ngựa hiện đại phần lớn không còn phải làm việc nặng nhọc như trước, nên các móng ngựa hiện đại (gọi là giày ngựa thì đúng hơn) cũng đã khác, chế tạo bằng cao su, nhựa, vật liệu tổng hợp và mang vào gót, dùng dây xiết lại (như chúng ta mang giày), hoặc dùng keo dán cố định!

Ở Việt Nam (cũng như Đông Nam Á nói chung), ngựa không để lại quá nhiều dấu ấn trong đời sống văn hóa, nhưng với nhiều vùng khác trên thế giới thì ngựa là một thành tố vô cùng quan trọng, trở thành một biểu tượng văn hóa! Ngay như trong Thế chiến 2, một cuộc chiến hiện đại dùng nhiều phương tiện máy móc, xe tăng, máy bay, etc… nhưng các bên cũng đã dùng đến hơn 10 triệu con ngựa, ước tính chưa tới 1/10 trong số đó “về nhà” an toàn sau cuộc chiến. Ngựa là một nguồn cảm hứng lớn lao về vận động, về sức mạnh và tốc độ, đến mức nhà văn Honore de Balzac từng nói rằng: có 3 cảnh tượng (3 hình thức vận động) đẹp nhất trên thế gian, một là con tàu giương buồm, hai là ngựa phi nước đại, và ba là phụ nữ khiêu vũ! :)

Một kiểu hài rất… XKCD, Thằng “nhỏ” nói với thằng “lớn” : hồi tao còn bằng tuổi mày ấy, tao cũng éo có tin vào “luân hồi” đâu! :D

Có những vấn đề vô cùng khó hiểu, bạn gãi đầu gãi tai mãi mà vẫn chưa thể hiểu ra được bản chất của nó, ví dụ như ánh sáng! Newton nói ánh sáng là… hạt, nhưng Thomas Young lại cho rằng nó là sóng! Thế rồi, từ Niels Bohr đến Einstein, Heisenberg… tranh luận suốt mấy thế kỷ nay. Vì chưa hiểu được bản chất của ánh sáng, nên đến tận ngày nay, chúng ta đành phải… tỏ ra “cao siêu một cách triết học” khi phát biểu rằng ánh sáng mang… “lưỡng tính sóng – hạt”!!! Ánh sáng là gì thì cho đến tận ngày nay, khoa học vẫn chưa giải thích rõ ràng được, nhưng đã có thể nói chắc một điều:

Nó không phải là sóng, và đồng thời cũng chẳng phải là hạt, sóng hay hạt chẳng qua là hạn chế của cách con người quan sát hiện tượng mà thôi! Và con người chúng ta chính là như thế, khi không hiểu, không thể diễn đạt, giải thích cho rõ ràng, tường minh điều gì, thì họ bắt đầu viện đến những câu chữ mang tính… “triết học”! Tức là nói loanh quanh một cách nhập nhằng, mơ hồ, tạo ra một đám bụi mù “cao siêu” như thế! Cũng như khi chúng ta loay hoay giải thích với các khái niệm cũng rất “triết học”, kiểu như… “chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số” và “chủ nghĩa xã hội công nghệ” vậy! :D

Lại lảm nhảm cuối tuần, xưa đi học, thầy Đặng Đình Áng có nói, tất cả những gì các anh học trong toán chỉ đếm đủ trên một bàn tay này thôi (thầy đưa bàn tay ra)! Ý thầy tức là: chỉ có 5 phương pháp chứng minh toán học, và tất cả những việc chúng ta làm là lật ngược lật xuôi 5 phương pháp ấy! Một trong năm phương pháp đó có tên tiếng Latin là Modus tollens, diễn giải như sau, “nếu P suy ra Q”, thì điều đó cũng tương đương với “không Q suy ra không P”! Hai mệnh đề này tương đương với nhau về mặt logic…

(P → Q) ≈ (¬Q → ¬P) nên nếu chứng minh P → Q không được thì các anh hãy tìm cách chứng minh ¬Q → ¬P, vì hai điều này là tương đương với nhau! Đó là cách diễn đạt bằng logic… nghe thầy nói xong, tôi về gãi đầu gãi tai suy nghĩ mãi, từ đó đến giờ đã hơn 20 năm thì thấy rõ là, có một cách diễn đạt tương tự bằng thơ Thiền: Tác hữu trần sa hữu, Vi không nhất thiết không… – 作有尘沙有，为空一切空。。。 – Có thì có tự mảy may, Không thì cả thế gian này cũng không. Có không bóng nguyệt lòng sông…