đại điền

Facebook nhắc ngày này năm trước, nhà thờ xứ Cây Vông, năm đó lang thang nhiều ở vùng Diên Khánh, Nha Trang! Diên Khánh là tỉnh lỵ cũ của Nha Trang, cũng như Hội An là tỉnh lỵ cũ của Quảng Nam vậy! Khi người Pháp đến, họ xây đô thị sát biển cho tiện việc giao thông, tạo ra Nha Trang, Đà Nẵng, những đô thị mới ngày nay, còn trước đó các cụ nhà ta sợ biển lắm lắm, sống sâu trong đất liền!

Thành cổ Diên Khánh, tuy không lớn nhưng bố cục Vauban rõ ràng! Về hành chính, xã Đại Điền, từ ngã ba Thành (ngã 3 có 2 cây dầu) đi về tả ngạn sông Cái, qua cầu là tới, đây là vùng đất trù phú, giàu có từ xưa, chữ “giàu có” phải hiểu tương đối trong bối cảnh, nên từ xưa, Đại Điền trở thành mục tiêu tranh đoạt dữ dội giữa các phe phái, từ thời Nguyễn Huệ, Nguyễn Ánh cho đến sau này Việt Minh với Pháp!

clay movable type

That’s how they did it, type – setting with… clay movable types. When I first read about it, as how it was first done in China around 1000 years ago, I can’t totally imagine how this could be done! But the video explains every details clearly, they use a very fine clay, almost ceramics, to ensure the sharpness of the printed characters. Imagine the work load, having everything prepared for a typical set of 5000~6000 of commonly-used Chinese characters!

As I was watching the clip, I realize that clay movable type is a natural continuation of woodblock printing, since they used woodblock carving as mold to produce negative clay mold, then use this negative mold to produce the final positive types used for printing! That’s how it was done before the invention of metal movable types in Korea 2 centuries later. You can see in the clip, he was printing the very first pages of the Book of Poetry (Shih-ching)!

phong hoá… phong hóa

Facebook nhắc lại ngày này năm trước… Lý Bạch, một tính cách thi ca “lớn hơn cả cuộc đời – larger than life”. Thiếu niên lên núi Nga Mi ngắm trăng, thanh niên xách kiếm đến Trường An, tương truyền chỉ riêng khoản đấu kiếm là ông ta đã giết cả chục mạng người! Cả đời xê dịch đi khắp Trung Quốc, lúc đi ngựa, lúc đi thuyền! Dấu vết về sông, hồ, biển, sóng và thuyền trong thơ của họ Lý thì nhiều vô số. Mới ngồi nhẩm mấy phút đã trích được cả chục bài, ngũ ngôn, thất ngôn đủ cả!

Giang thôn thu vũ yết, Tửu tận nhất phàm phi.
江村秋雨歇,酒尽一帆飞。
Thiên thanh nhất nhạn viễn, Hải khoát cô phàm trì.
天清一雁远,海阔孤帆迟。
Phiêu phiêu giang phong khởi, Tiêu táp hải thụ thâu.
飘飘江风起,萧飒海树秋。
Minh triêu quải phàm khứ, Phong diệp lạc phân phân.
明朝挂帆去,枫叶落纷纷。
Lưỡng ngạn viên thanh đề bất tận, Khinh chu dĩ quá vạn trùng san.
两岸猿声啼不住,轻舟已过万重山。
Trường phong phá lãng hội hữu thời, Trực quải vân phàm tế thương hải.
长风破浪会有时,直挂云帆济沧海。
Cô phàm viễn ảnh bích không tận, Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu.
孤帆远影碧空尽,惟见长江天际流。
Bạch lãng như sơn na khả độ, Cuồng phong sầu sát tiễu phàm nhân.
白浪如山那可渡,狂风愁杀峭帆人。
Lý Bạch thừa chu tương dục hành, Hốt văn ngạn thượng đạp ca thanh.
李白乘舟将欲行,忽闻岸上踏歌声。

Qua đó thấy được hồn thơ như sông dài, biển rộng! Hơn 1300 năm trước người ta như thế, nhìn lại hiện tại xem, toàn những loại thiểu năng, xàm xí kiểu như: “Vợ tôi nửa dại nửa khôn, Làm thơ phải tránh vần ‘ồn’ biết chưa!?”, nói ra là đụng phải hàng vạn “nhà thơ” lổm nhổm như chấy rận! Đĩ miệng thì rất giỏi, chỉ là không tự luận ra được ngu dốt ở chỗ nào! Haiza, cái thời mà phong hóa (丰化) đã bị… phong hóa (风化), suy đồi, biến dạng đến mức dị hợm, khuyết tật!

hoang dã

Facebook nhắc ngày này năm trước, có người nói với mình, VN giờ chính là kiểu CNTB hoang dã! Cũng có thể thế thật, nhưng ở VN… gì cũng hoang dã hết á, mà cái hoang dã đầu tiên là nhân tâm, là dân trí! Sẽ thật sự khốn nạn nếu trãi qua bao nhiêu thăng trầm mà “dân trí” không đổi, cái tâm mông muội, tư cách trẻ con, mãi không chịu lớn!

Đọc lại lịch sử để thấy TQ họ kinh khủng như thế nào, phương Tây vẫn thường hay dè bỉu, cho rằng TQ không phải là đỉnh cao trí tuệ của nhân loại! Cũng có thể như vậy thật, nhưng những thứ họ làm ra thì thay đổi con người, thay đổi xã hội, một ví dụ thiết thực là công nghệ làm bạch lạp – nến trắng mà tôi đã đề cập tới trong một bài trước!

đùa

Nói thế nào thì nói, bên trong con người mình vẫn có những phần “thô” rất khó sửa, những kiểu đùa mà đôi khi vẫn gây ra tác dụng ngược hay hiệu quả phụ! Trời mưa, tấp vô lề đường để mặc áo mưa, một anh bên cạnh vừa mặc áo mưa vừa càm ràm: áo gì quái lạ, làm bằng nhựa đen nhưng hai cái ống tay áo thì làm bằng nhựa trong!

Mình chêm một câu: họ làm thế để lỡ như anh cầm dao hay súng thì người khác nhìn thấy cho rõ! Anh ta bật cười nhưng kiểu cũng có chút khó chịu! Một lần khác bước vào quán cafe, hôm đó 8/3: Sao, em đã thuê xe ba-gác chưa, hôm nay dự là hoa nhiều, làm sao chở hết về nhà!? Nói câu mà nó “giận” suốt từ đó đến giờ!

the good, the bad…

Làm nhớ đến một đoạn thoại trong bộ phim nổi tiếng “Thiện, Ác, Tà – The good, the bad, the ugly”: Bạn thấy không, thế giới này có 2 loại người, 1 loại súng đã nạp đạn, và loại kia thì đào (mồ) – You see, in this world, there’re two kinds of people, my friend: those with loaded guns and those who dig. You dig!!! dantri.com.vn – Chiến sự Ukraine 19/7: Rộ tin Nga đã thọc sâu vào trung tâm Chasov Yar

reverse polish notation

Trời mưa lâm thâm, kết thúc vòng đạp xe 50km cuối tuần như thường lệ, quán ven đường vọng ra bản nhạc, phải mất một phút mới nhớ ra được đây là nhạc của Scorpions: I climb the stage again this night, ‘Cause the place seems still alive, When the smoke is going down… Nhạc điệu có tâm trạng hồi tưởng rõ rệt: “When the smoke is going down”, smoke – khói này là nói về các hiệu ứng khói lửa, pháo hoa, hỏa thuật – pyrotechnic thường được dùng trên sân khấu trình diễn. Vâng, và khi lửa khói đã lắng xuống, sau những màn tung hô vạn tuế, vạn năng, và nhất là khi đã ra IPO (lên sàn Chứng khoán) thành công, thì Trí tuệ nhân tạo như chúng ta thấy hiện nay, còn chưa làm được toán lớp 1. Để biết được 9.9 hay 9.11 ai lớn hơn ai, thì phải lượng giá (evaluate) được biểu thức 9.9 – 9.11 > 0 có giá trị Đúng hay Sai, một điều mà máy tính làm được với Ký pháp Ba Lan ngược – Reverse Polish notation – RPN, đây là kỷ niệm khó quên của thời sinh viên.

Bài tập cuối môn CTDL1, điểm 10 tròn trịa hiếm hoi, vẫn là viết bằng Borland C++ 3.1, từ dấu nhắc lệnh, bạn gõ một biểu thức có độ phức tạp bất kỳ: (a + b) * (c – d) ^ e / ((f % g) * sqrt(h))… thì máy vẫn tính ra được kết quả đúng! Ký pháp Ba Lan ngược theo tôi, chỉ ở mức trung bình (thậm chí còn chưa tới mức trung bình) nếu nói về độ khó, nhưng ở mức rất cao về tầm quan trọng, nếu bạn muốn hiểu về cấu trúc dữ liệu, về cách sử dụng stack và heap… và về giao diện giao tiếp người-máy – human-machine interface nói chung. Nói một cách dễ hiểu thì, với con người, chúng ta nói “a nhân b”, nhưng để cho máy tính hiểu, thì ta phải nói “a b nhân”, đây là điều rất quan trọng, thứ tự các toán tử (operator) và toán hạng (operands). Nên các loại AI – LLM – Large language models, chúng chỉ lặp lại như con vẹt, một số quan hệ có tính thống kê giữa các cụm từ, thậm chí còn chưa có khả năng hiểu được cấu trúc ngôn ngữ đúng nghĩa!

nhớ đồng

Quà xế tại nhà… nhớ thời xa xưa hơn 30 năm về trước, thời quả đất còn chưa nóng như bây giờ, mắc võng trong khu vườn rộng cả hecta sum suê cây lá, ngủ trưa dậy là hóng gánh hàng đi qua, họ đi dọc con đường theo một giờ cố định: bánh nậm, bánh ít trắng, bánh ít đen, bánh bèo, bánh lọc, bánh ướt tôm chấy, bánh ướt thịt nướng, nếu còn chưa vừa bụng nữa thì làm thêm đĩa bánh khoái! Ăn đẫy rồi đợi chiều mát đi tắm sông! Đồng tử lục thất nhân – 童子六七人, trẻ con 3, 4 đứa, ôm ống xối từ dưới nước, leo lên nhà hàng nổi trên sông!

Thực khách đang ngồi dưới mái hiên nhà hàng nổi, ngờ đâu có mấy đứa trẻ nghịch ngợm thay nhau nhảy từ trên mái nhà xuống, nước văng tung tóe ướt hết cả, rồi chúng nó cút một hơi, lặn đi đâu mất! Chơi chán thì bơi qua cồn Hến bên kia đi bẻ trộm bắp, tay ôm một đống bắp gói trong cái áo, miệng thì hô: Có ai bán bắp không!? Nếu có người xuất hiện thì mình… trả tiền đàng hoàng, còn không thì… cứ thế nhảy xuống sông bơi về đốt lửa nướng bắp! Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh, Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi…

tar and feather

17/7/1944 sau chiến dịch Bagration, Hồng quân Liên Xô phản công chiếm lại được Belarus và một phần Ba Lan, Romania… họ bắt hơn 150 ngàn tù binh Đức với thương vong chưa đến 1/5 của đối phương! Thắng lợi là rõ ràng, nhưng Anh, Mỹ và một số nước Đồng Minh công khai bày tỏ nghi ngờ, con số 150K lớn quá, có khi nào là xạo!? Không còn cách nào khác, Stalin đành phải tìm cách chứng minh!

57 ngàn tù binh khỏe mạnh, còn khả năng đi lại được chọn ra, cứ như thế đi bộ qua các đường phố Moscow trước sự chứng kiến của báo chí quốc tế! Theo tiêu chuẩn đạo đức của ngày nay, theo công ước Geneva 1949, thì những kiểu sỉ nhục công khai như thế này đã bị cấm! Nhưng vậy vẫn còn tốt chán so với thời Miền Tây hoang dã (wide wild west) ở Mỹ, tội nhân bị trét hắc ín và lông chim đem đi diễu phố!

dada, 2

Đương nhiên là tôi chỉ viết ra vài bài sơ đẳng của đám lưu manh vậy thôi, chứ mô tả chi tiết các thủ đoạn đã từng thấy, những kiểu đã lưu manh đĩ điếm đã từng gặp qua thì có khi hàng trăm trang giấy không đủ! Mạng xã hội mà, toàn những thành phần “hảo bất lai, lai bất hảo”, tốt thì đã không đến, còn đến thì cứ y như rằng là không tốt, thằng nào cũng làm ra bản mặt thánh thiện, hiểu biết, cho đến khi có vụ việc gì xảy ra thì tìm cách chối đây đẩy: ah thằng đó không liên quan đến tôi, nhưng thực ra chúng nó cùng một phe với nhau, có sự phân vai diễn, thằng tung thằng hứng! Nên “chính danh” cũng giống như camera an ninh vậy!

Có những phương tiện kỹ thuật thì ngăn ngừa được phần lớn các tình trạng tội phạm, tuy không thể giải quyết được vấn đề của cái “tâm”! Mà vấn đề của cái “tâm” hiện đại chính là sản phẩm trực tiếp của mạng xã hội! Như khi Biden nói: “hãy đặt Trump vào hồng tâm” vậy (và sau đó chối: tôi nói vậy không có ý xấu), mạng xã hôi bây giờ đầy rẫy những thể loại tìm cách dùng thông tin xàm xí để gây ảnh hưởng, vẽ đường cho hưu chạy, chúng nó cho rằng mình “đọc được suy nghĩ” của người khác, chúng nó nghĩ rằng cứ làm tràn ngập thông tin mang tính hướng dẫn như thế thì đến một lúc đối tượng sẽ hành xử theo cách mình muốn!

Toàn những thể loại thiểu năng trí tuệ, còn không tự nhận thức được chính mình và người khác, nhưng ai thảy cho cái cxx gì là cũng nghe, cũng tin, hành động thì kiểu máy móc, đánh vào số đông theo những “bài bản” ngu xuẩn được dạy! Mà xã hội hiện tại, những thành phần có “công phu hàm dưỡng”, có nền tảng văn hóa vững vàng thì quá ít, mà những thể loại ngu dốt, manh động, dễ bị xúi giục thì lại quá nhiều! Nên nói chơi chơi nhưng cũng rất thật, như tại trường Pháp thuật Hogwarts vậy, môn Phòng chống ma thuật hắc ám (Defence against the dark arts) là môn bắt buộc! Phải học liên tục từ năm 1 đến năm 5!

Mở đầu với những bài quan sát, phân tích, tìm hiểu, tự bảo vệ chính mình, nhưng càng học lên cao, đến một lúc tự dưng thấy rằng, đôi khi, được dùng để chống lại Ma thuật hắc ám không phải là cái gì khác, lại chính là… Ma thuật hắc ám, như thế người ta phải chạm đến ranh giới của trắng, đen, thiện ác! Nên Albus Dumbledore không hoàn toàn tin tưởng giáo sư Severus Snape ở vị trí giảng dạy môn này, cho rằng bản lĩnh tối hậu của ông ta vẫn còn chưa được đủ đầy! Đương nhiên tất cả chúng ta đều không phải là phù thủy (hy vọng là như thế), cũng chỉ là “muggles” mà thôi, vẫn phải dựa vào luật pháp và các phương tiện kỹ thuật!