logistics

Xem video blog của 2 vợ chồng TQ làm nghề lái xe tải, cả hai đều mới học hết cấp 2, mua một cái xe 9m, thay nhau lái. Trong cabin, phía sau là giường nhỏ nằm 1 người, phía trước bên trái là ghế lái, bên phải là bếp điện nhỏ có thể nấu từ mì ăn liền đến các loại lẩu. Cứ thế 2 vợ chồng thay phiên nhau, xe chạy gần như 24/7. Ngoài ghé trạm đổ xăng, tắm giặt vệ sinh và đi siêu thị ra, hai vợ chồng sống hoàn toàn trên xe, cả tháng không ăn ngoài một lần để tiết kiệm chi phí.

Trung bình một ngày chạy 2000 km, 3 ngày chạy 6000 km giao hàng qua 10 tỉnh. Thậm chí có tháng xe chạy liên tục 30 ngày. Nên xe và hạ tầng phải rất tốt, cộng với bảo trì kỹ càng thì mới duy trì được hiệu suất làm việc như vậy. Từ 2 vợ chồng học hành thấp đã như thế, đến những nhân sự cao cấp hơn. Đổi từ trên bộ xuống dưới nước, một cái xà lan lớn hơn 1 ngàn tấn, cũng do đúng một cặp vợ chồng, 2 người thay nhau lái. Xà lan lớn nên cơ sở vật chất đầy đủ hơn.

Có phòng khách, phòng ngủ, bếp… và các phương tiện sinh hoạt khác. Cứ như thế hai vợ chồng thay phiên nhau điều khiển con tàu đi nhiều ngàn km! Điều đáng nói ở đây là chỉ cần đúng 2 người, điều đó có nghĩa là các thiết bị, máy móc phải đạt độ ổn định rất cao, cũng như hạ tầng hỗ trợ tốt. Nên kiểu tối ưu của TQ thì phương Tây chỉ biết… khóc thét, không hẳn là “nhân công rẻ” đâu, rẻ mà kiểu cà chớn, trầy trật như VN thì cuối cùng lại trở thành vô cùng mắc!

Đến tận giờ tôi vẫn ngạc nhiên khi thấy nhiều ý kiến đổ lỗi thực trạng VN cho thể chế, luật pháp, giáo dục, v.v… Cái hiện thực VN đó có nguyên nhân sâu xa ở văn hoá xã hội & phẩm chất con người! Không cần những ý tưởng cao vời, đạo đức xã hội, theo nghĩa đơn giản nhất: làm việc kỹ càng, nói lời giữ lời… là một cách tối ưu vận hành! Nhưng không, dân nó chỉ ưa không làm mà vẫn có ăn, suốt ngày manh động chuyện bịp bợm và ăn cướp thì thời gian éo đâu mà học gì nữa?

ergs

3 con “ergs” (viết tắt của ergometer) chủ lực trong tập luyện của tôi… Nói cho đúng thì cái cuối không hẳn là erg, vì nó là thiết bị tự thiết kế & chế tạo nên không có mạch tính toán điện tử. Đầu tiên là “rowing machine”, người có tập luyện đôi chút có thể “thi triển công lực” khoảng 250 ~ 300 Watts liên tục vài giờ không có gì khó khăn. Cái thứ hai là “cycling machine”, số đo hiển thị trên máy khoảng 350 ~ 400 Watts, đạp thong thả vài giờ liên tục cũng không thành vấn đề.

Hai cái máy này, do có sự tham gia của đôi chân nên có khả năng sinh công rất lớn. Nhưng riêng về cái “paddling machine” thì hoàn toàn khác biệt, vì chỉ có đôi tay (và phần trên cơ thể) tham gia vận động nên khả năng sinh công, theo nhiều cách ước đoán khác nhau, chỉ loanh quanh ở mức 100 ~ 150 Watts, và đó cũng chính là điểm khác biệt của chèo kayak so với các môn khác, bạn phải nỗ lực rất lớn, mà công sinh ra không thực sự nhiều, quãng đường đi được không xa…

tri chi

Quay lại 75 ~ 100 năm trước, từ Albert Einstein đến Bertrand Russell… khi được hỏi về khoa học và triết học, các vị ấy đều trả lời theo một cách châm biếm, nhẹ nhàng nhưng thâm thúy: khoa học là nói về điều ta đã biết, còn triết học là nói về điều mà ta chưa biết. Hiểu theo nghĩa thông thường trong cuộc sống hằng ngày, con người ta không nên nói về những điều mà mình không biết! Đấy là một sự chế giễu ngấm ngầm, vì một bộ phận rất lớn, vỗ ngực xưng tên “triết học”…

Thực ra đều là tôn giáo trá hình, hay thậm chí là xạo sự, lừa bịp trắng trợn. Đa số quần chúng không chịu ngồi yên trước cái họ “không biết”, nhất định là “ta phải biết, ta phải đúng, phải có tiếng nói”, cái lỗ sâu hoắm trong “cái tôi” đó là nguồn cơn của muôn trò bịp bợm trong xã hội Việt hiện nay, thảy ra bất kỳ thứ hoa ngôn xảo ngữ nào họ cũng tin! Tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri… đơn giản đôi khi chỉ là thừa nhận ta không biết, giữ một thái độ trung tính, cân bằng.

những bài học nông thôn

Một câu văn mà tôi rất thích trích dẫn: Cha tôi là nông dân, còn tôi sinh ra ở nông thôn (Nguyễn Huy Thiệp). Khi tác giả viết như vậy, đó là một thời đã rất là xa vắng, khi mà ai ai cũng cố bám víu vào thành phần giai cấp, cố gán ghép thành “công nông tử đệ”, ví dụ như khi khai lý lịch. Nhưng một câu nói luôn có nhiều tầng ngữ nghĩa…

Luôn có nhiều cách hiểu khác nhau, trong những tình huống khác nhau. Đến giờ đây, khi vấn đề lý lịch đã không còn quan trọng như trước nữa, tôi vẫn luôn tự nhắc mình rằng: Cha tôi là nông dân, còn tôi sinh ra ở nông thôn! Một câu nói mà “nâng tầm quan điểm” thì ta có thể cho rằng: đã hàm chứa rất nhiều nhân sinh quan trong đó!

Gần nhà vừa xảy ra một vụ án mạng, do mở nhạc karaoke kiểu toàn tiếng bass đinh tai nhức óc suốt 2 ngày liền, chuyện gì phải xảy ra đã xảy ra! Suy nghĩ linh tinh trong một buổi tối đã đạp xe 40km và về nhà leo lên máy chèo thuyền, chèo thêm 10km nữa, tổng cộng khoảng 5 tiếng vận động nhẹ nhàng liên tục, người thanh thản đến lạ!

magnetic brake

Đó là cách đây 6 năm, facebook nhắc lại video này, xem mà phì cười… Giờ đã có máy chèo thuyền (rowing machine) xịn đúng nghĩa, so được với Concept2. Vấn đề không phải là tiền, mà là cứ thích loay hoay thử cái này, chế cái kia… “It doesn’t have to be that complicated”. Nhưng “complicated” đến mức nào thì tự tay làm rồi mới biết được. Nhớ lại lúc chế tạo cái máy “paddling machine” 2 năm trước.

Làm má phanh không tiếp xúc dùng nam châm, lắp vào rồi mà cái bánh đà (flywheel) vẫn cứ quay phà phà, không có biểu hiện hãm lại. Thêm một đêm mất ngủ, suy nghĩ, lên mạng tìm kiếm. Ban đầu chỉ nghĩ đơn giản: nam châm hút sắt làm bánh đà quay chậm lại, nhưng lực hút vuông góc với phương chuyển động nên không có tác động gì. Chỉ khi đảo ngược cực nam châm xen kẽ nhau: Nam – Bắc – Nam – Bắc…

Thì mới sinh ra dòng cảm ứng (eddy current) và lực hãm (Lorentz force – quy tắc bàn tay trái/phải đã học ở phổ thông), lực này cùng phương, ngược hướng với chuyển động. Nên “biết” là một chuyện, “làm” lại là chuyện khác. Tuần sau sẽ post video đầy đủ về “rowing machine” và “paddling machine” để mọi người thấy sự khác biệt, không phải là dạng “máy công – nông” thô sơ như video bên dưới!

lại… vietic

Kiếm tiền kiểu Việt Nam, đó là kiểu kiếm tiền dựa trên “thế”, bắc cái ghế ra ngồi chặn ngang đường thu tiền, đụng đến thì bảo “có biết bố mày là ai không”? Để tạo được “thế và ghế” thì phải có chỗ dựa, phải có bố trí, bố cục, phải tạo ra nhiều điểm tắc nghẽn, phải tạo ra nhiều tình huống, hoàn cảnh “ngang và trái”, phải “gài” bằng luật và thủ tục, có khi là nhiễu sự liên tục 4, 5 cấp. Chứ đầu óc không nghĩ ra cách kiếm tiền một cách tiến bộ, tạo ra giá trị cho xã hội được!

Đi mua hàng rất thường khi là bị chê bai, thậm chí bị nạt nộ… Ban đầu không hiểu lắm, người bán lý ra phải lắng nghe, phải tìm hiểu xem khách muốn mua gì chứ!? Nhưng không, vì nó biết chắc là không có loại mình cần, nên lập tức phải tìm ra một đống lý do lấp liếm, để phản bác nhu cầu của khách, tìm cách lái về khả năng mua cái nó đang có. Tâm địa nó “bất thiện” như thế, từ những chuyện nhỏ nhất, từ dân tới quan, ai cũng chỉ muốn kiếm ăn nhanh bằng nước bọt!

Thay vì phối hợp, giảm thiểu chi phí, tối ưu toàn cục, thì sản xuất mới cạnh tranh được. Đằng này mỗi người kiếm một góc, ai cũng “thủ cái thế” của mình, kết quả là chi phí đội lên nhiều lần! Mà không phải chưa từng tìm cách sửa, một thời cũng từng: Hà Sơn Bình, Bình Trị Thiên, Nghĩa Bình, Phú Khánh, v.v… đó thôi, nhưng gộp vào cho cố rồi 20 năm sau đâu lại vào đấy, còn phân hóa cục bộ gấp mấy lần trước! Nguyên nhân gốc nó sâu ở tầng “thể chất”, không lớn đành chịu!

xuân phong thập lý

Xuân phong thập lý – 春風十里 là chữ trong một bài thơ của tác giả Đỗ Mục, dùng một cảnh tượng huy hoàng, “mười dặm gió xuân” để hàm ý so sánh, cảnh tượng đẹp đẽ đến như vậy cũng không thể sánh bằng nhan sắc của em. Bài tác giả làm khi đã 33 tuổi để tặng cho một cô bé Lolita 13 tuổi, khen rằng khắp thành Dương châu này không ai đẹp bằng em… Haiza, đàn ông mà, muôn đời vẫn thế…

tâm thần

Tâm thần này là thật đấy, không phải giả đâu, nhưng phải hiểu trong bối cảnh một cái xã hội giống như thể… cái hội ma túy bên trong cái viện tâm thần vậy! Trước tôi có nói: hơn 70~80% người Việt có biểu hiện tâm thần, tâm địa bất ổn, từ những dạng bệnh lý, rõ ràng hay kín đáo, cho đến những biểu hiện hoang tưởng, xa rời thực tế khác. Vấn đề là khi cả xã hội như thế, thì nó lại thành ra “bình thường”! Ai ai cũng cố gắng che giấu cái tâm địa bất ổn đằng sau những ngôn từ hoa mỹ, có cánh!

Người người có tư cách, biểu hiện biến ảo, đổi màu giống như con salamander vậy, quan sát kỹ sẽ thấy có vô số “mặt nạ” khác nhau, thay đổi liên tục, lúc nào cũng cố tìm cách lươn lẹo, bịp bợm. Vấn đề là giáo dục, pháp luật phải làm gì trong một cái môi trường nhiễu nhương như vậy? Khoan hãy mơ mộng “sánh vai với các cường quốc 5 châu”, chuyện cấp bách là làm sao để chữa bệnh đi đã! Chỉ e là bệnh đã vào đến tận “cao hoang” rồi, dù cố gắng 2, 3 thế hệ nữa cũng chưa chắc đã trị được!

quá lai nhân

Tôi là người từng trải, ngàn năm trước, tôi cũng mang trong mình trái tim giống bạn. Những đêm thức trắng, những lời nuốt ngược vào trong, những trận chiến chẳng thể thắng! Tôi không đến đây để giáo huấn bạn, tôi đến cùng bạn bước tiếp chặng đường này. Bạn không hề đơn độc, phía trước, tôi đã thắp sẵn một ngọn đèn chờ bạn.

Tôi là Đỗ Phủ, đời tôi là chuỗi ngày phiêu bạt. 40 tuổi, vẫn thuê trọ ở Trường An, chủ nhà chỉ chờ chực tăng tiền. Về sau dựng được một túp lều tranh, nhưng chỉ một cơn gió thu thổi qua, nó đã đổ sập. Khi tôi viết nên ước vọng: “có ngôi nhà vạn gian để che chở triệu người”, thực ra, đó chỉ là khát khao có được một mái ấm cho riêng mình.

Có lẽ bạn cũng vậy, chùm chìa khóa trên tay bạn nặng trĩu nhưng chẳng phải của riêng mình! Tấm thẻ nhân viên đeo trên cổ, chừng nào nó còn ở đó, lòng bạn chẳng thể nào thực sự yên. Những khoản trả góp nhà cửa, học phí, kết quả khám bệnh của cha mẹ… Khi con trai tôi chết đói, tôi vẫn ở Trường An, cúi đầu cầu cạnh người khác.

[ REF ] : Tôi không đến đây để giáo huấn bạn, chỉ muốn nói rằng, chính tôi cũng từng nếm trải qua, cũng từng đi con đường này. Ngàn năm trước, mang trong mình một trái tim như bạn. Tôi không đến để giáo huấn, tôi đến cùng bạn bước tiếp chặng đường. Bạn không đơn độc, phía trước tôi tôi đã thắp sẵn cho bạn một ngọn đèn.

Tôi là Lý Bạch, cũng từng viết đơn từ chức, nhưng giữ kín nó suốt ba năm rồi mới dám nộp. Mãi đến khi bị bắt, bị đày đi xa, tôi mới viết những dòng: “Thuyền nhẹ lướt qua muôn trùng núi non.” Ngày trước, người ta đã gọi tôi là “Rapper vĩ đại nhất còn sống.” Kể từ đó, tôi chẳng mưu cầu gì hơn ngoài sự tự do tự tại, được là chính mình.

Tôi là Tô Thức, đời tôi ba lần bị lưu đày. Năm 43 tuổi đột nhiên bị đày đến Hoàng Châu, buộc phải tự tay cày cấy để kiếm sống. Bổng lộc mất sạch, danh tiếng tan thành mây khói, thư từ của bạn bè cũng thưa thớt dần. Tôi còn được đặt tên cho một món thịt heo, “Thịt kho Đông Pha”, bởi suy cho cùng, con người vẫn phải ăn để mà sống.

Tôi chưa bao giờ thực sự “chiến thắng” bất kỳ ai, tôi chỉ không muốn để họ nhìn thấy những khoảnh khắc yếu đuối của mình. Không phải là tỏ ra “ngầu” hay bất cần, là chút phẩm giá cuối cùng của một người ở độ tuổi trung niên. Tôi không đến đây để dạy bảo bạn, tôi chỉ muốn chia sẻ rằng, chính tôi cũng từng trải qua những điều này.

Hãy nhìn tôi, Lưu Bang, ở tuổi 47, tôi vẫn chỉ là một viên đình trưởng, nói trắng ra là một chức quan tép riu. Cha tôi, trước mặt tất cả họ hàng, đã tuyên bố: “Đời con chỉ đến thế mà thôi.” Tôi chẳng cãi lại, chỉ lặng lẽ rót một chén rượu rồi nói: “Cha ơi, vở kịch vẫn còn chưa hạ màn đâu.” Và có lẽ bạn cũng đang ở trong hoàn cảnh tương tự.

Tôi bảy năm chinh chiến, sáu năm nếm mùi thất bại, nhưng chẳng ai còn nhớ tôi đã thua bao nhiêu lần, bởi vì người giành chiến thắng cuối cùng chính là Lưu Bang. Mỗi công việc bạn hoàn thành, mỗi mùa gian khó kiên cường vượt qua. “Đại phong khởi hề vân phi dương” (Gió lớn nổi lên, mây bay tứ tán), tôi chỉ hát những lời ấy khi đã 60.

Tôi là Gia Cát Lượng, tôi đã làm việc đến kiệt sức và qua đời ở tuổi 54. Nhìn lại, tôi chỉ muốn nhắn nhủ một điều: đừng cố gánh vác mọi thứ trên vai mình. Tôi là Tư Mã Ý; tôi đã kiên nhẫn chờ đợi suốt bốn mươi năm trước khi hành động. Điều gì phải đến sẽ đến, cuộc đời đâu phải chỉ gói gọn trong những khoảnh khắc bùng nổ hay cao trào.

trí thức

Có một thời xa xưa, sách vở, thông tin vô cùng thiếu thốn. Chính vì thế nên có một số người, tiếp cận được với một ít sách vở cổ điển: Hy Lạp – La Mã ngày xưa thế này, Trung Quốc cổ đại thế kia, từ Alexander – the – great đến Genghis Khan, từ Napoleon đến Zhukov, từ Socrates đến Lão tử, từ Hegel đến Camus, từ Mozart cho đến Chopin, v.v… Và thế là, họ vội vàng cho đó là “trí thức”, biết được như thế đã “là nhiều, là cao cấp”, đã là “hơn người” rồi, như thường thấy lặp đi lặp lại trên các thể loại báo chí, mạng xã hội Việt Nam ngày nay.

Càng đọc, tôi càng thấy nản, vô cùng nản! Những bài viết toàn rập theo cùng một kiểu: “Đôi nét về…”, “Tổng quan về…”, “Một góc nhìn…”, “Một vài điểm…”, “Những điều cần biết…”, “Bức tranh toàn cảnh…”, “Quan niệm về…”, “Một số nhận định…”, chỉ đưa ra vài ý kiến võ đoán, nông cạn, thậm chí chỉ là một số định nghĩa máy móc, vô hồn, toàn cho thấy sự lặp đi lặp lại như con vẹt, copy đâu đó và hoàn toàn không hiểu điều gì khác về cuộc sống! “Trí thức” đâu phải chỉ là biết sơ qua một chút về lịch sử văn minh nhân loại theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” như thế!?

Ngày nay, với mạng internet, mạng xã hội, thông tin bùng nổ, chúng ta biết rằng đó chỉ là những “kiến thức phổ thông”, biết thì tốt, không biết thì… cũng chưa hẳn đã làm sao. Cái biết thực sự là phải có khả năng ý thức được những điều mà ta “chưa được biết”, là đào sâu vào đời sống tâm lý xã hội, phải chuyển hóa thành trình độ, năng lực khoa học, kỹ thuật và sản xuất, và căn bản nhất là phải thay đổi được con người, chứ không phải chỉ lảm nhảm một mớ kiến thức chết như thế. Sâu xa hơn, không cái biết nào lớn hơn tự biết chính mình!