Cũng như trước đây có chiêu xúi người sản xuất trà bỏ chất độc hại vào trà, rồi quay sang tố cáo trà VN chất lượng kém, nhiều chất độc vậy, tầm nhận thức vẫn chỉ dừng ở mức: là do mưu kế của người khác hãm hại mà ra, chứ nhận thức chưa đạt đến mức: nếu tự anh không làm chuyện gì xấu thì ai hại anh được!? Một cái xã hội nhan nhãn chuyện hoang tưởng và bịp bợm như ngày nay, không chỉ đổ hết lỗi cho các thành phần lưu manh được.
Là do dân trí thế nào đó, do lòng tham thế nào đó, do sự a dua, tiếp tay, dung dưỡng cho cái xấu, cái ác như thế nào đó, mới tạo ra cái môi trường xã hội như vậy, đâu phải chỉ là do “lưu manh, bịp bợm”? Nên câu chuyện nó như nhiều lăng kính phản chiếu lẫn nhau, nhìn cái này thấy cái khác, thấy vô số cấp! Mà bị lừa bịp toàn là thành phần gạo cội, có tuổi đời, có kinh nghiệm xã hội, có của cải tích lũy cả, đâu phải là dạng “trẻ người non dạ” gì!?
Căn bản là do thể chất nền tảng, do lười vận động kinh niên, nên hình thành nên những “trạng thái tinh thần” Vietic vô cùng đặc trưng, gặp cái gì mới lạ thì một là sợ, hai là ghét… Nhưng đó chưa phải là tất cả, do bên trong thiếu vận động và trì định, nên không xác tín được giá trị gì, thế rồi sẽ dẫn tới việc ai nói gì cũng tin, ai xúi gì cũng làm, rất dễ bị xúi bẫy và lừa gạt. Nhưng đó chưa phải là tận cùng của thảm trạng văn hóa xã hội!
Hàng chục năm tương tác qua lại trong môi trường như thế, dẫn đến những kiểu cá tính bệnh hoạn, hoang tưởng, những “cái tôi” lớn hơn trời. Chính vì sự “chấp ngã” quá lớn nên… ai khác tôi là không được, ai làm gì khác là chạy quay giở trò lưu manh, phá hoại, rút cuộc biến thành những dạng bệnh – tâm – thần kinh – niên, vô số kiểu tâm địa bất ổn, dù biểu hiện là rõ ràng dễ thấy hay vô cùng kín đáo, đã được ngụy trang khéo léo!