Mỗi khi ngửi thấy cái mùi đó là trong lòng cảm thấy phấn chấn lạ… một cái mùi rất khó mô tả, có chút mùi cỏ, gỗ mục, có chút mùi muối biển mặn, có chút ẩm ướt của hơi nước báo hiệu mùa mưa sẽ bắt đầu, và pha lẫn trong đó có cả chút mùi xăng, dầu diesel thường thấy ở những khu bến, cảng ven sông, biển… Từ vài ngày trước là đã cảm nhận rõ, không biết nên gọi là mưa trái mùa, hay là dấu hiệu mùa mưa năm nay sẽ đến sớm!?

Sống ở miền Nam lâu, không tránh khỏi… thích nghi và yêu cái điều kiện thiên nhiên nơi đây! Cũng giống như vị giác vậy, mặc dù biết rõ là mình đang dần dần thích ăn ngọt hơn, nhưng từng ngày, từng ngày vẫn cố níu kéo vị cay mặn xưa cũ. Vẫn nhớ những ngày mưa phùn gió bấc: Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay, hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy…, nhưng cũng đã bắt đầu dần thích nghi với “quê hương em hai mùa mưa nắng”…

Vành móng ngựa – horse shoe nguyên là chiếc vành bằng sắt, đóng cố định vào phần sừng dưới móng ngựa bằng đinh. Kể từ khi “làm bạn” với con người, bị bắt làm rất nhiều công việc nặng nhọc nên móng ngựa rất nhanh mòn, nhanh hơn nhiều so với khi sống trong điều kiện tự nhiên. Nên từ xưa, người ta đã đóng thêm cái vành sắt để hạn chế mòn móng ngựa! Đây cũng là nguồn gốc của “vành móng ngựa” thường thấy trong tòa án! Nhưng ngựa hiện đại phần lớn không còn phải làm việc nặng nhọc như trước, nên các móng ngựa hiện đại (gọi là giày ngựa thì đúng hơn) cũng đã khác, được chế tạo bằng cao su, nhựa, vật liệu tổng hợp và mang vào gót, dùng dây xiết lại (như chúng ta mang giày), hoặc dùng keo dán cố định lại!

Ở Việt Nam (cũng như Đông Nam Á nói chung), ngựa không để lại quá nhiều dấu ấn trong lịch sử, văn hóa, nhưng với nhiều vùng khác trên thế giới thì ngựa là một thành tố vô cùng quan trọng, trở thành một biểu tượng văn hóa! Ngay như trong Thế chiến 2, một cuộc chiến hiện đại dùng nhiều phương tiện máy móc, xe tăng, máy bay, etc… nhưng các bên cũng đã dùng đến hơn 10 triệu con ngựa, ước tính chưa tới 1/10 trong số đó “về nhà” an toàn sau cuộc chiến. Ngựa là một nguồn cảm hứng lớn về vận động, về sức mạnh và tốc độ, đến mức Honore de Balzac từng nói rằng: có 3 cảnh tượng (3 hình thức vận động) đẹp nhất trên thế gian, một là con tàu giương buồm, hai là ngựa phi nước đại, và ba là phụ nữ khiêu vũ! :)

Một kiểu hài rất chi là… XKCD, Thằng “nhỏ” nói với thằng “lớn” : hồi tao còn bằng tuổi mày ấy, tao cũng éo có tin vào “luân hồi” đâu! :D

Có những vấn đề vô cùng khó hiểu, bạn gãi đầu gãi tai mãi mà vẫn chưa thể hiểu ra được bản chất của nó, ví dụ như ánh sáng! Newton nói ánh sáng là… hạt, nhưng Thomas Young lại cho rằng nó là sóng! Thế rồi, từ Niels Bohr đến Einstein, Heisenberg… tranh luận suốt mấy thế kỷ nay. Vì chưa hiểu được bản chất của ánh sáng, nên đến tận ngày nay, chúng ta đành phải… tỏ ra “cao siêu một cách triết học” khi phát biểu rằng ánh sáng mang… “lưỡng tính sóng – hạt”!!! Ánh sáng là gì thì cho đến tận ngày nay, khoa học vẫn chưa giải thích rõ ràng được, nhưng đã có thể nói chắc một điều:

Nó không phải là sóng, và đồng thời cũng chẳng phải là hạt, sóng hay hạt chẳng qua là hạn chế của cách con người quan sát hiện tượng mà thôi! Và con người chính là như thế, khi không hiểu, không thể diễn đạt, giải thích cho rõ ràng, tường minh điều gì, thì họ bắt đầu viện đến những câu chữ mang tính… “triết học”! Tức là nói loanh quanh một cách nhập nhằng, mơ hồ, tạo ra một đám bụi mù “cao siêu” như thế! Cũng như khi chúng ta loay hoay giải thích với các khái niệm cũng rất “triết học”, kiểu như… “chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số” và “chủ nghĩa xã hội công nghệ” vậy! :D

Lại lảm nhảm cuối tuần, xưa đi học, thầy Đặng Đình Áng có nói, tất cả những gì các anh học trong toán chỉ đếm đủ trên một bàn tay này thôi (thầy đưa bàn tay ra)! Ý thầy tức là: chỉ có 5 phương pháp chứng minh toán học, và tất cả những việc chúng ta làm là lật ngược lật xuôi 5 phương pháp ấy! Một trong năm phương pháp đó có tên tiếng Latin là Modus tollens, diễn giải như sau, “nếu P suy ra Q”, thì điều đó cũng tương đương với “không Q suy ra không P”! Hai mệnh đề này tương đương với nhau về mặt logic…

(P → Q) ≈ (¬Q → ¬P) nên nếu chứng minh P → Q không được thì các anh hãy tìm cách chứng minh ¬Q → ¬P, vì hai điều này là tương đương với nhau! Đó là cách diễn đạt bằng logic… nghe thầy nói xong, tôi về gãi đầu gãi tai suy nghĩ mãi, từ đó đến giờ hơn 20 năm thì biết là, có một cách diễn đạt tương tự bằng thơ Thiền: Tác hữu trần sa hữu, Vi không nhất thiết không… – 作有尘沙有，为空一切空。。。 – Có thì có tự mảy may, Không thì cả thế gian này cũng không. Có không bóng nguyệt lòng sông…

Cái bánh Trung thu ngon nhất từng ăn trong đời là mấy chục năm về trước, khi còn là một đứa trẻ, bánh do một đầu bếp thuộc loại có hạng, và cũng là hàng xóm, làm tặng! Từ đó đến giờ chưa từng thấy có loại “nguyệt bính” nào ngon hơn. Đơn giản chỉ là bột mì vỏ bánh và nhân đậu đen thôi, đen xì, nhìn đã xấu, lại không có nguyên liệu cao cấp hay quý hiếm gì khác!

Từ đó đến giờ đã cố tìm đủ loại bánh Trung thu nhân đậu đen, nhưng không cái nào ngon như vậy, hoặc là hàng lởm, đậu toàn độn bột, hoặc phải có một công thức gì đó đặc biệt! Có những loại công phu, tay nghề tưởng đơn giản như làm bếp, nhưng cũng không phải là dễ dàng đạt được! Haiza, sống ở miền Nam 30 năm rồi mà nhiều lúc vẫn không nuốt nổi! :(

Lảm nhảm thêm chút nữa về “Đa nguyên”, về các địa danh của nước Anh: Aston, Clayton, Clinton, Preston, Winston, cái tiếp vĩ ngữ “ton” trong tiếng Anh cổ (Anglo-Saxons) có nghĩa là “làng mạc, nông trại”. Durham, Birmingham, Nottingham, Westham kết thúc với “ham”, trong tiếng Anh cổ nghĩa là “nhà”! Lincolnshire, Yorkshire, Hampshire, Lancashire, Whitby…

Kết thúc bởi “shire/by” có gốc từ tiếng Viking cổ, cũng có nghĩa là nông trại. Leicester, Bicester, Lancaster, etc… tiếp vĩ ngữ “cester” có nguồn gốc từ những người La Mã, nghĩa là pháo đài, và còn nhiều địa danh có nguồn gốc Celtic khác. Vậy có bao nhiều “nguyên” – nguồn gốc ở đây: Celtic, Germanic, Viking, Roman, French, hay còn nhiều nữa…!? :D

Vô số chuyện trong cuộc đời ứng khớp vào cái mẫu “con lừa và củ cà-rốt” này, từ chuyện lớn đến nhỏ. Như Ukraine suốt nhiều năm nay, mất đất, mất sạch tài nguyên, cả triệu người chết chỉ vì chạy theo cái củ cà-rốt EU và NATO treo lủng lẳng trước mũi, chạy mãi, đuổi mãi mà vẫn không thể nào với tới được. Cũng tương tự như vậy, các chiêu bài “dân chủ, dân quyền” đều là những củ cà-rốt mãi mãi không thể đạt đến, nhất là với những ai…

Cho rằng đó là mục tiêu trước mắt, chỉ cần đuổi theo là sẽ tới, mà không hiểu được cái bản chất thật của “dân chủ, dân quyền” chính là từ “dân trí”, yếu tố nội tại của cộng đồng, của xã hội mà ra! Chúng ta trong cuộc sống, nhiều khi gặp phải tình huống này, trong từng chuyện nhỏ, trong cuộc sống hàng ngày, nhiều cái tưởng là “nhãn tiền, ngoại thân” hóa ra lại là… “nội tại”! Tiếp tục làm “lừa” hay không là sự lựa chọn của bạn! :D

Những năm giữa 198x hồi đó… bao cấp, gạo thiếu, cả nước đang trong giai đoạn gọi là rationed – chia khẩu phần, bao nhiêu người, bao nhiêu gạo là đã tính cả! Ông bô, bà bô tôi mỗi người 13kg/tháng, bữa ăn toàn cơm độn, rau muống chấm với với xì dầu, bằng một cách thần kỳ nào đó mà họ vẫn sống được! Đó là ở thành phố, tình hình vẫn tạm, chứ ở các vùng quê sâu xa là đã… gần với tình trạng đói! Cứ thỉnh thoảng vài ba tháng, ông bô tôi lại chở gạo về quê tiếp tế cho ông bà nội. Đường về quê chỉ chừng 50km tính theo đường chim bay, khoảng 75km tính theo đường… chim đi bộ, nhưng đi mất hơn 18 tiếng! Nếu là thời giờ, chạy xe máy qua hầm, qua cầu, chưa tới 2 tiếng là về đến nơi! Nhưng thời đó, hành trình nó như thế này:

Từ ĐN, bắt tàu hỏa lúc chập tối, loại tàu chợ chạy chậm như… xe đạp, lê lết 6 tiếng mới qua được bên kia đèo Hải Vân, đến nơi thì nửa đêm, xuống tàu, vào nhà người quen ngủ tạm một đêm. Sáng hôm sau, bắt xuồng máy băng qua đầm Cầu Hai, xuồng chạy ì ạch 2 tiếng thì qua tới bên kia. Rồi dùng xe đạp chở cái bao gạo 30kg đi qua những triền cát trắng, đi một bước muốn thụt lùi một bước, thằng nhóc 6 tuổi là tôi hì hục đẩy phụ xe 2 tiếng nữa thì tới nơi, đó là đúng 12h trưa hôm sau! Mất hơn 18h chỉ để đi 75km, bao gồm đủ các loại tàu – thủy, hỏa, mà tốc độ trung bình… vẫn còn không bằng đi bộ, vô cùng mệt mỏi! Giờ thuật lại thì bảo là “than nghèo kể khổ”, nhưng có một thời như thế, thậm chí còn tệ hơn!

Facebook nhắc ngày này năm trước… Mới đó mà đã một năm, nhanh thật, năm ngoái đang loay hoay với máy tính, đến năm nay, suốt ngày cũng chỉ loay hoay với máy tính! Riết rồi thấy mình tuy là người sống, mà cũng chỉ như cái giá treo áo, cái túi đựng cơm thôi, đâu có khác gì!? :D

Con người hiện đại với chủ nghĩa tiêu dùng mà, bị nói là “giá áo túi cơm – y giá phạn nang – 衣架饭囊” là phùng mang trợn mắt, đỏ mặt tía tai ngay, vì… nói đúng quá rồi, éo thể nào mà cãi lại được! Làm thế nào để khác, chứ đã lên đến trên 80kg rồi, dù cơ vẫn nhiều hơn mỡ…