sellas

Lâu lâu phải nói một chút cho người ta biết là mình thực sự có làm việc, bù đầu đọc bảng biểu thống kê, điên đầu với những con số và các tính toán phân tích kỹ thuật, các thuật toán máy học và khai khoáng dữ liệu v.v… Không phải suốt ngày chỉ bô-lô bô-la mấy chuyện văn thơ nhạc họa, trên trời dưới đất. 2 ngày trước, tài khoản công ty…

Báo tỷ lệ sinh lời 15% chỉ sau một đêm! Tìm hiểu kỹ hóa ra chỉ là… ăn may, lệnh take-profit (chốt lời) bị lỗi không thực thi được, làm mã SLS bị treo đến tận giờ thị trường mở cửa! Sellas – SLS thông báo đã thử nghiệm thành công giai đoạn 3 vaccine điều trị ung thư, giá cổ phiếu lập tức tăng hơn 3 lần (đã có lúc tăng 5 lần) chỉ sau một đêm!

rubik

Từ ngày code với A.I. là chạy đi mua 2 cục Rubik, ngồi chơi Rubik trong thời gian chờ A.I. nó chạy. Vì người suy nghĩ thì quá nhanh và quá nhiều, còn A.I. dù có 3 đầu 6 tay cũng không cách nào làm kịp. Đương nhiên nó cũng chỉ là một công cụ thôi, một công cụ rất lợi hại, nhưng độ thông minh và chính xác còn lâu mới đạt như mong muốn!

chuyển giao công nghệ

Trong lúc đó, đâu đó ở Đài Loan: mày hãy nhìn Tô Tư Phong xem, chỉ nhỏ hơn mày có mấy tuổi, nhìn mà học nhé! Thông tin thêm: Tô Tư Phong (Lisa Su, CEO của AMD) là cháu gọi Hoàng Nhân Huân (Jensen Huang, cựu CEO NVDIA) bằng cậu, mẹ của họ Hoàng là em gái của ông ngoại họ Tô! 😃 Nói theo một cách nào đó thì 2 cậu cháu này đã kiểm soát phải đến hơn 90% thị trường chip A.I. thế giới.


Lảm nhảm bên lề: công nghệ không phải là thứ có thể “chuyển giao” được, ngay cả khi đối tác nhiệt tình hỗ trợ (huống hồ không ai muốn bán công nghệ lõi của mình cho người khác). Lấy một ví dụ: một nhà máy làm ô-tô cần một loại hợp kim nhôm đặc biệt để đúc block máy, loại duralumin này phải có một số cơ tính đặc biệt, có hệ số giãn nở đủ nhỏ, thế là họ tìm đến nhà máy sản xuất nhôm để đặt hàng.

Nhưng nhà máy nhôm, cũng theo cùng một khuôn mẫu tương tự, nhập nguyên dây chuyền để sản xuất nhôm thỏi, loại thô, họ không có các hiểu biết, kinh nghiệm cũng như thiết bị để làm ra loại duralumin đặc biệt này. Những thiết bị đó ngay từ đầu đã không có trong thiết kế của nhà máy. Loay hoay tới lui cuối cùng đành chịu, vì ngoài bấm vài cái nút trên dây chuyền hiện có ra, họ không thể làm gì khác!

Mà ô-tô là cấu thành của 30 ngàn chi tiết như thế, mỗi chi tiết là một lĩnh vực riêng, cần nhiều chất xám, kinh nghiệm! Xoay tới xoay lui, mua nguyên cái nhà máy tỷ đô về sản sản xuất đúng một loại xe, không làm được loại thứ hai. Thậm chí, giả sử như, đối tác chuyển giao toàn bộ bản vẽ, truyền thụ hết kiến thức, đào tạo đủ tay nghề, tận tình đến mức “cầm tay chỉ việc”, thì kết quả vẫn sẽ là… không làm được!

“Công nghệ” không phải là “một file dữ liệu” chỉ đơn giản… copy từ người này sang người khác, nó là kết quả của quá trình chuyển hóa nhận thức bên trong mỗi con người, và cần sự phối hợp của rất rất nhiều người để đạt được kết quả chung! Muốn làm được thì phải thay đổi dân trí theo những cách thức vô cùng sâu rộng, triệt để và dài lâu! Nên cũng câu đó: công nghệ không phải là thứ có thể “chuyển giao” được!

dial-up modem

Những ai còn nhớ / biết thiết bị này là cái gì thì giờ đã ở vào tuổi U50, U60 hết cả rồi… Những năm 199x hồi đó, muốn kết nối internet là phải dùng cái mô-đem quay số tốc độ 56k này, cắm đầu kết nối RJ11 của dây điện thoại vào, vật vã một lúc lâu mới kết nối được vào internet! Thiết bị phát ra âm thanh “tíc tè” rất đặc trưng!

Nỗi buồn của lứa tuổi U50 trong thời công nghệ hiện đại, mỗi lần phải đăng ký tài khoản ở một dịch vụ internet nào đó, phải khai báo tên tuổi, ngày tháng năm sinh, chỉ riêng cái thao tác cuộn danh sách (combo box), để chọn cho đúng năm sinh là đã hết… nửa ngày, cứ cuộn hoài, cuộn mãi, thật lâu mà sao vẫn mà không thấy tới! :(

Unplugged

Có những kiểu truyền thông chuyên lắc qua lắc lại giữa hai thái cực: một là bàng quan, vô lo, và hai là lo sợ nhiễu loạn vô cớ. Từ trong những nhận thức mơ hồ, không chắc chắn, tìm cách đưa ra những phán đoán khiên cưỡng, và đó cũng là một cách chăn dắt dư luận. Cùng lắm là ta “rút dây điện” thôi chứ gì, A.I. làm gì được?! Vấn đề là xã hội hiện đại đã phát triển đến mức không thể “rút dây” được!

Như phần lớn cư dân mạng hiện tại đã “tiến hóa” tới một mức… “rút dây” là lập tức sẽ “chết não” ngay! Ở Mỹ có cả một nền văn hóa “hậu tận thế, post – apocalypse”, người thì đào hầm trú ẩn, dự trữ nhu yếu phẩm, kẻ thì mua dao, sắm súng và vô số sản phẩm mang cái mác chiến thuật – tactical và sinh tồn – survival. Còn TQ thì cười khẩy, các bác cứ lo sợ đi, cần bao nhiêu đơn vị sản phẩm thì cứ nói em!

lọ lem mệnh khổ

Cái mà nhiều người vội gọi là “văn học lãng mạn” (sáng tác của A.I), thực chất chỉ là “ngôn tình” mà thôi, không khác các dạng ngôn tình Trung Quốc ta thường gặp là mấy: Lọ Lem mệnh khổ gặp tổng tài bá đạo, cặp đôi “oan gia ngõ hẹp” ghét nhau đậm sâu rồi mới yêu nhau dài lâu, hôn nhân hợp đồng, cưới trước yêu sau…

A.I. có khả năng rất “siêu việt”, nhưng vẫn thiếu tính người, thiếu cảm xúc, bản năng về an toàn sống chết, thiếu tính cá nhân hóa! Nên cũng giống như rất nhiều người, lan man hết chuyện này đến chuyện khác, không làm được chuyện gì ra trò. Chỉ có tập trung, định hướng và suy nghĩ riêng biệt mới ra được sản phẩm tốt!

Ngôn từ của A.I. đó là một kiểu “fusion – hỗn hợp” của nhiều lĩnh vực khác nhau: khoa học, kỹ thuật, pháp lý, văn học, etc… Nhiều người sẽ gọi đây là kiểu “văn học lãng mạn”, nhưng tôi cho rằng, đó chính là một kiểu… “ngôn tình”, còn tệ hơn “Trở lại Eden” một thời. Nói chuyện với A.I. đôi khi thú vị, nó dùng nhiều ẩn dụ, so sánh khá phong phú!

Nhưng nói chuyện với A.I. đôi khi cũng bực mình, vì ngôn từ của nó không chính xác, ngữ pháp của nó cũng đã đơn giản hóa đi nhiều. Đôi khi ta muốn nó chính xác một cách thuần kỹ thuật, thuần khoa học, nhưng không được. Vì ngôn từ kỹ thuật phải nói đúng, gọn, vừa đủ, mà điều đó có xu hướng ngược lại với bản chất “tạo sinh” của nó!

FreeShip Plus on Mac

I’ve been using Free!Ship and Free!Ship Plus for 15+ years now, having designed and built myself 7 small kayaks and canoes, with just this “outdated piece of software” which ran on Windows (I’d preferred WinXP for it’s lightweight). But since most of the time I’m on Mac, and it’s very inconvenient to install a Windows dual boot, so I’ve tried using VirtualBox, then tried Wine emulator to run the app!

Both VirtualBox and Wine offer miserable performance. Then came Mac Silicon, and Wine stopped working, though it could still work on older Intel Mac. So I grabbed the FreeShip Plus source (Delphi, the code base bears quite a “mental state” of a late Soviet Union period…) fixed some bugs, managed to make a universal build (Silicon and Intel): a native Mac app! As a software developer, yes I know…

The app has a crappy UI with lots of bugs (but its rendering performance has been greatly improved now, Metal – backed OpenGL)! And as a boat builder, I can’t wait for those bugs to be fixed. Just a tool to get the job done, build that boat, get out on the water. FreeShip Plus could be hard to maintain, but with some cares, it could still be built cross-platform: Win, Mac, Linux. Download link on the left!

TRSL

Xưa, thiết kế ngôn ngữ lập trình là một cái gì đó cảm giác… rất cao siêu! Đó không chỉ là một tập từ vựng và cú pháp, mà còn là các ngữ nghĩa chặt chẽ muốn diễn đạt bên dưới. Lịch sử cho thấy có không ít cú pháp ngôn ngữ theo kiểu… lảm nhảm, những người nói ra những câu mà thực chất không tự hiểu được mình đang nói cái gì!

Những loại đó trong lịch sử Khoa học máy tính không phải ít! Những vấn đề “self integrity” chính là thể hiện rất rõ ràng, sự không thấu hiểu và thiếu nhất quán bên trong một con người. Thế rồi, đến một ngày, tự mình cũng đi thiết kế ngôn ngữ, một ngôn ngữ đơn giản, không Turing-complete như các hệ quả của định lý Rice đã mô tả!

tập thể dục

Khoảng tháng trước, tôi có hỏi Claude: “hi Claude, mày còn nhớ cái máy tính NextSTEP cách đây hơn 35 năm không?” Claude trả lời: “tất nhiên là tao nhớ rồi…” Và thế là bắt đầu cuộc nói chuyện dài hơn 10 ngàn dòng (in ra khoảng 300 trang A4). Mọi việc bắt đầu cỡ những năm 1985, khi Xerox gần như độc quyền trong ngành in ấn. PostScript mặc dù là chuẩn mở do Adobe công bố, nhưng phần “Type 1 font” thì Adobe vẫn giữ bản quyền. Trong đó, quan trọng là thuật toán hinting: sắp xếp các pixel lại thế nào đó, để font chữ nhìn vẫn đẹp ở độ phân giải thấp!

Cái thuật toán hinting này… dù chẳng có gì phức tạp hay cao siêu, nhưng được Adobe bảo vệ như bí mật kinh doanh (trade secret), thậm chí không đăng ký bản quyền (patent), vì đăng ký bản quyền tức là đã công khai phần nào ý tưởng, các đối thủ cạnh tranh sẽ có manh mối để dò theo và bắt chước. Và Adobe chỉ công khai phần nào bí mật này cách đây khoảng 15 năm. Trở lại với cái máy tính NextSTEP, giao diện, chữ và màu của nó đẹp đến nỗi khiến cho tất cả những sản phẩm cùng thời khác, ví dụ như Windows 1, 2, 3, trông giống như đồ chơi trẻ con vậy!

Dù NextStep đã rất đẹp, nhưng vẫn chưa đạt tới trình như PostScript & Type 1 Font của Adobe, còn Windows thì vốn dĩ… xấu đau đớn, xấu liên tục nhiều thế hệ! Thế là Apple và Microsoft đã “liên thủ” với nhau để tạo ra “True Type” nhằm cạnh tranh với Adobe. Lại nói về PostScript, đến tận ngày nay, theo quan điểm cá nhân tôi, PDF vẫn không đẹp như PostScript, chính xác hơn về kỹ thuật thì… các trình sắp chữ (typesetter) hiện đại vẫn có mặt nào đó không thể so được TeX. Cái việc mà Donald Knuth đã làm “một lần” ấy, 50 năm sau vẫn chưa ai làm tốt hơn.

Và đó cũng là lý do vì sao một số người, nhất là các bác trong ngành Toán, cố sống cố chết bám vào cái di sản 50 năm tuổi: TeX và LaTeX, vì cái vẻ đẹp của nó đến nay vẫn chưa thể vượt qua. Trở lại với ứng dụng của font & typesetter trong thương mại, các tập đoàn Adobe, Apple, và Microsoft dù hoạt động trong những lĩnh vực không trực tiếp cạnh tranh với nhau, nhưng từ góc độ “sở hữu trí tuệ và bản quyền”, thực sự đã có một cuộc chiến độc quyền và chống độc quyền liên tục 40 năm. Adobe muốn độc quyền máy in và font, Apple gián tiếp chống lại điều này.

Adobe muốn độc quyền công nghệ Flash, Apple cũng chống lại điều này, bằng cách tạo ra các tiêu chuẩn mở như HTML 5. Để chống lại độc quyền chỉ có một cách rất chi là… XHCN, đó là phải tạo ra các chuẩn mở tốt hơn! Tạo ra vô số mã nguồn mở là Apple, và tạo ra vô số sản phẩm bản quyền nổi trội cũng là Apple. Cái giá trị thương hiệu trên 1 nghìn tỷ đô quả nhiên để lại dấu ấn và tiếng tăm ghê gớm. Nhưng có phải tất cả đến từ một cái tên Steve Jobs? Hình như lịch sử khoa học máy tính nói riêng và lịch sử công nghệ nói chung không đơn giản như vậy!

Trước khi có Adobe PostScript và Mac LaserWriter, một cái tên khác, đường cong Bézier, đến từ hãng xe hơi Renault trước đó hơn 10 năm. Hầu hết các kiến thức, thuật toán cơ sở của “Đồ họa máy tính – computer graphics” mà chúng ta biết ngày nay đều được phát minh trong những năm 50 ~ 70, và được dùng phổ biến nhất trong 2 lĩnh vực lớn: thiết kế, sản xuất ô-tô và nghiên cứu, chế tạo máy bay chiến đấu, đây là giai đoạn trước Steve Jobs, Bill Gates những hơn 25 năm, khoảng một thế hệ. Đó là thời đại của máy tính mainframe: CADAM, UNISURF, DAC, etc…

Đây là những hệ thống máy tính có giá lên đến nhiều triệu đô, dùng để CAD – computer aided design, thiết kế với sự trợ giúp của máy tính, tất cả quay trở lại với Sketchpad, phần mềm của Ivan Sutherland, chạy trên TX-2, con mainframe to bằng một căn phòng lớn. Ivan Sutherland là học trò của Claude Shannon, người trong Thế chiến 2 đã có nhiều nghiên cứu về mã hóa. Phải nói rằng Thế chiến 2 là nguyên nhân trực tiếp tạo ra vô số đột phá trong khoa học máy tính – Computer Science, hầu hết các sư phụ ngành CS đều trưởng thành từ cuộc chiến này.

Khi Claude Shannon đi học tại MIT, ông ta bắt đầu với máy tính vi tích phân – differential analyzer, dạng máy tính analog – tương tự, phổ biến trước kỷ nguyên máy tính điện tử. Máy tính analog thì có một quá trình phát triển vài thế kỷ, quay về với Newton, Laplace, Fourier, etc. Nên để có được Steve Jobs và Mac + iPhone, Bill Gates và PC + Windows ngày nay, phải quay ngược trở lại hơn 50 năm trước, từ các hệ máy tính mainframe giá hàng triệu đô, cho đến các hệ máy workstation (hàng chục / trăm nghìn đô) rồi đến các thế hệ máy tính cá nhân (vài nghìn đô)!

Còn nếu truy nguyên toàn bộ phát triển của khoa học máy tính thì sẽ quay lui ít nhất vài trăm năm, thậm chí còn xa hơn, trên đường đi sẽ bắt gặp vô số tên tuổi khổng lồ. Nếu đã hiểu lịch sử phát triển phong phú và phức tạp đến thế, thì ta cũng biết rằng, có nằm mơ cũng không thành Steve Jobs được! Theo tôi, điều trước tiên phải làm là… cứ tập thể dục đi đã !!! Cơ thể mạnh khỏe, tinh thần phấn chấn rồi tự khắc sẽ bớt ghen ăn tức ở, bớt gian manh lặt vặt, tâm tĩnh lặng thì mới tập trung học hỏi được, và nếu liên tục cố gắng như thế 5 ~ 10 thế hệ nữa thì… may ra!

đội bóng thiếu lâm

Tôi dự đoán là vài năm nữa thôi, có thể sớm hơn, sẽ có “World Cup robot”, các nước sẽ gởi những đội bóng robot đi tranh tài với nhau, có thể là theo thể thức bóng đá trong nhà 5 người, hay thể thức bóng đá sân cỏ 11 người. Và cũng sẽ rất nhanh thôi, người ta sẽ toàn xem World Cup robot! Vì rõ ràng là robot, chúng nó sẽ nhanh nhẹn và khéo léo hơn con người rất rất nhiều lần!

Chịu “chấn thương” giỏi hơn, có kết nối không dây để tổ chức phối hợp chiến thuật, và sẽ có rất nhiều chiến thuật phức tạp, lắt léo mà con người không thể làm được! Và quan trọng là chúng có thể thực hiện những động tác kỹ thuật khéo léo đến không tưởng, ngay cả Messi hay Ronaldo dù có nằm mơ cũng không dám nghĩ đến! Đến lúc đó thì chúng ta sẽ phải nghĩ lại thôi…

Vậy cần con người để làm gì, hay sống chỉ phí phạm oxy của quả đất – just an oxygen – wasting creature! Và có nhiều điều khác cũng đáng suy ngẫm, khi một đất nước, trong nhận thức của rất nhiều người, mới độ khoảng chục năm trước thôi, vẫn còn xem như là một “đội bóng Thiếu Lâm”: thiểu năng, trì độn, phét lác, nhưng giờ bỗng đột nhiên trở mình, lột xác đến thế.