Xuân phong thập lý – 春風十里 là chữ trong một bài thơ của tác giả Đỗ Mục, dùng một cảnh tượng huy hoàng, “mười dặm gió xuân” để hàm ý so sánh, cảnh tượng đẹp đẽ đến như vậy cũng không thể sánh bằng nhan sắc của em. Bài tác giả làm khi đã 33 tuổi để tặng cho một cô bé Lolita 13 tuổi, khen rằng khắp thành Dương châu này không ai đẹp bằng em… Haiza, đàn ông mà, muôn đời vẫn thế…
Trong hơn 1000 bài thơ còn lại đến ngày nay của Lý Bạch, từ nào xuất hiện nhiều nhất!? Nhiều người sẽ cho rằng đó là những từ như: “tửu, hoa, nguyệt…”! Nhưng không, nhiều nhất lại là từ “kiếm”, xuất hiện đến 117 lần trong 1000 bài. Còn từ nào xuất hiện nhiều thứ nhì, tôi cũng không chắc, nhưng ai đọc nhiều thơ Lý Bạch sẽ biết kiểu gì đó cũng là một từ gắn với sông nước: “chu, thuyền, phàm, lãng…”
Tổ tiên nhà họ Lý, từ cuối thời nhà Tùy, bị đày ra biên cương (Toái Diệp – Suyab, Kyrgyzstan ngày nay), không rõ vì tội danh gì. Đến tận thời Lý Bạch vẫn bị cấm, không thể thi cử, thăng tiến theo đường công danh. Thế nên nhà họ Lý đã chuyển sang buôn bán, trở thành một thương gia giàu có, giàu đến mức gần như cả đời Lý Bạch (trừ giai đoạn về già, trong loạn An – Sử) sống chẳng bao giờ túng thiếu.
Cha Lý Bạch, Lý Khách, khi sống ở Kyrgyzstan đã cưới một phụ nữ Tây Vực (không rõ chủng tộc), giới nghiên cứu ngày nay đồng ý rằng Lý Bạch thực ra là con lai, chỉ 1/2 là Hán, thể chất vượt trội, tính tình hào sảng. 15 tuổi học đánh kiếm, 20 tuổi xách kiếm lên Trường An, giết cả chục người trong những cuộc thách đấu. Nhà họ Lý tuy không thể tham gia quan trường, nhưng gia thế không nhỏ!
Thể hiện qua việc Lý Bạch cưới 4 bà vợ, người nào cũng xuất thân hiển hách, một trong số đó là con gái của Tông Sở Khách, tể tướng triều Võ Tắc Thiên. Và thế là cả cuộc đời ông ta chỉ du sơn ngoạn thủy, giao du bằng hữu, uống rượu làm thơ, tuy từng có khoảng 3 năm giữ chức “Hàn lâm cung phụng”, nhưng cuối cùng chán nản với triều chính, lại bỏ đi du sơn ngoạn thủy, lang bạt đây đó…
Thoáng một chốc kiếp sinh là mấy
Khen con sông nước chảy khôn cùng…
Cái tiến trình tâm lý thông thường phổ biến của con người có khuynh hướng nhìn nhận sự việc theo cách đảo ngược nhân – quả, lỗi nhận thức phổ biến! Ví như thơ của Mạnh Hạo Nhiên: Bạch phát thôi niên lão, Thanh dương bức tuế trừ – 白髮催年老 青陽逼歲除
Tóc bạc làm cho tuổi già đến, thật ra phải là… tuổi già đến làm cho tóc bạc. Cứ nhìn nhận sự việc theo kiểu đảo ngược nhân – quả như vậy sẽ gây ra rất nhiều nhiều ảo tưởng, bất an… Những chuỗi nhân – quả bất tận, phức tạp và đan xen vào nhau, ấy gọi là Duyên khởi.
Táp táp tây phong mãn viện tài, Nhụy hàn hương lãnh, điệp nan lai… – 飒飒西风满院栽 蕊寒香冷蝶难来!
Khúc hát dưới ải: “Ngũ nguyệt Thiên sơn tuyết, Vô hoa chỉ hữu hàn, Địch trung văn Chiết liễu, Xuân sắc vị tằng khan. Hiểu chiến tùy kim cổ, Tiêu miên bão ngọc an – 五月天山雪，无花祇有寒。笛中闻折柳，春色未曾看。晓战随金鼓，宵眠抱玉鞍。” Đã là tháng Năm rồi mà trên núi Thiên sơn, hoa vẫn chưa nở, nơi nơi toàn băng tuyết giá lạnh.
Sáo ai đó đang thổi bài ca xuân Chiết liễu, Mà cảnh sắc mùa xuân chưa từng thấy qua. Sáng đánh nhau theo hiệu lệnh chiêng trống, tối ôm yên ngựa nằm ngủ…” Tôi có thể nói rằng: chỉ cần một bài Tái hạ khúc này của Lý Thái Bạch thôi, tổng cộng, vẻn vẹn chỉ có 8 câu, 40 chữ là đã đủ cảm hứng để làm thành một bộ phim lịch sử – cổ trang hoành tráng rồi.
Nói để mọi người hiểu, gia tài văn hóa, văn học của người ta rộng lớn đến mức nào, sâu xa như thế nào, không phải kiểu một đám “đĩ miệng – nhà thơ” như ở VN hiện tại, còn không tự luận ra được khác biệt ở đâu. Và như thế, gần như bài nào của Lý Bạch cũng có thể làm thành một bộ phim, nếu không phải “Tái hạ khúc” thì cũng là “Tái thượng khúc”…
Thời gian là khoảng thế kỷ thứ 7 ~ 8 CN, địa điểm là các thành Trường An, Lạc Dương, nhà Đường, Trung Quốc, những thành phố có hơn một triệu dân, lớn nhất thế giới lúc bấy giờ. Trung Quốc lúc đó đã là nơi vô cùng văn minh và phát triển. Mùa hoa đào hoa mận nở, các gia đình tổ chức tiệc ngoài trời, giống như kiểu tiệc BBQ dã ngoại của chúng ta ngày nay vậy! Họ trãi chiếu dưới những cây hoa đào, uống rượu, ăn uống, tán gẫu, làm thơ…
Lúc đó thì Nhật Bản hãy còn lạc hậu, hoang sơ lắm, nhưng họ ý thức rõ về điều đó và cố gắng học. Trong nhiều thế kỷ, nhiều đoàn, nhiều ngàn người được cử đi Trung Quốc, danh nghĩa là “sứ bộ ngoại giao”, nhưng kỳ thực là đi học tập… văn minh, văn hóa. Và thế là, cái tiệc hoa đào đó được học một lần, mang trở về Nhật Bản rồi được cô đọng lại, đến mức trở thành gần như một nghi lễ! Cũng thời gian ấy thì, ở VN vẫn còn cởi trần, đóng khố…
Lạc Dương thành đông đào lý hoa,
Phi lai phi khứ lạc thùy gia?
Lạc Dương nhi nữ hảo nhan sắc,
Hành phùng lạc hoa trường thán tức.
Kim niên hoa lạc nhan sắc cải,
Minh niên hoa khai phục thùy tại?
Đãn kiến tùng bách tồi vi tân,
Cánh văn tang điền biến thương hải!
Cổ nhân vô phục Lạc thành đông,
Kim nhân hoàn đối lạc hoa phong.
Niên niên tuế tuế hoa tương tự,
Tuế tuế niên niên nhân bất đồng!
Hoa đào mận bên đông thành Lạc,
Bay qua lại rải rác nhà ai?
Có nàng nhan sắc tuyệt vời,
Gặp bông hoa rụng ngậm ngùi thở than.
Nay hoa tàn dung nhan biến cải,
Mai hoa khai tồn tại chốn nào?
Những trông buồn khóm thông sầu,
Lại nghe bãi bể nương dâu đổi dời!
Người xưa chẳng còn nơi thành Lạc,
Người nay trông gió ngắt đời hoa.
Năm năm hoa giống như xưa,
Nhưng năm năm kiếp người ta khác rồi!
白头翁 – 刘希夷
洛阳城东桃李花
飞来飞去落谁家
洛阳儿女好颜色
行逢落花长叹息
今年花落颜色改
明年花开复谁在
但见松柏摧为薪
更闻桑田变沧海
古人无复洛城东
今人还对落花风
年年岁岁花相似
岁岁年年人不同
Khi còn là đứa bé nhỏ xíu, mỗi lần đọc đến câu này là cứ trầm trồ, tấm tắc mãi thôi: Thùy gia kim dạ biên chu tử, Hà xứ tương tư minh nguyệt lâu
– 谁家今夜扁舟子，何处相思明月楼。。。 Dần dần trở thành một chủ đề tâm đắc, ảnh hưởng mãi đến về sau. Ai hiểu ý tứ hai câu này sẽ thấy có gì đó giống như Trương Chi – Mị Nương trong truyền thuyết của VN vậy:
Tây hiên Mị Nương khi nghe tiếng ngân hò khoan mơ bóng con đò trôi, giai nhân cười nép trăng sáng lả lơi, lả lơi bên trời. Đò trăng cắm giữa sông vắng, gió đưa câu ca về đâu? Nhìn xuống đáy nước sông sâu, thuyền anh đã chìm đâu. Đò ơi, đêm nay dòng sông Thương dâng cao mà ai hát dưới trăng ngà. Ngồi đây ta gõ ván thuyền, ta ca trái đất còn riêng ta… Trương Chi – Văn Cao
Đi về đã được vài ngày rồi, mà tâm trạng cứ lững lờ ở đâu đâu mãi, diễn đạt bằng một câu Đường thi: Thế trung diêu vọng không vân sơn
– 世中遥望空云山 – Ở trong thế giới này nhớ về ngọn núi mây bay… Về cây gậy dã ngoại (hiking stick) 4 công dụng, làm bằng 3 đoạn ống nhôm lồng vào nhau, khi rút gọn khoảng 60cm, khi kéo dài khoảng 150cm, tôi thêm một cái chốt để gắn được camera, có thể dùng làm monopod để chụp ảnh.
Có thể cắm xuống cát, hay dựng tựa vào xe đạp. Ngoài ra gậy còn có thể dùng làm selfie-stick, và dùng làm… vũ khí phòng thân khi cần. Để chống xuống đá lâu mòn thì đầu gậy có gắn một mũi nhọn tungsten-carbide siêu cứng, cứng hơn thép nhiều lần, nên cây gậy này siêu nguy hiểm, có thể chọc vỡ kính hay gây ra nhiều vết thương nghiêm trọng khác. Cũng vì lý do này mà gậy dã ngoại bị cấm mang lên máy bay (phải ký gởi hành lý).
Khai bút đầu năm, ah không, năm nay đã khai bút rồi, hôm nay chỉ là lười, post lại của năm trước… Tặng thiếu niên – Ôn Đình Quân – Giang hải tương phùng khách hận đa, Thu phong diệp há Động Đình ba. Tửu hàm dạ biệt Hoài Âm thị, Nguyệt chiếu cao lâu nhất khúc ca.
Nhân nói về “chữ đẹp” hay là sự “vi tế” của các ngón tay! Bàn tay con người 10 ngón, đó là một kỳ quan của tạo hóa, có thể làm những động tác vô cùng tinh vi, khéo léo, mà khéo nhất toàn nhân loại, chính là người TQ! Về điều này, nhiều người có thể còn nghi ngờ, nhưng những ai hiểu thư pháp đều biết rằng công phu kiểm soát 10 ngón tay của người TQ xứng đáng là… thiên hạ vô địch!
Ai đã xem thư pháp TQ, rồi xem thư pháp Hàn, Nhật, Việt thì thấy chúng chỉ như trò trẻ con! Nhiều người lý luận rằng mỗi dân tộc có độ khéo riêng, và chữ Hán của người TQ thì tất nhiên họ phải giỏi rồi. Nhưng xem công phu bàn tay trong những lĩnh lực khác: thư họa, đồ thủ công mỹ nghệ, gốm sứ… sẽ thấy! Nghệ nhân vẽ gốm sứ truyền thống TQ có nhiều chục năm tập luyện, có người hầu riêng và bị cấm làm bất kỳ công việc chân tay nào khác, việc hàng ngày đã có người hầu làm thay, mục đích là để giữ đôi bàn tay riêng cho việc vẽ, viết! Nhân tiện, từ lâu tôi đã… bỏ mộng chữ đẹp, bàn tay của tôi chỉ chèo xuồng mà thôi, không cầm bút được! :D
Từ một bài Đường thi – Tương tư – Vương Duy xa xưa hơn ngàn năm trước cho đến một bài nhạc hiện đại… Nếu so với các chuẩn mực âm nhạc đương đại thì âm nhạc như thế này có phần đơn giản, nhưng vẫn hay, hay ở chỗ tìm cách mô phỏng cổ phong, tìm cách hình dung một không khí hoài cổ, hoài niệm.
Ngày xưa, nếu đã từng có, thì cũng chỉ đơn giản, chân thành thế này thôi! Xuân hựu lai, khán hồng đậu khai, Cảnh bất kiến hữu tình nhân khứ thái. Yên hoa ủng trứ phong lưu, chân tình bất tại – 春又来看红豆开, 竟不见有情人去采, 烟花拥着风流真情不在
Bản dịch lời ca trong clip không chuẩn!
