Cách ít lâu có đọc một bài phân tích về Neanderthal và Homosapien, tại sao Neanderthal, vốn dĩ cao lớn hơn, khỏe mạnh hơn, bộ não lớn hơn, thông minh hơn, nhưng lại thua trong cuộc chiến với Homosapien? Một trong các lý do đưa ra để giải thích là: Homosapien tuy nhỏ, yếu hơn về thể chất, nhưng nhiều hơn về số lượng, đặc biệt, Homosapien có khả năng tự huyễn hoặc chính bản thân mình, bằng cách bịa ra những vị “thần”, rồi dùng “thần linh” như một cách tập hợp các bầy vượn người riêng lẻ thành lực lượng lớn để áp đảo Neanderthal, vốn ít hơn về số lượng. Có vẻ như… A.I. sẽ đóng vai trò như “thần linh/tôn giáo” trong một cuộc chiến mới!

Tình hình là trào lưu “ứng dụng” A.I. đang lên đến đỉnh điểm, Google tuyên bố 75% code của họ là do A.I. viết này nọ. Mình vẫn cứ “bình chân như vại” chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, những thông tin này đều phải đọc một cách vô cùng thận trọng, thường là chúng chỉ mang tính chất… lùa gà! Trong công ty có một người “tiên phong ứng dụng” A.I… người này, kỳ lạ thay, viết câu tiếng Anh không được, ngay cả viết câu tiếng Việt mẹ đẻ cũng không xong, nhưng lúc nào cũng… A.I. thế này, code thế kia, cứ để cho anh ta làm, kết quả là sau vài tuần đẻ ra một đống tù mù, không ai hiểu nổi là đang muốn nói cái gì! Tại sao lại xảy ra hiện tượng như vậy?

Vấn đề từ gốc là người đó đã không diễn đạt được suy nghĩ của mình, rồi anh ta đem những cách diễn đạt, những suy nghĩ ngay từ đầu đã không đúng đó đi hỏi A.I. và rồi A.I. nương theo ý muốn con người mà, phịa ra một đống ảo giác, hoang tưởng đến mức… phi lý. Trong khi vấn đề chỉ là làm sao diễn đạt cho suôn sẻ, viết câu đơn giản, logic ngay ngắn, nhưng không, rất nhiều người Việt bị một cái gì đó trong “não”, họ sẵn sàng tin những thứ “bùa chú” của A.I. hơn là tin vào chính bản thân mình! Không thể phủ nhận A.I. có những điểm mạnh rất đáng nể, tôi vẫn thường dùng để kiểm tra lỗi code, nhưng phải nói cho rõ ràng là… nó không code được!

Bài này về đại ý là đúng, nhưng cũng chưa đúng hoàn toàn về chi tiết, sau thời gian dùng A.I. như một người phụ tá cho việc lập trình – coding thì tôi nhận ra một vài điểm như sau: #1 A.I. có khả năng tổng hợp thông tin rất tốt, có thể dùng nó như công cụ tóm tắt kiến thức, tìm hiểu nhanh vấn đề. #2 A.I. có khả năng đưa ra những giải pháp mang tính tham khảo, nếu các giải pháp đó là phổ biến, đã có nhiều người làm, nhiều ví dụ có sẵn. #3 A.I. hoàn toàn KHÔNG có khả năng logic, nếu bắt nó phân tích về những chuyện nó không hiểu thì đến hơn 90% trường hợp là sẽ sai, và thường là sai theo kiểu rất ngớ ngẩn. #4 Nhận diện cái sai của A.I. rất dễ, như tôi đọc lướt qua chỉ vài phút là có thể biết A.I. sai ở đâu và vì sao lại sai!

Nên tôi thích dùng A.I. như một công cụ kiểm lỗi là chính, nó sẽ giúp phát hiện ra những lỗi phổ biến thường gặp. Con người mà, ai cũng mắc lỗi cả, tay gõ nhanh tạo ra nhiều lỗi typo hay những dạng nhầm lẫn khác. Nhưng không nên dùng A.I. cho các vấn đề cần kỹ năng logic hay các cân nhắc mang tính cấu trúc, phần lớn thời gian A.I. sẽ đưa ra những ý kiến theo kiểu “đẽo cày giữa đường”! Thậm chí có lúc nó nói thế này, sau lại nói thế khác ngược lại, chỉ phí thời gian và công sức nếu lúc nào cũng nghe theo lời nó. Với trình độ như hiện tại thì A.I. chẳng có gì đáng sợ, đáng sợ thực ra lại chính là… con người, viết câu văn không thông, diễn đạt ý tưởng không được, nhưng lúc nào cũng cố gắng sử dụng A.I như một loại… “bùa chú”.

Một trong những vấn đề nhỏ, nhưng quan trọng của A.I. là nó không phân biệt được “Inclusive or” (OR) và “Exclusive or” (XOR), mà đây vốn là sự nhập nhằng của ngôn ngữ tự nhiên. Nhập nhằng tuy là sự không chính xác, nhưng nó có hệ quả là bắt con người phải suy nghĩ, phải dựa vào ngữ cảnh để suy luận, đâu là OR và đâu là XOR, nhưng A.I. thì không tự suy luận được, nên dẫn tới những tình huống rất buồn cười. Ví dụ về OR và XOR:

– XOR: Bạn muốn uống trà hay cà-phê!? => Đây là “Exclusive or”, loại trừ nhau, vì thường chỉ chọn 1 trong 2.

– Cho tôi cà-phê nhé!

– OR: Vậy bạn muốn cà-phê với kem hay đường!? => Đây là “Inclusive or”, vì có thể thêm cả đường, cả kem, không loại trừ nhau!

Đương nhiên khi bạn hỏi A.I. mày có phân biệt được OR và XOR không thì nó sẽ trả lời là CÓ, còn hùng hổ đưa ra vô số ví dụ để chứng minh là nó “có hiểu”! Nhưng đừng vội tin là thật, chỉ đến khi gặp tình huống… không có trong cơ sở dữ liệu của nó thì mới thấy hoá ra A.I. không thể phân biệt được, vì nó chỉ lặp lại mọi thứ như con vẹt mà thôi! Nói chung là ở tầng suy luận logic thì A.I. vẫn còn phải loay hoay thời gian rất rất dài nữa!

Qua trao đổi với nhiều người “dùng A.I.” trong làng công nghệ thì thấy rõ là: phần lớn họ không tự phát biểu được vấn đề của chính mình, không biết cách diễn giải, trình bày bài toán họ đang đối mặt, và do đó, họ “hy vọng” có thể dùng A.I. giúp “làm rõ, gỡ rối” một cách nhanh chóng mớ bòng bong bên trong chính họ! Đây thực chất là một dạng “vọng tưởng” phi lý, đến bản thân anh còn chưa biết anh muốn gì và cần phải làm gì thì sẽ không có một “đấng – tạo sinh” nào giúp được anh cả, nói cho ngay là như thế!

Thứ hai là họ “ngộ nhận” về những dạng bài toán mà A.I. có thể giải quyết. Một số dạng bài mẫu, đơn giản đã được làm sẵn thì A.I. copy vô cùng lẹ, ví dụ như bạn prompt: xây dựng cho tôi một cái app cấu trúc MVC (model – view – controller) gồm những đối tượng sau… thì A.I. sẽ đem code nó đã học được xây thành khung ứng dụng cơ bản rất nhanh. Nhưng nếu bài toán bạn đang giải là mới, không có trong cơ sở dữ liệu của A.I thì việc xây app, làm sản phẩm cũng vẫn sẽ là… xếp từng viên gạch logic mà thành thôi!