3M Novec

Làm mát bằng nước hay bằng dầu khoáng (mineral oil) là xưa rồi… giờ họ làm mát bằng dung dịch “3M Novec xxxx” (có bán ở ngoài thị trường). Thực ra, kỹ thuật này đã được dùng với siêu máy tính Cray-2 từ năm… 1985, nhưng chỉ phổ biến trong thị trường máy tính dân dụng vài năm gần đây! Toàn bộ board mạch máy tính được nhúng ngập trong “3M Novec”, loại chất lỏng không dẫn điện, sôi ở 56 độ C, có thể hạ nhiệt độ sôi bằng cách rút bớt không khí ra khỏi case, tạo môi trường áp thấp, như ta biết, nhiệt độ sôi phụ thuộc vào áp suất! Sau khi hấp thu nhiệt, bốc hơi thành thể khí, khí này chạy qua bộ phận làm mát, ngưng tụ (condenser) với các lá kim loại tản nhiệt và quạt gió ở phía trên, hóa thành thể lỏng và rơi xuống dưới trở lại!

Giống như là mây – mưa vậy, cứ thế tuần hoàn! Kỹ thuật này giúp tăng mật độ thiết bị điện tử lên cả chục lần mà vẫn bảo đảm vấn đề tản nhiệt! Và quan trọng là có thể thực hiện tương đối dễ dàng, cho cả quy mô cá nhân (như PC) lẫn quy mô công nghiệp (như data-center). Cũng gần gần giống như cách làm các trạm biến áp xưa, toàn bộ thiết bị được bỏ trong container kim loại chứa ngập dầu khoáng, dùng dầu làm chất dẫn nhiệt! Nhiều người đã làm dàn máy tính cá nhân sử dụng tản nhiệt bằng “3M Novec” kiểu aquarium, trông giống như cái bể cá thủy sinh thật sự, nhìn rất đẹp mắt! Rất thích tự build một cái workstation thế này, nhưng trước tiên là… phải đi kiếm những bài toán cần đến năng lực tính khủng như thế đã!

25 năm sau

25 năm sau, trên một cái máy tính có 16 GB RAM chứ không phải chỉ vẻn vẹn… 4 MB như hồi đó! Cái thời còn chạy Win 3.1.1, rồi sau nữa là Win 95, Win 97, Win ME, Win NT, etc… Mới trước đó chỉ độ vài năm thì thậm chí, máy tính… không nhất thiết phải có ổ cứng mới chạy được, chỉ cần đúng một cái đĩa mềm để khởi động hệ điều hành MS-DOS 5.0 rồi chạy Turbo-Pascal hay Borland-C để học lập trình!

Làm phép tính nhẩm để kiểm chứng định luật Moore, định luật nói rằng: mật độ transistor tăng gấp đôi sau mỗi 2 năm, tổng thời gian là cỡ 24 năm, tức là RAM phải tăng ước chừng khoảng 2^(24/2) = 4096 lần, tính ra thì thấy đúng chính xác là như vậy, 4MBx4096 = 16 GB (!!!) Có quá nhiều thứ đã đổi thay, nhưng vẫn có một số thứ hoài không thay đổi, cái này ai trãi qua rồi mới cảm thấy có chút… hoài niệm!

vừng ơi, mở ra!

Tình hình là vẫn code cho đến tận ngày cuối năm Dương, và ngồi setup cái máy tính mới! Dù sao thì xài con laptop $3000 để thay thế cho vai trò của desktop một cách tạm bợ, từ ngày này sang ngày khác như vậy cũng thấy hơi xót, đến lúc cũng nên trang bị một máy desktop cho đúng nghĩa, công nhận chip M2 chạy cực lẹ…

Nãy cấu hình máy, đến phần username / password, định đặt pass là “open sesame” – tiếng Việt tức là: “Vừng ơi, mở ra!” (truyện Alibaba và 40 tên cướp), nhưng thấy pass dễ đoán quá nên thôi! Năm mới đang đến, hy vọng mọi thứ cũng sẽ… “Vừng ơi, mở ra”! Chúc mọi người năm mới… thân tâm an lạc, vạn sự như ý!

avl tree

Lâu rồi mới trở về những “bài tập lập trình” cơ bản, như thời ĐH, những vấn đề thú vị, nhưng cần sự tập trung cao và kéo dài khi coding. Bài toán như sau: hầu hết các hệ điều hành đều cung cấp cho người dùng hệ thống tập tin (file), các thư mục lồng nhau (nested) và chứa trong đó những thư mục con, tạo thành một hình cây (tree)! Nhưng đó là với người dùng, thực chất, hệ thống tổ chức bên dưới dạng flat – list, một danh sách phẳng, hiểu đơn giản là một cái mảng lớn không phân cấp chứa tất cả các tập tin! Mỗi tập tin ở mức quản lý thấp của HĐH chỉ có số (inode) chứ không có tên, đọc từ đầu đến cuối đĩa chỉ là cái mảng một chiều có rất nhiều phần tử. Tiếp theo đó, ở lớp (layer) kế trên, người ta mới đề cập đến tên của tập tin (file name, path).

Ví dụ như: ~/Downloads/aaa.pdf hay /System/Library/CoreServices… Từ những đường dẫn đầy đủ này truy vấn từng cấp, ra được số inode và tìm đến các khối lưu trữ thực bên dưới! Nhưng lưu và tìm thế nào cho nhanh, không phải duyệt cái mảng quá lớn? Tên tập tin, đường dẫn thư mục thực chất được tổ chức thành dạng cây AVL – AVL tree! Độ phức tạp của thuật toán tìm kiếm sẽ giảm từ O(n) xuống thành O(log(n)). Ngồi đọc lại bài xuất bản năm 1962 của hai nhà bác học Liên Xô: Georgy Adelson-Velsky và Evgenii Landis, lâu lắm rồi mới được trở lại code C đúng nghĩa! Đơn giản là tự ra bài tập để làm cho vui, tìm lại cái cảm giác lập trình chân chính, thực sự, sau nhiều năm tháng toàn code lảm nhảm Swift, Python, etc…


weekend humor

Weekend humor, picture created by me using GIMP! About programming languages, just for fun, don’t take it too literally and seriously! There’re a lot, a lot more stuffs like JavaScript. It reminds me just that: what users really want is a smoothly-run “program”, not some mis-reading, mis-interpreted “scripts”!

async/await is a big scam

L
âu lắm mới có hứng nói về vấn đề kỹ thuật, lần này mạnh dạn đưa ra một nhận định: async/await là một trò bịp lớn trong các ngôn ngữ lập trình – async/await is just a big scam in programming languages! Mọi người chờ 5, 10 năm nữa xem nhận định này đúng không nhé! Lâu về trước có làm một chút với async/await trên C# và JavaScript, là đã thấy nó không được đúng lắm! Gần đây làm với async/await trên Swift lại thấy càng không đúng! Những cái về threading – process – synchronization – tiến trình, tiểu trình và đồng bộ hóa là phải đọc giữa các dòng chữ – read between the lines! Còn cái mindset của những người làm ra async/await nó giống kiểu bắt chết vào ngôn từ hình thức, họ chấp vào ngôn từ bề mặt!

Async/await chỉ là vấn đề, và cũng chỉ là giải pháp của… riêng JavaScript! Khởi thuỷ xa xưa, JavaScript chỉ được phép có đúng một thread, nên để không block thread này thì họ đã tìm cách offload các hàm sang thread background của hệ thống, và vì làm việc này theo kiểu tuỳ tiện nên phải sinh ra cái async/await để “đánh dấu”, thuận tiện hơn cho việc đồng bộ hoá! Vấn đề này là của riêng JavaScript, các ngôn ngữ khác… không thấy có! Async/await khi đem một cách khiên cưỡng sang những ngôn ngữ khác không tạo ra lợi ích nào đáng kể, ngược lại làm phức tạp hoá vấn đề và hiệu suất – performance… rất tệ! Những newbie chưa hiểu sự phức tạp của hệ thống mới thần thánh hoá và cho rằng async/await là cái gì đó siêu việt!

Async/await nó mang cái mindset 2 threads: foreground & background, xuất phát từ hạn chế chỉ được phép có một thread của JavaScript! Với những ngôn ngữ như C, C++, Obj-C, etc… thì bản thân cái không gian tính toán nó đã là n-thread, từ ngàn xưa là đã dã man, phức tạp và đa năng rồi! Chuyện với async/await không biết phải nói làm sao… nó giống như câu: “màn hình cong (curved monitor) có rất nhiều vấn đề, mà vấn đề đầu tiên là nó… cong”! Tương tự vậy, async/await không đúng đầu tiên là ở chính 2 từ khoá đó, một kiểu chấp niệm vào hình thức, cho rằng nếu tôi là sync, thì những code viết ra trước đây là async! Đây là chấp niệm, thực ra code block bản thân nó không sync, cũng chẳng async, là do cách xài mà thôi!

Tại sao nói async/await là vấn đề của riêng JavaScript!? Với các ngôn ngữ khác, tuyệt đại đa số các lời gọi hàm hệ thống là sync về mặt bản chất, điều này nhằm giúp cho coder hiểu rõ cái cost – chi phí gọi hàm! Chỉ một số ít hàm hệ thống là async, và coder phải hiểu rõ điều đó khi sử dụng! Trong trường hợp có nhu cầu không block main thread thì họ sẽ chạy code block trong một thread khác, chuyện này y hệt như vai trò của Task vậy! Nên async/await không đưa ra được một điều gì mới, càng không phải là cách giải quyết vấn đề mới! Nó đơn giản là cách vá lỗi lầm cũ của quá khứ, bằng cách đặt ra một cú pháp, và cú pháp này… rất thừa thải trong nhiều ngôn ngữ khác ngoài JavaScript, thêm phức tạp mà không giải quyết được chuyện gì!

Nên async/await là vấn đề của riêng JavaScript, thứ mà một lập trình viên nghiêm chỉnh còn… chưa xem là ngôn ngữ lập trình! Khi đem sang các ngôn ngữ khác, bản thân người thiết kế tính năng này chắc chắn là không hiểu được cơ bản về điều phối tiến trình, tiểu trình, đặt ra một thứ hoàn toàn không cần thiết! Async/wait hoàn toàn không phải là công cụ dùng để điều phối tiểu trình, tuyệt đối không có tính năng thay thế mutex, semaphore, critical sections, locks, etc… và do đó không thể dùng để giải các bài toán đồng bộ phức tạp như Producer/Consumer, Dining Philosophers, Sleeping Barber, etc… Đừng nhầm lẫn giữa một cú pháp “lảm nhảm” với các bài toán đồng bộ vốn rất phức tạp, và nên đầu tư thời gian học về căn bản!

Hãy cứ phát minh lại cái bánh xe

Có một dạo thời còn đại học, bị ám ảnh với những thứ 3D, nên tự đi viết một cái 3D-engine: phối cảnh vật thể trong không gian 3 chiều! Mà tôi biết thừa là chỉ làm cho vui, chứ những engine 3D đã có như OpenGL, DirectX nó làm tốt hơn tôi một triệu lần! Nhưng xem như bài tập, cứ làm thử xem sao! Nhờ đó mà đọc qua các lý thuyết về một tá các phép chiếu (projection) khác nhau, ôn lại một mớ Toán vector, ma trận. Cái engine tôi viết ra hiển thị tốt các đối tượng 3D phức tạp, nhưng chưa có đổ bóng hay các thao tác advanced khác!

Bạn bè cùng lứa là toàn dùng ngôn ngữ và công nghệ cấp cao, kéo thả, cắt dán các kiểu rồi, còn tôi vẫn lập trình DOS với Turbo C++ sơ đẳng như thế! Và cực kỳ ghét những câu chữ bóng bẫy, trơn tuột (catching, slippery phrases) kiểu: Don’t reinvent the wheel – Đừng phát minh lại cái bánh xe! Không làm được cái đơn giản, sao làm được cái phức tạp!? Mà điều đó thấy rất rõ ở những coder trẻ: cái gì cũng biết, mà không làm được những điều đơn giản! Mà những điều đơn giản nó không có đao to búa lớn, không huênh hoang chữ nghĩa!

Và thế rồi đi chê Trung Quốc toàn chỉ biết copy (mà mình thì đến copy vẫn chưa làm được)! Copy hay không không quan trọng, quan trọng là bắt đầu với việc đơn giản đã! Và họ cứ “trường kỳ copy” như thế hàng chục năm, trước khi có được khả năng sáng tạo cái mới! Cũng như hoạ sĩ học vẽ thôi, trước khi tạo thành phong cách, thành danh thì hàng chục năm trước, họ đã dày công học hỏi, copy hết phong cách này đến xì-tai khác! Tự dưng mới sinh ra đã thành phong cách, đã thành sáng tạo, đã có kết quả thì chỉ có “cuội VN” thôi!

Nhưng nói điều đơn giản, làm điều cơ bản, ở cái thời gian và không gian này, có khi bị coi là ngu và ngố á! Đồ dở người, đồ hâm hấp, cứ mấy cái đơn giản, cơ bản đem ra nói hoài, chả có cái gì “cao siêu” cả, toàn cộng trừ nhân chia, toán hình toán số cơ bản thôi, xem có làm được không đã! Bữa xài cái app trả tiền điện nước, mới thấy mấy cái dòng tô đỏ bên dưới, nào là “Simulate”, nào là “Giả lập”, đem cả code test vào trong production như thế, có mỗi một dòng “#if DEBUG” cũng không thêm vào được, chả hiểu làm gì để ăn!? :(

tư duy hình thức

Nhân một tranh luận gần đây trên báo chí: “trẻ em như tờ giấy trắng là một suy nghĩ sai hoàn toàn”… nhân chuyện này bàn về kiểu tư duy máy móc, hình thức của người Việt! “Trẻ em như tờ giấy trắng”, câu cũng có phần đúng, chúng nó chưa biết gì và chỉ tiếp thu, tiêm nhiễm những gì được dạy, được thấy! Nhưng câu đó cũng không đúng hoàn toàn, trẻ em như một hạt giống mang thông tin di truyền, và biết đâu đó, có thể được thừa hưởng cả những “duyên nghiệp” từ kiếp trước (từ ngữ hơi duy tâm một tí)! Nên hành trình phát triển của một đứa bé, rất thường khi là nằm ngoài tiên liệu của phụ huynh và giáo viên! Trẻ em vừa là tờ giấy trắng, vừa không phải là tờ giấy trắng, đó đơn giản chỉ là những cách diễn đạt khác nhau, hình thức lý luận nhị nguyên, một điểm yếu cố hữu của tư duy con người!

Nhưng 99% người Việt (có khi là nhiều hơn) chấp vào cái hình thức nhị nguyên thô thiển, sơ khai đó! Họ chấp vào đó như “gà mắc tóc”, điều đó dẫn đến sự “đối kháng” giữa những “suy nghĩ” khác nhau! Theo tôi, ai còn mắc vào những lỗi “tư duy hình thức” như vậy là chỉ cho thấy tầm tư duy nông cạn, hời hợt trên bề mặt, không nghĩ ra được những nội dung sâu xa hơn, không thể đi hết độ phức tạp của vấn đề, nên đành đứng trên bề mặt trắng đen như thế. Bao nhiêu “học hỏi, tư duy”, lên mạng đọc này kia, biết được một vài “ngôn từ lảm nhảm” là đã tự cho mình giỏi, nghĩ rằng bao nhiêu đó là đủ rồi! Sự việc trở nên tồi tệ hơn khi họ ngày càng “chấp ngã”, bám vào những cái lý lẽ đó theo kiểu “take position” – giữ vị trí y như trong quân sự vậy, bên này là “ta”, bên kia là “địch”!

Các tranh luận ở VN đều mang tính “đối kháng”, “chiếm lĩnh vị trí” như thế, kiểu tư duy bên kia là “địch”, bên này là “ta”, trắng đen rõ ràng! Nhưng tiếc thay, kiến thức không phải 3D hay 4D như quân sự, nó là không gian phức tạp nhiều chiều kích, thay vì đối kháng, cần gợi mở để cùng phát triển, đó mới là tranh luận thực sự. Trong giáo dục, “giữ vị trí”, cố sống chết bám vào một điểm thì cũng chẳng khác nào tự giới hạn mình! Chuyện này cũng như khác biệt giữa cờ vây và cờ vua vậy! Cờ vua có tính đối kháng rõ ràng, mục tiêu là ăn “hậu” của đối phương! Nhưng cờ vây không có tính “đối kháng, ăn quân” rõ ràng, mục tiêu là chiếm lĩnh càng nhiều “dư địa”, tạo ra càng nhiều “không gian phát triển” càng tốt, nói theo ngôn ngữ cờ vây là tạo ra nhiều “khí” để “thở”.

Tôi rất sợ những kiểu người bám víu vào lý luận hình thức… Họ “take position, hold the line, take the side”, ngôn ngữ của họ cứ “điểm, tuyến & diện” như thế! Mọi cách diễn đạt đều tương đối, đều không chính xác hoàn toàn, dùng nó như thế nào là cả một sự cân nhắc! Phải bước qua được rào cản của ngôn ngữ thì mới hiểu được những nội dung khác truyền tải bên dưới! Nhưng không, họ bám víu vào mớ ngôn từ chết ấy, tìm cách “tranh tiên”, chiếm lấy một lợi thế nho nhỏ bằng ngôn từ, rồi mắc cứng luôn ở đó, sau đó bằng những kiểu: do đó, cho nên, vì vậy, suy ra… tìm cách chứng minh chỉ có tôi đúng và đối phương là sai! Tranh đấu với đối phương thực chất chỉ thể hiện những mâu thuẫn, lúng túng, hạn chế nội tại mà thôi, vẫn là kiểu “tôi đúng anh sai” chứ chưa phải là khai mở kiến thức!

for… loop

For…loop… ăn, ngủ, code, đạp xe, chơi với mèo… và cứ thế lặp lại! Nhàm chán, đơn điệu, nhưng cũng phải tập lại tính kỷ luật một tí! Ku Tom có chỗ nằm mới, cứ thế leo lên nằm ngủ, đôi khi lười biếng và lơ đãng nhìn xuống xem mình coding! Chút suy nghĩ về vòng “for”… theo tôi, luôn có cái gọi là “khoảng cách thế hệ – generation gap” bên trong thế giới coder, chiều sâu suy nghĩ, độ chính chắn hoàn toàn khác xa nhau! Từ xưa, như với ngôn ngữ C, người ta điều khiển “for” bằng một biến số nguyên “i”, chỉ đơn giản là như thế!

Nhiều phép toán số học có thể làm được với “i”, đây mới là điều quan trọng nhất! Thế nhưng các ngôn ngữ mới không chịu, cứ phải đẻ ra cái “for in stride”, rồi những thao tác lặp phức tạp trở nên rất khó thực hiện! Chỉ đọc spec một ngôn ngữ, ví dụ như Swift, tôi có thể hiểu được khá rõ độ sâu, độ chính chắn trong suy nghĩ của tác giả! Mấy người “chế” ra các ngôn ngữ mới này cũng chỉ là những coder bình thường như chúng ta mà thôi, chưa đạt đến tầm như của Donald Knuth, Edsger W. Dijkstra, Robert Sedgewick… ngày xưa đâu!

Planimeter

Mấy chục năm KHMT và CNTT, đôi khi tôi cảm thấy cần phải cho đi lại từ đầu, chưa đi vội về sau, đôi khi cần phải hiểu lại những điều rất rất cơ bản! Ví dụ như vẫn có nhiều người có thể đã học hết 12 năm phổ thông nhưng chưa chắc đã hiểu một “phép nhân” đơn giản!

Dưới đây là ví dụ vế Planimeter, một cái “máy” rất chi là “hấp dẫn và kích thích suy nghĩ”, máy tính “cơ học”, máy tính “analog”, dùng để tính diện tích của một hình bất kỳ, đó là thời đại trước khi máy tính, với tất cả những phần mềm CAD, CAM xuất hiện…