hms series

Rảnh rỗi ngồi biên tập lại chuỗi hơn 50 bài HMS đã viết cách đây ít năm thành một file PDF hoàn chỉnh, giới thiệu về HMS – His majestic ships, những con tàu của Hải quân hoàng gia Anh. Hãy đọc để thấy lịch sử của người ta dữ dội, kinh hoàng đến cỡ nào. Chỉ có loại ếch ngồi đáy giếng, không hiểu biết gì mới sinh ra đủ kiểu hoang tưởng, ngáo trên trời dưới đất. Hải quân hoàng gia Anh, một thời lẫy lừng…

Từ thời đại của những con tàu buồm, vài trăm đến vài ngàn tấn, họ đã có hạm đội “1 ngàn tàu chiến và 1 vạn tàu buôn”, tung hoành khắp thế giới. Hôm nay ta sẽ “du hành thời gian” vài trăm năm, đi đến thời hiện đại, quốc gia có khả năng đạt đến mục tiêu “1 ngàn tàu chiến, 1 vạn tàu buôn” nhất hiện nay chính là TQ. Nhưng dĩ nhiên tàu ngày nay đã khác xưa, tải trọng lớn hơn cả hàng chục, hàng trăm lần…

đôi mắt người Sơn Tây

Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai,
Sông xa từng lớp lớp mưa dài…

Xưa tập làm văn bình luận bài Tây tiến – Quang Dũng, mình đã trích mấy câu này… Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai, Sông xa từng lớp lớp mưa dài, Mắt kia em có sầu cô quạnh. Khi chớm thu về một sớm mai, cô giáo phê: cho em 9 điểm vì biết một bài thơ khác của Quang Dũng. Tầng lớp nghệ sĩ Việt Nam ấy mà, cứ mãi lãng đãng, nấn ná đâu đó, không nỡ rời xa một thời từ lâu đã không còn hiện hữu. Lớp “tiền chiến” như Dương Thiệu Tước, Phạm Duy, Văn Cao…

Bàng bạc một màu sắc Đường thi, Tống từ, lớp “hậu chiến” như Phú Quang, Dương Thụ, Trần Tiến… vương vấn một âm hưởng hồi tưởng, nhẹ nhàng, mang tâm lý “hồi sức” thời hậu chiến. Nhưng xã hội thời hậu chiến không dừng lại ở đó, thế rồi có một đám vốn dĩ là Lô-tô, LGBT… (những loại “ngợm” chứ không hẳn “người”, và những thứ chỉ có thể gọi là “nhẽo” chứ chưa phải “nhạc”), tự xưng mình là “nghệ sĩ”, có bầu sô chỉ đạo, cứ thế mà diễn, đẻ ra vô số trò xàm xí, điếm lác!

Ivan Shishkin & Ivan Aivazovsky

Nhìn lại, trong mỗi con người đều có một sự dịch chuyển về thẩm mỹ theo năm tháng… Nếu để mô tả 20 năm đầu đời, có lẽ tôi sẽ dùng một bức tranh nào đó của Ivan Shishkin, không ai vẽ cây và rừng đẹp hơn ông ấy, cái ánh sáng lung linh, huyền ảo và sự tĩnh lặng, bình yên nội tại… Thế rồi đã có một sự dịch chuyển từ từ, không rõ là từ lúc nào, từ Ivan Shishkin đã chuyển đề tài sang Ivan Aivazovsky.

Một không gian rộng lớn và xáo động hơn nhiều, hiếm có ai vẽ thuyền và biển đẹp hơn ông ấy! Ngày xưa, kế bên nhà có một anh họa sĩ, nhưng dĩ nhiên anh ta không có được một triệu đóa hồng, suốt ngày chỉ cặm cụi… chép tranh, và tôi để ý thấy, anh ta chỉ chép mỗi một bức Neizvestnaya của Ivan Kramskoi mà thôi, chép đi chép lại, hết bản này đến bản khác, chắc vì thị hiếu thiên hạ thời đó như thế!

bịp của bịp

Thôi đành giã từ niềm tin trong ta,
Năm dài đời ôi bao la…

Ta nói cái giống Vietic là nó như thế, một ku giang hồ mạng chuyên đi bịp người, rồi có một ku khác lại giả mạo thành ku giang hồ mạng này, rồi lại tiếp tục đi bịp người. Giả của giả đương nhiên không thể thành thật được. Mà không phải chỉ là bịp 2 cấp đâu, có khi là đến “n” cấp, muôn ngàn hình thức tội phạm phản chiếu lẫn nhau!

Những tâm lý bệnh hoạn tương tác qua lại trong một cái “hệ sinh thái” toàn sống bằng bịp bợm! Nói theo cách nào đó thì cái ác, cái xấu đã được “công nghiệp hoá, hiện đại hoá” thành công, trở thành bài bản được giảng dạy, trở thành những kiểu “thương hiệu nhượng quyền – franchise”! Chưa bao giờ văn hóa xã hội suy đồi như ngày nay.

mộc đầu nhân

Viết rất hay, lần đầu tiên tôi thấy anh Jesse Peterson này không còn cố diễn đạt bằng tiếng Việt nữa, khi cần diễn tả những vấn đề về nhận thức, lập tức anh ta quay về với tiếng mẹ đẻ, và sau đó tìm cách dịch nó ra tiếng Việt. Tuy ngôn từ vẫn lịch sự và nhã nhặn, nhưng ý tứ thì chẳng khác cách diễn đạt của tôi là mấy, Có lẽ cái cây vừa rồi còn có nhiều suy nghĩ của riêng nó hơn bạn, nói thế thì chẳng khác gì bảo rằng rất nhiều người chỉ là “mộc đầu nhân – thằng đầu gỗ”?

Có thể kể hàng ngàn nguyên nhân khách quan đã dẫn đến sự suy đồi văn hóa và băng hoại tâm hồn như xã hội hiện tại, nhưng nguyên nhân “chủ quan” thì chỉ có một, đó là sự… hoàn toàn không có cái gì gọi là… “chủ quan”. Có tự nhận thức được đâu, hoàn toàn trống hoác, làm gì có “chủ” mà có “quan”. Những cái máy tiêu thụ thông tin, ai đưa gì cũng tin, ai xúi gì cũng làm, miễn là “vuốt ve” được “cái tôi”, miễn là làm cho họ cảm thấy “tôi đúng, tôi hơn người, tôi có giá trị”.

Đây chính là hiện tượng “tha hóa”… chữ “tha hóa” này hiểu theo đúng mặt chữ là… “biến hóa, trở thành một người khác”, một kiểu có rất nhiều nhân cách khác nhau, nhưng cái “nhân cách” thật thì lại… trống hoác! Họ có thể tranh luận, đấu đá rất dữ dội: Ronaldo hay Messi ai là cầu thủ vĩ đại nhất, thậm chí có thể sử dụng bất kỳ kỹ xảo, mánh khóe nào để chứng minh “tôi đúng”, nhưng lại hoàn toàn không chịu tập vài bài thể dục đơn giản để bản thân khỏe mạnh hơn!

tiểu nông, 2

Để nuôi một con ngựa, cần khoảng trên dưới một hectare đất và sản sinh lượng cỏ cần thiết, đương nhiên còn tùy chất lượng đất, nếu đất xấu thì sẽ cần nhiều hơn. Mỗi một chiến binh Mông Cổ ngày xưa có trung bình 4 con ngựa, chưa kể gia đình anh ta mỗi người cũng có 1, 2 con nữa, rồi phải kể vài chục con bò, cừu, dê… cần thiết để nuôi sống toàn bộ gia đình. Tính sơ sơ thì mỗi gia đình Mông Cổ ngày xưa cần có một không gian sống không ít hơn 100 hectare.

Từ cách sống như vậy nên văn hóa Mông Cổ cũng rất khác, ngược lại với hầu hết các vùng đất khác: người con út được quyền thừa kế phần lớn gia sản, và phải ở nhà phụng dưỡng cha mẹ, còn các anh trai chỉ được phần thừa kế rất ít, và luôn buộc phải mở rộng, bành trướng ra, phải tự tạo dựng cơ nghiệp của riêng mình. Nhưng ở nơi như VN thì hoàn toàn là ngược lại, anh cả coi như lớn hơn trời, có khi còn “mặc định” là người chiếm dụng hết tất cả gia sản, gia nghiệp!

Lịch sử châu Âu, Mỹ xưa cũng vậy, không gian sống của một gia đình, mỗi con người là rất lớn, tính bằng chục, trăm hectare. Không như Việt Nam chúng ta, có những vùng chỉ cần vài sào đất là đã xem đủ sống, một không gian nhỏ hơn đến cả vài trăm lần! Nên từ cách sống, cho đến tâm tính, họ rộng lớn, mạnh mẽ hơn chúng ta rất nhiều. Nên cái chữ “tiểu nông” vốn là để chỉ tiểu nông, mà hàm ý lại không ám chỉ… tiểu nông, mà cuối cùng cũng quay về… tiểu nông! :D

thi kiếm kiều

Đôi lúc tôi tự hỏi, những câu chuyện trong các phim Dân quốc của Trung Quốc thực đến mức nào, đều chỉ là tiểu thuyết, giả tưởng, hay vẫn phản ánh thực tế xã hội ở mức độ nhất định. Thực đến đâu thì còn tùy nhận định của mỗi người, nhưng câu chuyện của Thi Kiếm Kiều sau đây hoàn toàn là sự thật. Sinh năm 1905, năm 20 tuổi, cô gái Thi Kiếm Kiều chứng kiến cha mình, Thi Tòng Tân, bị lãnh chúa quân phiệt Tôn Truyền Phương xử tử, bêu đầu thị chúng. Suốt 10 năm ròng rã, cô gái này lần theo dấu vết, tìm cơ hội báo thù, tận mãi đến năm 1935, khi Tôn Truyền Phương đang tụng kinh tại một Phật đường, Thi Kiếm Kiều lẻn vào và nổ 3 phát súng.

Gây án xong, cô gái không bỏ trốn mà đứng ngay ở hiện trường, phát tờ rơi giải thích nguyên do sự việc, trên tờ rơi có điểm chỉ và ký tên “Con gái báo thù”! Toà án các cấp Trung Hoa Dân quốc tuyên cô gái án 11 năm tù, nhưng trước sức ép dữ dội của dư luận, cuối cùng thì, toàn án tối cao Nam Kinh phải ban lệnh ân xá. Nếu là thời đại bây giờ thì không ai khuyến khích kiểu hành động như vậy, nhưng trong một xã hội loạn lạc, nhiễu nhương như thời Dân quốc, thì quần chúng có xu hướng cho rằng hành động báo thù như vậy là hợp với lẽ phải, hợp với đạo hiếu. Cuộc đời của cô gái Thi Kiếm Kiều này là nguồn cảm hứng cho rất nhiều phim ảnh, kịch nghệ về sau.

lòe và bịp

Phương Tây giờ đây đang sững sờ tự hỏi, những đời tổng thống Bush, Clinton, Obama, etc… đã làm cái gì mà để cho Trung Quốc vượt lên như vậy, không chỉ là các vấn đề kinh tế, xã hội, mà cả các mũi nhọn khoa học kỹ thuật, TQ đều đang vươn lên và thậm chí dẫn trước. Và cứ thế họ tiếp tục mổ xẻ, phân tích vấn đề, tựu trung vẫn loanh quanh mấy ý tưởng: không có tự do dân chủ, không phải là cùng hệ tư tưởng với chúng ta, thì không cách nào phát triển được v.v… Những kiểu lý luận suông như vậy, ấy thế mà vẫn bịp được các dân tộc chậm tiến, những nơi văn hóa thấp, không có căn cơ suy nghĩ gì, cho rằng chỉ một vài từ tự do, khai phóng, dân chủ, đa nguyên, etc… mà làm nên chuyện. Để con người đổi thay, xã hội phát triển không đơn giản như thế! Nhìn lại lịch sử vài trăm năm qua, văn hóa, tư duy con người tiến bộ, bằng nhiều biện pháp khác nhau, từ dỗ ngon dỗ ngọt cho đến một tay nắm tóc, một tay quất roi vào mông!

Hôm trước Mỹ phát hành các engine trí tuệ nhân tạo thì hôm sau TQ ra sản phẩm vừa tốt hơn vừa có giá cạnh tranh hơn! Tháng trước, Mỹ biểu diễn thu hồi tên lửa bằng “đôi đũa” thì tháng sau TQ cũng trình làng thu hồi bằng lưới! Mọi người nghĩ những thành quả đó dễ dàng đạt được sau vài tuần vài tháng hay sao!? Mọi chuyện đã có căn nguyên từ nhiều chục năm về trước hay xa hơn! Tất cả bắt đầu chỉ bằng việc giáo dục con người, nâng cao dân trí mà thôi! Như khi ta nghe chủ tịch Tập đọc diễn văn tại Thiên An môn, kết thúc bằng mấy câu: “Nước CHND Trung Hoa vạn tuế, nhân dân Trung Hoa vạn tuế”, cảm giác y hệt như ngày xưa, thiếu điều bên dưới tung hô “vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế” là thành ra giống như trong phim cổ trang lịch sử. Nên chính trị, tư tưởng, thể chế… chỉ là lớp áo mặc bên ngoài mà thôi, tấm áo không làm nên thầy tu, điều chính yếu, quan trọng nhất vẫn là có thay đổi được con người hay không!

vnexpress.net – Thù hằn trên mạng

Cái đặc trưng Vietic, bắt đầu bằng chữ “lòe” và kết thúc bằng chữ “bịp”! Đầu tiên là thói “đĩ miệng”, hoa ngôn xảo ngữ, chỉ muốn bịp nhau bằng lời nói, ai hơn tôi, ai khác tôi là không được, lúc nào cũng “tôi biết, tôi đúng, tôi hơn người”. Rồi phát triển, tương tác thành những loại “tiểu xảo” đến mức “cố cùng”, bằng những cách thiểu năng, xàm xí nhất hòng tìm cách dìm người khác xuống, rồi dần dần trở thành một kiểu môi trường văn hóa xã hội kiểu… tự hủy diệt như ngày nay!

sericulture

Nước bốn nghìn năm, nôi cổ sơ,
Cỏ cây quen thuộc đến bây giờ.
Nơi vua cày ruộng, quan trồng lúa,
Công chúa làm nương và dệt tơ!

Ta đã biết là người Trung Quốc từ nhiều ngàn năm trước trồng dâu, nuôi tằm, dùng kén tằm để kéo thành tơ, từ tơ dệt thành lụa. Không cần phải nói, đây là phát minh to lớn đến thế nào, một thời người ta đã chưng diện, thời trang là lượt rồi, thì đâu đó vẫn có tộc người đóng khố làm từ vỏ cây. Họ còn có một phát minh nữa, nuôi một loại côn trùng (Ericerus pela) trên cây tần bì hay cây nữ trinh chúc, kén của loại trùng này được nấu thành bạch lạp (sáp) và làm thành nến!

Và họ đã đạt đến quy mô công nghiệp, sản xuất hàng trăm ngàn tấn (thậm chí có thể lớn hơn) mỗi năm, ở thời điểm từ cả ngàn năm trước. Trước tôi đã viết một bài Bạch lạp truyền kỳ nói về cái phát minh kỳ diệu này. Một phát minh đã làm thay đổi xã hội theo một cách vô cùng sâu rộng, sản xuất được nến với quy mô công nghiệp cũng có nghĩa là: có thêm nhiều người thắp đèn đọc sách, thập niên đăng hỏa, nâng cao dân trí (hoặc là có thêm nhiều người thức đêm đánh bạc)!

Một phát minh dạng “sericulture” nữa, tuy không xuất phát từ Trung Quốc, nhưng đã được người TQ du nhập từ thế kỷ 16, đó là nuôi một loài rận (cochineal) nuôi cấy trên thân cây xương rồng, kén của loại rận này sản sinh ra một loại phẩm màu (pigment) rất đẹp, tông màu có thể từ đỏ tươi cho đến tím sẫm. Màu cochineal ngày nay là một ngành công nghiệp trị giá đến 35 tỷ đô mỗi năm, loại màu đỏ – tím được dùng trong vô số các sản phẩm: son môi, màu thực phẩm, etc…

ngôn quan

Tại sao nhà Minh diệt vong? Tại sao sử gia, các nhà nghiên cứu ngày nay đều đồng ý rằng Minh triều là một trong những triều đại hủ bại nhất lịch sử TQ. Lý do thì có nhiều, nhưng theo quan điểm của tôi, lý do quan trọng nhất là do… “nói đằng mồm”, lời nói không có hành động hay giá trị bảo chứng, tệ hơn nữa, nói trở thành một thói “đĩ miệng” hòng lừa bịp người khác. Nhưng trước hết, ta điểm qua vai trò của cái gọi là “Ngôn quan – quan nói” trong lịch sử TQ.

Từ xưa, Ngự sử, hay Ngự sử đài là vị trí… dưới một người, trên vạn người, nhiệm vụ là giám sát các quan lại, giám sát cả… Hoàng đế. Hàng ngày hoàng thượng sinh hoạt như thế nào, nói câu gì đều có Ngự sử ghi chép lại! Có một bậc “gia sư” ngày ngày chăm chăm đi xem thằng “học trò” nói và làm có nghiêm hay không, thật đúng là một cảm giác bất tiện, nếu không muốn nói là vô cùng khổ sở. Các triều đại TQ đặt ra rất nhiều vị trí “Ngôn quan” chỉ để can gián hoàng đế.

Thời xa xưa khi cuộc sống, xã hội còn đơn giản, thì “ngôn quan” thường là có ích. Đến khi xã hội phát triển, con người trở nên phức tạp, thì “ngôn quan” không còn “đơn thuần” như trước. Học được nhiều từ ngữ mới, ngôn quan trở thành công cụ trí trá, phục vụ lợi ích bè cánh và cá nhân, hơn là vun vén lý tưởng của xã hội. Các đời hoàng đế nhà Minh, từ Thiên Thuận, Thành Hoá, Hoằng Trị, Chính Đức, Gia Tĩnh, Long Khánh, Vạn Lịch… đều theo một khuôn mẫu y nhau!

Khi còn trẻ, các vị hoàng đế này đều tương đối anh minh, chăm lo chính sự. Nhưng về sau đều bỏ bê triều chính, chỉ ham ăn chơi hưởng lạc. Nhiều đời hoàng đế lặp lại một khuôn mẫu y vậy, nguyên nhân là do đâu!? Nguyên nhân trực tiếp chính là các “ngôn quan”, những vị hàng ngày chăm chăm gởi tấu sớ, ý kiến về đủ mọi vấn đề. Tấu sớ của họ chất thành đống, khi các hoàng đế còn trẻ vẫn còn cố gắng đọc, đến lúc quá nhiều, quá mệt mỏi đành buông xuôi!

Như Minh Vũ Tông, nhìn chồng tấu sớ xếp tới tận trần nhà, bực mình quát: “Ta nuôi các ngươi để làm gì? Có mấy việc vặt thế này bắt ta làm hay sao?” Thế rồi bỏ bê công việc, không muốn làm nữa, vì thực ra là quá nhiều, không làm xuể. Đó là mặt trái của “ngôn quan”, nói toàn lời hay ý đẹp, mục đích cao cả… nhưng thực chất đều là đấu đá chính trị và quyền lợi phe phái, cá nhân mà thôi. Khi ngôn từ đã trở thành kiểu xảo thuật chính trị và tư lợi, thì nói nhiều vô ích!

Chuyện một vương triều sụp đổ, dĩ nhiên do rất nhiều lý do, căn bản vẫn là do nội tại, mâu thuẫn lợi ích tích tụ, sự phân chia tài sản mất cân đối giữa tầng lớp cai trị và đông đảo dân chúng .v.v… Nhưng nguyên nhân trực tiếp là do “cái miệng” mà ra, ưa nói những lời có cánh, hoa mĩ, nhưng che dấu sự bất chính, lưu manh ở đằng sau. Các hoàng đế Minh triều, trung và hậu kỳ đều có một “mẫu số chung” này, cuối cùng vẫn không đấu lại thói “đĩ miệng” của đám ngôn quan!