Nhớ “hồi đó”… những năm đầu 2000, hơn 25 năm trước, mạng điện thoại di động dần phổ biến, xuất hiện trào lưu “lời hay ý đẹp”, “châm ngôn cách ngôn”, “tư tưởng cuộc sống”, các dạng “triết học, truyền đạo” xàm xàm như kiểu: “Tín Gia tô đắc vĩnh sinh – 信耶稣得永生“. Trên cái mạng xã hội sơ khai đó, các dạng tin nhắn chạy vòng quanh, người này copy / paste rồi gởi cho người kia, cứ thế nhân lên rất nhiều lần, ai cũng cố làm cho ngôn từ bóng bẫy thêm một chút, kể đủ các câu chuyện đạo đức tốt đẹp này nọ. Mình nói: thôi rồi, “đĩ miệng” nhưng “trống hoác” thế này, không tự “tạo nghiệp” mới lạ!
Có một thời xa xưa hơn nữa, sách vở, thông tin vô cùng thiếu thốn. Chính vì thế nên có một số người, tiếp cận được với một ít sách vở cổ điển: Hy Lạp – La Mã ngày xưa thế này, Trung Quốc cổ đại thế kia, từ Alexander – the – great đến Genghis Khan, từ Napoleon đến Zhukov, từ Socrates đến Lão tử, từ Hegel đến Camus, từ Mozart cho đến Chopin… Và thế là, họ vội vàng cho đó là “trí thức”, biết được như thế đã “là nhiều, là cao cấp”, là “hơn người” rồi, như thường thấy lặp đi lặp lại trên các dạng báo chí, mạng xã hội VN ngày nay. Càng đọc, tôi càng thấy chán nản, vô cùng nản!
Nếu “trí thức” chỉ là biết sơ qua một chút về lịch sử nhân loại theo kiểu “cưỡi ngựa” xem hoa như thế, thì ngày nay, với mạng xã hội, với sự bùng nổ thông tin, chúng ta biết rằng đó là những “kiến thức phổ thông”, biết thì tốt, không biết thì… cũng chưa hẳn đã làm sao. Cái biết thực sự là phải tiếp cận được những điều “chưa biết”, là đào sâu vào đời sống tâm lý xã hội, phải chuyển hóa thành năng lực khoa học kỹ thuật và sản xuất, và căn bản là phải thay đổi được con người, chứ không phải chỉ lảm nhảm một mớ kiến thức chết như thế. Sâu xa hơn cả, không cái biết nào lớn hơn tự biết chính mình!
