Tại sao nhà Minh diệt vong? Tại sao sử gia, các nhà nghiên cứu ngày nay đều đồng ý rằng Minh triều là một trong những triều đại hủ bại nhất lịch sử TQ. Lý do thì có nhiều, nhưng theo quan điểm của tôi, lý do quan trọng nhất là do… “nói đằng mồm”, lời nói không có hành động hay giá trị bảo chứng, tệ hơn nữa, nói trở thành một thói “đĩ miệng” hòng lừa bịp người khác. Nhưng trước hết, ta điểm qua vai trò của cái gọi là “Ngôn quan – quan nói” trong lịch sử TQ.
Từ xưa, Ngự sử, hay Ngự sử đài là vị trí… dưới một người, trên vạn người, nhiệm vụ là giám sát các quan lại, giám sát cả… Hoàng đế. Hàng ngày hoàng thượng sinh hoạt như thế nào, nói câu gì đều có Ngự sử ghi chép lại! Có một bậc “gia sư” ngày ngày chăm chăm đi xem thằng “học trò” nói và làm có nghiêm hay không, thật đúng là một cảm giác bất tiện, nếu không muốn nói là vô cùng khổ sở. Các triều đại TQ đặt ra rất nhiều vị trí “Ngôn quan” chỉ để can gián hoàng đế.
Thời xa xưa khi cuộc sống, xã hội còn đơn giản, thì “ngôn quan” thường là có ích. Đến khi xã hội phát triển, con người trở nên phức tạp, thì “ngôn quan” không còn “đơn thuần” như trước. Học được nhiều từ ngữ mới, ngôn quan trở thành công cụ trí trá, phục vụ lợi ích bè cánh và cá nhân, hơn là vun vén lý tưởng của xã hội. Các đời hoàng đế nhà Minh, từ Thiên Thuận, Thành Hoá, Hoằng Trị, Chính Đức, Gia Tĩnh, Long Khánh, Vạn Lịch… đều theo một khuôn mẫu y nhau!
Khi còn trẻ, các vị hoàng đế này đều tương đối anh minh, chăm lo chính sự. Nhưng về sau đều bỏ bê triều chính, chỉ ham ăn chơi hưởng lạc. Nhiều đời hoàng đế lặp lại một khuôn mẫu y vậy, nguyên nhân là do đâu!? Nguyên nhân trực tiếp chính là các “ngôn quan”, những vị hàng ngày chăm chăm gởi tấu sớ, ý kiến về đủ mọi vấn đề. Tấu sớ của họ chất thành đống, khi các hoàng đế còn trẻ vẫn còn cố gắng đọc, đến lúc quá nhiều, quá mệt mỏi đành buông xuôi!
Như Minh Vũ Tông, nhìn chồng tấu sớ xếp tới tận trần nhà, bực mình quát: “Ta nuôi các ngươi để làm gì? Có mấy việc vặt thế này bắt ta làm hay sao?” Thế rồi bỏ bê công việc, không muốn làm nữa, vì thực ra là quá nhiều, không làm xuể. Đó là mặt trái của “ngôn quan”, nói toàn lời hay ý đẹp, mục đích cao cả… nhưng thực chất đều là đấu đá chính trị và quyền lợi phe phái, cá nhân mà thôi. Khi ngôn từ đã trở thành kiểu xảo thuật chính trị và tư lợi, thì nói nhiều vô ích!
Chuyện một vương triều sụp đổ, dĩ nhiên do rất nhiều lý do, căn bản vẫn là do nội tại, mâu thuẫn lợi ích tích tụ, sự phân chia tài sản mất cân đối giữa tầng lớp cai trị và đông đảo dân chúng .v.v… Nhưng nguyên nhân trực tiếp là do “cái miệng” mà ra, ưa nói những lời có cánh, hoa mĩ, nhưng che dấu sự bất chính, lưu manh ở đằng sau. Các hoàng đế Minh triều, trung và hậu kỳ đều có một “mẫu số chung” này, cuối cùng vẫn không đấu lại thói “đĩ miệng” của đám ngôn quan!
