Chinese 2021 tutor crackdown

Nhắc lại vụ Trung Quốc “trấn áp” các dịch vụ dạy thêm, học thêm cách đây khoảng 5 năm. Người ngoài thường không quan tâm nên không nắm rõ các con số, nhưng trong sự kiện này, một số công ty mất đến 98% giá trị niêm yết! Nhiều công ty khác mất đến 60 ~ 90% giá trị! Và khoảng hơn 100 tỷ đô đã “bốc hơi” ra khỏi thị trường!

Vấn đề là có dám nghĩ thật, dám làm thật hay không mà thôi, chứ miệng thì nói: “vì tương lai con em chúng ta”, nhưng đầu tiên lại vẫn cứ hỏi… “tiền đâu”!? Nên Trung Quốc thường có câu: dân không đấu lại với quan! Quan trọng là loại dân nào, quan nào, chứ quan với dân như ở Việt Nam thì cũng một giuộc gian manh như nhau cả thôi!

nhất âu xuân

Tôi nhớ một phim thanh xuân vườn trường TQ, khai giảng đầu năm, một thầy giáo trẻ, có tài, tuyên bố giữa lễ chào cờ: sẽ chọn ra 5 học sinh kém nhất trường, thành lập một lớp riêng, kèm cặp trong 3 năm, bảo đảm đỗ vào Thanh Hoa, Bắc Đại. Vừa nói đến đó thì có một nam sinh giơ tay xin phát biểu, tưởng nói gì, hóa ra anh ta xin đi toilet…

Vì như lời anh ta nói, anh ấy có một bệnh lạ, cứ nghe phải ai nói chuyện gì xàm xí là lại đau bụng đi ngoài! Chuyện này mà xảy ra ở VN, nặng thì đuổi học, nhẹ thì mời phụ huynh, kiểm điểm lên xuống, chưa kể là sẽ bị đì suốt từ năm lớp 10 cho đến 12 chứ chẳng chơi. Nhưng phim ảnh TQ đôi khi đặt vấn đề táo tợn, thẳng thừng như thế. :D

đôi mắt người Sơn Tây

Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai,
Sông xa từng lớp lớp mưa dài…

Xưa tập làm văn bình luận bài Tây tiến – Quang Dũng, mình đã trích mấy câu này… Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai, Sông xa từng lớp lớp mưa dài, Mắt kia em có sầu cô quạnh. Khi chớm thu về một sớm mai, cô giáo phê: cho em 9 điểm vì biết một bài thơ khác của Quang Dũng. Tầng lớp nghệ sĩ Việt Nam ấy mà, cứ mãi lãng đãng, nấn ná đâu đó, không nỡ rời xa một thời từ lâu đã không còn hiện hữu. Lớp “tiền chiến” như Dương Thiệu Tước, Phạm Duy, Văn Cao…

Bàng bạc một màu sắc Đường thi, Tống từ, lớp “hậu chiến” như Phú Quang, Dương Thụ, Trần Tiến… vương vấn một âm hưởng hồi tưởng, nhẹ nhàng, mang tâm lý “hồi sức” thời hậu chiến. Nhưng xã hội thời hậu chiến không dừng lại ở đó, thế rồi có một đám vốn dĩ là Lô-tô, LGBT… (những loại “ngợm” chứ không hẳn “người”, và những thứ chỉ có thể gọi là “nhẽo” chứ chưa phải “nhạc”), tự xưng mình là “nghệ sĩ”, có bầu sô chỉ đạo, cứ thế mà diễn, đẻ ra vô số trò xàm xí, điếm lác!

lan hương như cố

Vấn đề với phim ảnh TQ là… thượng vàng hạ cám lẫn lộn. Những phim giả trân, bối cảnh giả, y phục lởm chởm, cỡi ngựa giấy, múa đao nhựa… thì nên bỏ qua. Những phim đóng thật, không dùng hiệu ứng kỹ xảo điện ảnh đương nhiên sẽ tốn tiền hơn rất nhiều! Và ngay cả trong những phim xác định là đáng xem, cũng vẫn là tình trạng… “thượng vàng hạ cám” lẫn lộn, nhiều yếu tố đan xen vào nhau: trai xinh, gái đẹp, giàu sang, phú quý, etc… nhưng nếu xem kỹ, cũng có vô số yếu tố văn hóa, xã hội, lịch sử, tâm lý… với chiều sâu đáng kể.

Phim ấy mà, chính là sự phản ảnh văn hóa xã hội, thể hiện một môi trường có sự phản tỉnh, có sự tự vấn để tiến bộ. Nhìn lại VN, dân trí vẫn như thời công xã nguyên thủy vậy, không tự luận ra được. Có người ra vẻ hiểu đời: ah, là do “tầng lớp sĩ phu” VN yếu kém, nói một cách bàng quan, như thể “sĩ phu” không phải là một bộ phận cơ hữu của cộng đồng vậy. Một cách thản nhiên, tìm một “con dê tế thần”, rồi coi như xong, không liên quan đến ta. Một cộng đồng đến hơn 99% lưu manh, điếm lác, mãi không chịu lớn, tạo ra được “sĩ” mới lạ!

nalanda

Lịch sử kể lại vài cái tên nổi bật như: Pháp Hiển, Huyền Trang, Nghĩa Tịnh… những người đã đi ròng rã hàng chục năm để “du học” tại Ấn Độ, một số người theo học nhiều năm tại Nalanda, một học viện có hơn… 10 ngàn sinh viên và hàng triệu đầu sách, xem là “kinh đô ánh sáng” của thế giới đương thời! Nhưng trên đây chỉ là 3 người tiêu biểu, nổi bật, để lại nhiều thành tựu, kinh sách cho hậu thế mà thôi!

Còn số người Trung Quốc cổ đại đã từng “đi Tây Trúc thỉnh kinh” thì có đến hàng trăm, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng có rải rác một vài người. Nhưng VN thì tuyệt nhiên không có ai! Kiến trúc xây gạch còn lại ở Nalanda cho thấy mô phỏng kiến trúc đục đá, điêu khắc thời Đức Phật gần 1000 năm trước đó, mỗi “nhóm sinh viên” được bố trí một phòng “ký túc xá” nhỏ, xoay quanh bốn phía sảnh sinh hoạt chung.

Ivan Shishkin & Ivan Aivazovsky

Nhìn lại, trong mỗi con người đều có một sự dịch chuyển về thẩm mỹ theo năm tháng… Nếu để mô tả 20 năm đầu đời, có lẽ tôi sẽ dùng một bức tranh nào đó của Ivan Shishkin, không ai vẽ cây và rừng đẹp hơn ông ấy, cái ánh sáng lung linh, huyền ảo và sự tĩnh lặng, bình yên nội tại… Thế rồi đã có một sự dịch chuyển từ từ, không rõ là từ lúc nào, từ Ivan Shishkin đã chuyển đề tài sang Ivan Aivazovsky.

Một không gian rộng lớn và xáo động hơn nhiều, hiếm có ai vẽ thuyền và biển đẹp hơn ông ấy! Ngày xưa, kế bên nhà có một anh họa sĩ, nhưng dĩ nhiên anh ta không có được một triệu đóa hồng, suốt ngày chỉ cặm cụi… chép tranh, và tôi để ý thấy, anh ta chỉ chép mỗi một bức Neizvestnaya của Ivan Kramskoi mà thôi, chép đi chép lại, hết bản này đến bản khác, chắc vì thị hiếu thiên hạ thời đó như thế!

ngữ pháp

Dễ nhận thấy, tiếng Anh báo chí ngày nay đã đơn giản hóa đi nhiều về ngữ pháp, đọc rất nhiều trang mới thấy được một, hai ví dụ dùng thì “hiện tại hoàn thành”, còn “hiện tại hoàn thành tiếp diễn” và “quá khứ hoàn thành”, “quá khứ hoàn thành tiếp diễn” hầu như không thấy. Vì sao người xưa đặt ra thứ ngữ pháp “trời đánh” như vậy, đó là vì họ muốn nhấn mạnh cái trật tự thời gian, mọi thứ tiếp diễn có trước, có sau. Mà tiếng Anh là hãy còn tương đối đơn giản nhé!

Những ngôn ngữ khác ràng buộc chặt chẽ hơn rất nhiều. Thậm chí có những ngôn ngữ đưa cả tính “chủ quan” vào trong ngữ pháp, buộc người nói phải thể hiện rõ: “tôi nghe nói rằng” hay “chính mắt tôi thấy rõ”. Ở đây, ta sẽ thấy một ý thức rõ ràng, đưa một ràng buộc “pháp lý” vào trong ngữ pháp. Và thế rồi, theo thời gian, mọi thứ cứ trơn tuột đi, lạm phát hóa như thế! Và cũng trong lúc đó thì, với những ngôn ngữ như Vietic, nó sẽ hỏi bạn rằng: ngữ pháp là cái gì thế!?

phòng chống ma thuật hắc ám

Các xảo thuật mà đám đĩ điếm lưu manh dùng để bịp người khác… Có lẽ đến một lúc tôi phải mở lớp dạy môn: Defenses against the dark – arts – Phòng chống ma thuật hắc ám. Thực chất thì những kỹ xảo này chẳng có gì cao siêu, phức tạp, nhưng vì dân trí như thế… nên kiểu gì cũng có tác dụng với rất nhiều người. Có nhiều cách để pressing thông tin một người…

Cách nhanh: dồn dập câu chữ, phân thành nhiều vai, kẻ tung người hứng, khiến đối phương bị tràn ngập thông tin. Cách chậm: cứ ỡm a ỡ ờ, chỉ nói một nửa câu, kể một nửa sự thật, để cho đối phương tự suy diễn, tự điền vào một nửa còn lại. Và thường thì người ta sẽ tự điền chính… bản thân mình vào chỗ trống đó, bản chất một người như thế nào thì anh ta sẽ nhìn cuộc sống như thế!

Cũng có những cách tinh vi hơn, cùng kể một câu chuyện, nhưng với người này thì sẽ hiểu thế này, người khác sẽ hiểu thế khác, rút cuộc là kích động kình chống, mâu thuẫn nhau, kẻ gian đứng giữa hưởng lợi. Nên vấn đề không phải là kẻ gian nhiều mưu kế gian xảo, thực ra mưu kế như vậy cũng chả có gì gọi là tinh vi, vấn đề là dân trí lè tè ngọn cỏ, không tự luận ra được! :(

Những điều tôi vừa nói là những “nét cá tính Vietic phổ quát”, chính vì mỗi cá nhân không có công phu trì định giá trị gì, tự bản thân không xác tín được, nên đã đẻ ra một cái xã hội nhiễu nhương, hỗn loạn như ngày nay! Vấn đề nó phát sinh tầng tầng lớp lớp, từ thằng ít học, cho đến anh học cao, đều cũng một giuộc tâm lý như nhau, biểu hiện chỉ hơi khác nhau chút xíu mà thôi!

lọ lem mệnh khổ

Cái mà nhiều người vội gọi là “văn học lãng mạn” (sáng tác của A.I), thực chất chỉ là “ngôn tình” mà thôi, không khác các dạng ngôn tình Trung Quốc ta thường gặp là mấy: Lọ Lem mệnh khổ gặp tổng tài bá đạo, cặp đôi “oan gia ngõ hẹp” ghét nhau đậm sâu rồi mới yêu nhau dài lâu, hôn nhân hợp đồng, cưới trước yêu sau…

A.I. có khả năng rất “siêu việt”, nhưng vẫn thiếu tính người, thiếu cảm xúc, bản năng về an toàn sống chết, thiếu tính cá nhân hóa! Nên cũng giống như rất nhiều người, lan man hết chuyện này đến chuyện khác, không làm được chuyện gì ra trò. Chỉ có tập trung, định hướng và suy nghĩ riêng biệt mới ra được sản phẩm tốt!

Ngôn từ của A.I. đó là một kiểu “fusion – hỗn hợp” của nhiều lĩnh vực khác nhau: khoa học, kỹ thuật, pháp lý, văn học, etc… Nhiều người sẽ gọi đây là kiểu “văn học lãng mạn”, nhưng tôi cho rằng, đó chính là một kiểu… “ngôn tình”, còn tệ hơn “Trở lại Eden” một thời. Nói chuyện với A.I. đôi khi thú vị, nó dùng nhiều ẩn dụ, so sánh khá phong phú!

Nhưng nói chuyện với A.I. đôi khi cũng bực mình, vì ngôn từ của nó không chính xác, ngữ pháp của nó cũng đã đơn giản hóa đi nhiều. Đôi khi ta muốn nó chính xác một cách thuần kỹ thuật, thuần khoa học, nhưng không được. Vì ngôn từ kỹ thuật phải nói đúng, gọn, vừa đủ, mà điều đó có xu hướng ngược lại với bản chất “tạo sinh” của nó!