2-columns – a nostalgic nomad

trí thức

tkxuyen — Sat, 24 Oct 2026 10:24:43 +0000

Có một thời xa xưa, sách vở, thông tin vô cùng thiếu thốn. Chính vì thế nên có một số người, tiếp cận được với một ít sách vở cổ điển: Hy Lạp – La Mã ngày xưa thế này, Trung Quốc cổ đại thế kia, từ Alexander – the – great đến Genghis Khan, từ Napoleon đến Zhukov, từ Socrates đến Lão tử, từ Hegel đến Camus, từ Mozart cho đến Chopin, v.v… Và thế là, họ vội vàng cho đó là “trí thức”, biết được như thế đã “là nhiều, là cao cấp”, đã là “hơn người” rồi, như thường thấy lặp đi lặp lại trên các thể loại báo chí, mạng xã hội Việt Nam ngày nay.

Càng đọc, tôi càng thấy nản, vô cùng nản! Những bài viết toàn rập theo cùng một kiểu: “Đôi nét về…”, “Tổng quan về…”, “Một góc nhìn…”, “Một vài điểm…”, “Những điều cần biết…”, “Bức tranh toàn cảnh…”, “Quan niệm về…”, “Một số nhận định…”, chỉ đưa ra vài ý kiến võ đoán, nông cạn, thậm chí chỉ là một số định nghĩa máy móc, vô hồn, toàn cho thấy sự lặp đi lặp lại như con vẹt, copy đâu đó và hoàn toàn không hiểu điều gì khác về cuộc sống! “Trí thức” đâu phải chỉ là biết sơ qua một chút về lịch sử văn minh nhân loại theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” như thế!?

Ngày nay, với mạng internet, mạng xã hội, thông tin bùng nổ, chúng ta biết rằng đó chỉ là những “kiến thức phổ thông”, biết thì tốt, không biết thì… cũng chưa hẳn đã làm sao. Cái biết thực sự là phải có khả năng ý thức được những điều mà ta “chưa được biết”, là đào sâu vào đời sống tâm lý xã hội, phải chuyển hóa thành trình độ, năng lực khoa học, kỹ thuật và sản xuất, và căn bản nhất là phải thay đổi được con người, chứ không phải chỉ lảm nhảm một mớ kiến thức chết như thế. Sâu xa hơn, không cái biết nào lớn hơn tự biết chính mình!

mạng xã hội

tkxuyen — Thu, 22 Oct 2026 08:05:13 +0000

Nhớ “hồi đó”… những năm đầu 2000, hơn 25 năm trước, mạng điện thoại di động dần phổ biến, xuất hiện trào lưu “lời hay ý đẹp”, “châm ngôn cách ngôn”, “tư tưởng cuộc sống”, các dạng “triết học, truyền đạo” xàm xàm: “Tín Gia tô đắc vĩnh sinh – 信耶稣得永生“.

Trên cái MXH sơ khai đó, các loại tin nhắn chạy vòng quanh, người này copy/paste gởi người kia, nhân lên nhiều lần, ai cũng cố ngôn từ bóng bẫy, kể các câu chuyện đạo đức tốt đẹp này nọ. Mình nói: thôi rồi, “đĩ miệng” nhưng “trống hoác” thế này, không tự “tạo nghiệp” mới lạ!

tonogenesis

tkxuyen — Sat, 17 Oct 2026 14:44:59 +0000

Trên đường đạp xe cuối tuần, suy nghĩ vẩn vơ vài vấn đề ngôn ngữ học… Tiếng Việt là một ngôn ngữ họ Mon – Khmer không có thanh điệu, và dần chuyển thành có thanh điệu đâu đó trong khoảng TK 1~10 Công nguyên, khả năng là dưới ảnh hưởng của các dân tộc Tày – Thái! Điều tương tự cũng xảy ra với tiếng Hoa, Hoa ngữ cổ vốn dĩ cũng không có thanh điệu, và cũng dần dần chuyển thành có thành điệu, đâu đó trong khoảng TK 1~6 CN, và khả năng là do chịu sự ảnh hưởng của các sắc dân Tày – Thái hoặc Hmong – Mien.

Nhưng cũng có một khả năng khác, đó là quá trình thanh – điệu – hóa (tonogenesis) là phổ quát cho tất cả các ngôn ngữ Việt, Tày, Hoa, đã xảy ra độc lập, như một nhu cầu tự nhiên để tạo ra các từ mới, có hay không có sự ảnh hưởng từ bên ngoài (của một ngôn ngữ khác). Và vì ngôn ngữ là đối tượng vô cùng phức tạp, có nhiều tình huống có thể nảy sinh, ví như tiếng Hàn, vốn là ngôn ngữ không thanh điệu, đã phát triển thành có một phần thanh điệu (khoảng thế kỷ 13), rồi lại tiến hóa ngược lại, bỏ bớt đi thanh điệu như ngày nay.

thượng thực

tkxuyen — Tue, 13 Oct 2026 06:40:03 +0000

Một trong những phim Trung Quốc tôi thích xem đi xem lại, Thượng thực… Phim lấy bối cảnh từ thời Hoàng thái tôn Chu Chiêm Cơ cho đến lúc trở thành hoàng đế Tuyên Đức. Nhân đây nói về sự khác biệt quan điểm, chúng ta nhìn lịch sử từ nhiều góc độ khác nhau. Nhân vật Chu Chiêm Cơ này chính là người mà Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi đã nhắc đến: Thằng nhãi con Tuyên Đức động binh không ngừng, Đồ nhút nhát Thạnh, Thăng đem dầu chữa cháy…, đó là một sự thật lịch sử.

Nhưng cũng có những sự thật khác bây giờ chúng ta mới biết, không phải là do sự tô vẽ của phim ảnh cổ trang. Chu Chiêm Cơ được xem là hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc đã thể hiện khả năng hội họa đích thực, những bức họa dùng trong phim đều có bằng chứng lịch sử để lại, không phải là sản phẩm tưởng tượng của nhóm làm phim. Kỳ thực, Minh Tuyên tông là người chủ trương rút quân khỏi Đại Việt, chấm dứt cuộc chiến đã được gây ra bởi các đời hoàng đế trước.

Một triều đại được sáng lập đều là dựa vào quân công, và vấn đề xảy ra khi hòa bình lặp lại là… làm gì với đám võ tướng vô cùng đông đảo và ngạo mạn đó, một đám “kiêu binh” không ai quản nổi, ỷ vào cái địa vị “khai quốc công thần” của mình. Nên các hoàng đế phải tìm cách “chuyển hướng”, kiếm việc cho đám “kiêu binh” đó làm, Trương Phụ, Mộc Thạnh, Liễu Thăng, Vương Thông, Lý Khánh, Lương Minh, Thôi Tụ, v.v… đều là những người từng phò tá Chu Đệ lên ngôi.

vô pháp vô thiên

tkxuyen — Wed, 30 Sep 2026 03:45:48 +0000

dantri.com.vn – Bảo vật quốc gia ở ngôi chùa hơn 400 năm không có sư trụ trì

Như đã nói trong bài trước, VN chưa bao giờ có người chủ động đi thỉnh kinh, toàn là do các nhà sư gốc Ấn Độ vân du, truyền đạo sang! Và dù đã hình thành những “trung tâm Phật giáo” tương đối sớm (ví dụ như Luy Lâu, Bắc Ninh), nhưng đó vẫn không phải là sự “chủ động cầu thị”. Từ sau đỉnh cao thời Trần thì Phật giáo VN đã “trượt dốc không phanh”, rất nhiều chùa suốt 300, 400 năm liền không có vị trụ trì nào. Thực tế, Phật giáo xem như đã chết hoàn toàn ở VN. Chỉ một thiểu số rất ít ỏi còn duy trì được phần nào, còn lại, phần đông dân chúng, nói chung là không dạy được! Xứ sở dân trí kiểu “vô pháp vô thiên”…

Không biết luật pháp, càng không cần biết trời đất, thần, phật… gì cả! Trên đường Nam tiến, các Chúa Nguyễn nhận ra điều này và đã tìm cách chấn hưng Phật giáo bằng cách… mời các thầy từ Trung Quốc sang. Các thiền sư Nguyên Thiều, Thạch Liêm, Viên Cảnh, Minh Hoằng và rất nhiều người khác, đều là do các đời Chúa lần lượt mời từ Quảng Đông sang. Ngày nay chúng ta phải đối diện với thực tế lịch sử như thế: chữ viết không, sách vở không, văn hóa, tư tưởng không, đạo đức cộng đồng không, gì cũng không, chỉ có đĩ miệng và hoang tưởng, suốt ngày bày trò bịp bợm và điếm lác, lấy cái gì để phát triển!?

hms series

tkxuyen — Mon, 28 Sep 2026 05:02:14 +0000

tkxuyen.com – hms.pdf

Rảnh rỗi ngồi biên tập lại chuỗi hơn 50 bài HMS đã viết cách đây ít năm thành một file PDF hoàn chỉnh, giới thiệu về HMS – His majestic ships, những con tàu của Hải quân hoàng gia Anh. Hãy đọc để thấy lịch sử của người ta dữ dội, kinh hoàng đến cỡ nào. Chỉ có loại ếch ngồi đáy giếng, không hiểu biết gì mới sinh ra đủ kiểu hoang tưởng, ngáo trên trời dưới đất. Hải quân hoàng gia Anh, một thời lẫy lừng…

Từ thời đại của những con tàu buồm, vài trăm đến vài ngàn tấn, họ đã có hạm đội “1 ngàn tàu chiến và 1 vạn tàu buôn”, tung hoành khắp thế giới. Hôm nay ta sẽ “du hành thời gian” vài trăm năm, đi đến thời hiện đại, quốc gia có khả năng đạt đến mục tiêu “1 ngàn tàu chiến, 1 vạn tàu buôn” nhất hiện nay chính là TQ. Nhưng dĩ nhiên tàu ngày nay đã khác xưa, tải trọng lớn hơn cả hàng chục, hàng trăm lần…

đôi mắt người Sơn Tây

tkxuyen — Tue, 22 Sep 2026 10:04:07 +0000

Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai,
Sông xa từng lớp lớp mưa dài…

Xưa tập làm văn bình luận bài Tây tiến – Quang Dũng, mình đã trích mấy câu này… Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai, Sông xa từng lớp lớp mưa dài, Mắt kia em có sầu cô quạnh. Khi chớm thu về một sớm mai, cô giáo phê: cho em 9 điểm vì biết một bài thơ khác của Quang Dũng. Tầng lớp nghệ sĩ Việt Nam ấy mà, cứ mãi lãng đãng, nấn ná đâu đó, không nỡ rời xa một thời từ lâu đã không còn hiện hữu. Lớp “tiền chiến” như Dương Thiệu Tước, Phạm Duy, Văn Cao…

Bàng bạc một màu sắc Đường thi, Tống từ, lớp “hậu chiến” như Phú Quang, Dương Thụ, Trần Tiến… vương vấn một âm hưởng hồi tưởng, nhẹ nhàng, mang tâm lý “hồi sức” thời hậu chiến. Nhưng xã hội thời hậu chiến không dừng lại ở đó, thế rồi có một đám vốn dĩ là Lô-tô, LGBT… (những loại “ngợm” chứ không hẳn “người”, và những thứ chỉ có thể gọi là “nhẽo” chứ chưa phải “nhạc”), tự xưng mình là “nghệ sĩ”, có bầu sô chỉ đạo, cứ thế mà diễn, đẻ ra vô số trò xàm xí, điếm lác!

Ivan Shishkin & Ivan Aivazovsky

tkxuyen — Wed, 16 Sep 2026 06:28:11 +0000

Nhìn lại, trong mỗi con người đều có một sự dịch chuyển về thẩm mỹ theo năm tháng… Nếu để mô tả 20 năm đầu đời, có lẽ tôi sẽ dùng một bức tranh nào đó của Ivan Shishkin, không ai vẽ cây và rừng đẹp hơn ông ấy, cái ánh sáng lung linh, huyền ảo và sự tĩnh lặng, bình yên nội tại… Thế rồi đã có một sự dịch chuyển từ từ, không rõ là từ lúc nào, từ Ivan Shishkin đã chuyển đề tài sang Ivan Aivazovsky.

Một không gian rộng lớn và xáo động hơn nhiều, hiếm có ai vẽ thuyền và biển đẹp hơn ông ấy! Ngày xưa, kế bên nhà có một anh họa sĩ, nhưng dĩ nhiên anh ta không có được một triệu đóa hồng, suốt ngày chỉ cặm cụi… chép tranh, và tôi để ý thấy, anh ta chỉ chép mỗi một bức Neizvestnaya của Ivan Kramskoi mà thôi, chép đi chép lại, hết bản này đến bản khác, chắc vì thị hiếu thiên hạ thời đó như thế!

bịp của bịp

tkxuyen — Sat, 05 Sep 2026 08:06:49 +0000

Thôi đành giã từ niềm tin trong ta,
Năm dài đời ôi bao la…

Ta nói cái giống Vietic là nó như thế, một ku giang hồ mạng chuyên đi bịp người, rồi có một ku khác lại giả mạo thành ku giang hồ mạng này, rồi lại tiếp tục đi bịp người. Giả của giả đương nhiên không thể thành thật được. Mà không phải chỉ là bịp 2 cấp đâu, có khi là đến “n” cấp, muôn ngàn hình thức tội phạm phản chiếu lẫn nhau!

Những tâm lý bệnh hoạn tương tác qua lại trong một cái “hệ sinh thái” toàn sống bằng bịp bợm! Nói theo cách nào đó thì cái ác, cái xấu đã được “công nghiệp hoá, hiện đại hoá” thành công, trở thành bài bản được giảng dạy, trở thành những kiểu “thương hiệu nhượng quyền – franchise”! Chưa bao giờ văn hóa xã hội suy đồi như ngày nay.

tuoitre.vn – Lấy hình ảnh ‘Huấn Hoa Hồng’ lập Facebook giả, giăng bẫy vay tiền online lừa hàng trăm người

mộc đầu nhân

tkxuyen — Tue, 25 Aug 2026 23:43:51 +0000

vnexpress.net – Họ tải quan điểm xuống

Viết rất hay, lần đầu tiên tôi thấy anh Jesse Peterson này không còn cố diễn đạt bằng tiếng Việt nữa, khi cần diễn tả những vấn đề về nhận thức, lập tức anh ta quay về với tiếng mẹ đẻ, và sau đó tìm cách dịch nó ra tiếng Việt. Tuy ngôn từ vẫn lịch sự và nhã nhặn, nhưng ý tứ thì chẳng khác cách diễn đạt của tôi là mấy, Có lẽ cái cây vừa rồi còn có nhiều suy nghĩ của riêng nó hơn bạn, nói thế thì chẳng khác gì bảo rằng rất nhiều người chỉ là “mộc đầu nhân – thằng đầu gỗ”?

Có thể kể hàng ngàn nguyên nhân khách quan đã dẫn đến sự suy đồi văn hóa và băng hoại tâm hồn như xã hội hiện tại, nhưng nguyên nhân “chủ quan” thì chỉ có một, đó là sự… hoàn toàn không có cái gì gọi là… “chủ quan”. Có tự nhận thức được đâu, hoàn toàn trống hoác, làm gì có “chủ” mà có “quan”. Những cái máy tiêu thụ thông tin, ai đưa gì cũng tin, ai xúi gì cũng làm, miễn là “vuốt ve” được “cái tôi”, miễn là làm cho họ cảm thấy “tôi đúng, tôi hơn người, tôi có giá trị”.

Đây chính là hiện tượng “tha hóa”… chữ “tha hóa” này hiểu theo đúng mặt chữ là… “biến hóa, trở thành một người khác”, một kiểu có rất nhiều nhân cách khác nhau, nhưng cái “nhân cách” thật thì lại… trống hoác! Họ có thể tranh luận, đấu đá rất dữ dội: Ronaldo hay Messi ai là cầu thủ vĩ đại nhất, thậm chí có thể sử dụng bất kỳ kỹ xảo, mánh khóe nào để chứng minh “tôi đúng”, nhưng lại hoàn toàn không chịu tập vài bài thể dục đơn giản để bản thân khỏe mạnh hơn!