2-columns – a nostalgic nomad

mộc đầu nhân

tkxuyen — Tue, 25 Aug 2026 23:43:51 +0000

Viết rất hay, lần đầu tiên tôi thấy anh Jesse Peterson này không còn cố diễn đạt bằng tiếng Việt nữa, khi cần diễn tả những vấn đề về nhận thức, lập tức anh ta quay về với tiếng mẹ đẻ, và sau đó tìm cách dịch nó ra tiếng Việt. Tuy ngôn từ vẫn lịch sự và nhã nhặn, nhưng ý tứ thì chẳng khác cách diễn đạt của tôi là mấy, Có lẽ cái cây vừa rồi còn có nhiều suy nghĩ của riêng nó hơn bạn, nói thế thì chẳng khác gì bảo rằng rất nhiều người chỉ là “mộc đầu nhân – thằng đầu gỗ”?

Có thể kể hàng ngàn nguyên nhân khách quan đã dẫn đến sự suy đồi văn hóa và băng hoại tâm hồn như xã hội hiện tại, nhưng nguyên nhân “chủ quan” thì chỉ có một, đó là sự… hoàn toàn không có cái gì gọi là… “chủ quan”. Có tự nhận thức được đâu, hoàn toàn trống hoác, làm gì có “chủ” mà có “quan”. Những cái máy tiêu thụ thông tin, ai đưa gì cũng tin, ai xúi gì cũng làm, miễn là “vuốt ve” được “cái tôi”, miễn là làm cho họ cảm thấy “tôi đúng, tôi hơn người, tôi có giá trị”.

Đây chính là hiện tượng “tha hóa”… chữ “tha hóa” này hiểu theo đúng mặt chữ là… “biến hóa, trở thành một người khác”, một kiểu có rất nhiều nhân cách khác nhau, nhưng cái “nhân cách” thật thì lại… không có! Họ có thể tranh luận, đấu đá rất dữ dội: Ronaldo hay Messi ai là cầu thủ vĩ đại nhất, thậm chí có thể sử dụng bất kỳ kỹ xảo mánh khóe nào chỉ để chứng tỏ “tôi đúng”, nhưng chịu khó tập vài bài thể dục đơn giản để bản thân khỏe hơn thì không chịu làm!

tiểu nông, 2

tkxuyen — Fri, 21 Aug 2026 04:36:05 +0000

Để nuôi một con ngựa, cần khoảng trên dưới một hectare đất và sản sinh lượng cỏ cần thiết, đương nhiên còn tùy chất lượng đất, nếu đất xấu thì sẽ cần nhiều hơn. Mỗi một chiến binh Mông Cổ ngày xưa có trung bình 4 con ngựa, chưa kể gia đình anh ta mỗi người cũng có 1, 2 con nữa, rồi phải kể vài chục con bò, cừu, dê… cần thiết để nuôi sống toàn bộ gia đình. Tính sơ sơ thì mỗi gia đình Mông Cổ ngày xưa cần có một không gian sống không ít hơn 100 hectare.

Từ cách sống như vậy nên văn hóa Mông Cổ cũng rất khác, ngược lại với hầu hết các vùng đất khác: người con út được quyền thừa kế phần lớn gia sản, và phải ở nhà phụng dưỡng cha mẹ, còn các anh trai chỉ được phần thừa kế rất ít, và luôn buộc phải mở rộng, bành trướng ra, phải tự tạo dựng cơ nghiệp của riêng mình. Nhưng ở nơi như VN thì hoàn toàn là ngược lại, anh cả coi như lớn hơn trời, có khi còn “mặc định” là người chiếm dụng hết tất cả gia sản, gia nghiệp!

Lịch sử châu Âu, Mỹ xưa cũng vậy, không gian sống của một gia đình, mỗi con người là rất lớn, tính bằng chục, trăm hectare. Không như Việt Nam chúng ta, có những vùng chỉ cần vài sào đất là đã xem đủ sống, một không gian nhỏ hơn đến cả vài trăm lần! Nên từ cách sống, cho đến tâm tính, họ rộng lớn, mạnh mẽ hơn chúng ta rất nhiều. Nên cái chữ “tiểu nông” vốn là để chỉ tiểu nông, mà hàm ý lại không ám chỉ… tiểu nông, mà cuối cùng cũng quay về… tiểu nông! :D

danviet.vn – Cơ giới hóa nông nghiệp: Không thể đưa chiếc máy lớn cho hộ sản xuất nhỏ (Bài cuối)

thi kiếm kiều

tkxuyen — Fri, 14 Aug 2026 16:41:50 +0000

Đôi lúc tôi tự hỏi, những câu chuyện trong các phim Dân quốc của Trung Quốc thực đến mức nào, đều chỉ là tiểu thuyết, giả tưởng, hay vẫn phản ánh thực tế xã hội ở mức độ nhất định. Thực đến đâu thì còn tùy nhận định của mỗi người, nhưng câu chuyện của Thi Kiếm Kiều sau đây hoàn toàn là sự thật. Sinh năm 1905, năm 20 tuổi, cô gái Thi Kiếm Kiều chứng kiến cha mình, Thi Tòng Tân, bị lãnh chúa quân phiệt Tôn Truyền Phương xử tử, bêu đầu thị chúng. Suốt 10 năm ròng rã, cô gái này lần theo dấu vết, tìm cơ hội báo thù, tận mãi đến năm 1935, khi Tôn Truyền Phương đang tụng kinh tại một Phật đường, Thi Kiếm Kiều lẻn vào và nổ 3 phát súng.

Gây án xong, cô gái không bỏ trốn mà đứng ngay ở hiện trường, phát tờ rơi giải thích nguyên do sự việc, trên tờ rơi có điểm chỉ và ký tên “Con gái báo thù”! Toà án các cấp Trung Hoa Dân quốc tuyên cô gái án 11 năm tù, nhưng trước sức ép dữ dội của dư luận, cuối cùng thì, toàn án tối cao Nam Kinh phải ban lệnh ân xá. Nếu là thời đại bây giờ thì không ai khuyến khích kiểu hành động như vậy, nhưng trong một xã hội loạn lạc, nhiễu nhương như thời Dân quốc, thì quần chúng có xu hướng cho rằng hành động báo thù như vậy là hợp với lẽ phải, hợp với đạo hiếu. Cuộc đời của cô gái Thi Kiếm Kiều này là nguồn cảm hứng cho rất nhiều phim ảnh, kịch nghệ về sau.

lòe và bịp

tkxuyen — Sat, 08 Aug 2026 11:45:34 +0000

Phương Tây giờ đây đang sững sờ tự hỏi, những đời tổng thống Bush, Clinton, Obama, etc… đã làm cái gì mà để cho Trung Quốc vượt lên như vậy, không chỉ là các vấn đề kinh tế, xã hội, mà cả các mũi nhọn khoa học kỹ thuật, TQ đều đang vươn lên và thậm chí dẫn trước. Và cứ thế họ tiếp tục mổ xẻ, phân tích vấn đề, tựu trung vẫn loanh quanh mấy ý tưởng: không có tự do dân chủ, không phải là cùng hệ tư tưởng với chúng ta, thì không cách nào phát triển được v.v… Những kiểu lý luận suông như vậy, ấy thế mà vẫn bịp được các dân tộc chậm tiến, những nơi văn hóa thấp, không có căn cơ suy nghĩ gì, cho rằng chỉ một vài từ tự do, khai phóng, dân chủ, đa nguyên, etc… mà làm nên chuyện. Để con người đổi thay, xã hội phát triển không đơn giản như thế! Nhìn lại lịch sử vài trăm năm qua, văn hóa, tư duy con người tiến bộ, bằng nhiều biện pháp khác nhau, từ dỗ ngon dỗ ngọt cho đến một tay nắm tóc, một tay quất roi vào mông!

Hôm trước Mỹ phát hành các engine trí tuệ nhân tạo thì hôm sau TQ ra sản phẩm vừa tốt hơn vừa có giá cạnh tranh hơn! Tháng trước, Mỹ biểu diễn thu hồi tên lửa bằng “đôi đũa” thì tháng sau TQ cũng trình làng thu hồi bằng lưới! Mọi người nghĩ những thành quả đó dễ dàng đạt được sau vài tuần vài tháng hay sao!? Mọi chuyện đã có căn nguyên từ nhiều chục năm về trước hay xa hơn! Tất cả bắt đầu chỉ bằng việc giáo dục con người, nâng cao dân trí mà thôi! Như khi ta nghe chủ tịch Tập đọc diễn văn tại Thiên An môn, kết thúc bằng mấy câu: “Nước CHND Trung Hoa vạn tuế, nhân dân Trung Hoa vạn tuế”, cảm giác y hệt như ngày xưa, thiếu điều bên dưới tung hô “vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế” là thành ra giống như trong phim cổ trang lịch sử. Nên chính trị, tư tưởng, thể chế… chỉ là lớp áo mặc bên ngoài mà thôi, tấm áo không làm nên thầy tu, điều chính yếu, quan trọng nhất vẫn là có thay đổi được con người hay không!

vnexpress.net – Thù hằn trên mạng

Cái đặc trưng Vietic, bắt đầu bằng chữ “lòe” và kết thúc bằng chữ “bịp”! Đầu tiên là thói “đĩ miệng”, hoa ngôn xảo ngữ, chỉ muốn bịp nhau bằng lời nói, ai hơn tôi, ai khác tôi là không được, lúc nào cũng “tôi biết, tôi đúng, tôi hơn người”. Rồi phát triển, tương tác thành những loại “tiểu xảo” đến mức “cố cùng”, bằng những cách thiểu năng, xàm xí nhất hòng tìm cách dìm người khác xuống, rồi dần dần trở thành một kiểu môi trường văn hóa xã hội kiểu… tự hũy diệt như ngày nay!

sericulture

tkxuyen — Fri, 31 Jul 2026 12:42:05 +0000

Nước bốn nghìn năm, nôi cổ sơ,
Cỏ cây quen thuộc đến bây giờ.
Nơi vua cày ruộng, quan trồng lúa,
Công chúa làm nương và dệt tơ!

Ta đã biết là người Trung Quốc từ nhiều ngàn năm trước trồng dâu, nuôi tằm, dùng kén tằm để kéo thành tơ, từ tơ dệt thành lụa. Không cần phải nói, đây là phát minh to lớn đến thế nào, một thời người ta đã chưng diện, thời trang là lượt rồi, thì đâu đó vẫn có tộc người đóng khố làm từ vỏ cây. Họ còn có một phát minh nữa, nuôi một loại côn trùng (Ericerus pela) trên cây tần bì hay cây nữ trinh chúc, kén của loại trùng này được nấu thành bạch lạp (sáp) và làm thành nến!

Và họ đã đạt đến quy mô công nghiệp, sản xuất hàng trăm ngàn tấn (thậm chí có thể lớn hơn) mỗi năm, ở thời điểm từ cả ngàn năm trước. Trước tôi đã viết một bài Bạch lạp truyền kỳ nói về cái phát minh kỳ diệu này. Một phát minh đã làm thay đổi xã hội theo một cách vô cùng sâu rộng, sản xuất được nến với quy mô công nghiệp cũng có nghĩa là: có thêm nhiều người thắp đèn đọc sách, thập niên đăng hỏa, nâng cao dân trí (hoặc là có thêm nhiều người thức đêm đánh bạc)!

Một phát minh dạng “sericulture” nữa, tuy không xuất phát từ Trung Quốc, nhưng đã được người TQ du nhập từ thế kỷ 16, đó là nuôi một loài rận (cochineal) nuôi cấy trên thân cây xương rồng, kén của loại rận này sản sinh ra một loại phẩm màu (pigment) rất đẹp, tông màu có thể từ đỏ tươi cho đến tím sẫm. Màu cochineal ngày nay là một ngành công nghiệp trị giá đến 35 tỷ đô mỗi năm, loại màu đỏ – tím được dùng trong vô số các sản phẩm: son môi, màu thực phẩm, etc…

ngôn quan

tkxuyen — Thu, 23 Jul 2026 03:00:25 +0000

Tại sao nhà Minh diệt vong? Tại sao sử gia, các nhà nghiên cứu ngày nay đều đồng ý rằng Minh triều là một trong những triều đại hủ bại nhất lịch sử TQ. Lý do thì có nhiều, nhưng theo quan điểm của tôi, lý do quan trọng nhất là do… “nói đằng mồm”, lời nói không có hành động hay giá trị bảo chứng, tệ hơn nữa, nói trở thành một thói “đĩ miệng” hòng lừa bịp người khác. Nhưng trước hết, ta điểm qua vai trò của cái gọi là “Ngôn quan – quan nói” trong lịch sử TQ.

Từ xưa, Ngự sử, hay Ngự sử đài là vị trí… dưới một người, trên vạn người, nhiệm vụ là giám sát các quan lại, giám sát cả… Hoàng đế. Hàng ngày hoàng thượng sinh hoạt như thế nào, nói câu gì đều có Ngự sử ghi chép lại! Có một bậc “gia sư” ngày ngày chăm chăm đi xem thằng “học trò” nói và làm có nghiêm hay không, thật đúng là một cảm giác bất tiện, nếu không muốn nói là vô cùng khổ sở. Các triều đại TQ đặt ra rất nhiều vị trí “Ngôn quan” chỉ để can gián hoàng đế.

Thời xa xưa khi cuộc sống, xã hội còn đơn giản, thì “ngôn quan” thường là có ích. Đến khi xã hội phát triển, con người trở nên phức tạp, thì “ngôn quan” không còn “đơn thuần” như trước. Học được nhiều từ ngữ mới, ngôn quan trở thành công cụ trí trá, phục vụ lợi ích bè cánh và cá nhân, hơn là vun vén lý tưởng của xã hội. Các đời hoàng đế nhà Minh, từ Thiên Thuận, Thành Hoá, Hoằng Trị, Chính Đức, Gia Tĩnh, Long Khánh, Vạn Lịch… đều theo một khuôn mẫu y nhau!

Khi còn trẻ, các vị hoàng đế này đều tương đối anh minh, chăm lo chính sự. Nhưng về sau đều bỏ bê triều chính, chỉ ham ăn chơi hưởng lạc. Nhiều đời hoàng đế lặp lại một khuôn mẫu y vậy, nguyên nhân là do đâu!? Nguyên nhân trực tiếp chính là các “ngôn quan”, những vị hàng ngày chăm chăm gởi tấu sớ, ý kiến về đủ mọi vấn đề. Tấu sớ của họ chất thành đống, khi các hoàng đế còn trẻ vẫn còn cố gắng đọc, đến lúc quá nhiều, quá mệt mỏi đành buông xuôi!

Như Minh Vũ Tông, nhìn chồng tấu sớ xếp tới tận trần nhà, bực mình quát: “Ta nuôi các ngươi để làm gì? Có mấy việc vặt thế này bắt ta làm hay sao?” Thế rồi bỏ bê công việc, không muốn làm nữa, vì thực ra là quá nhiều, không làm xuể. Đó là mặt trái của “ngôn quan”, nói toàn lời hay ý đẹp, mục đích cao cả… nhưng thực chất đều là đấu đá chính trị và quyền lợi phe phái, cá nhân mà thôi. Khi ngôn từ đã trở thành kiểu xảo thuật chính trị và tư lợi, thì nói nhiều vô ích!

Chuyện một vương triều sụp đổ, dĩ nhiên do rất nhiều lý do, căn bản vẫn là do nội tại, mâu thuẫn lợi ích tích tụ, sự phân chia tài sản mất cân đối giữa tầng lớp cai trị và đông đảo dân chúng .v.v… Nhưng nguyên nhân trực tiếp là do “cái miệng” mà ra, ưa nói những lời có cánh, hoa mĩ, nhưng che dấu sự bất chính, lưu manh ở đằng sau. Các hoàng đế Minh triều, trung và hậu kỳ đều có một “mẫu số chung” này, cuối cùng vẫn không đấu lại thói “đĩ miệng” của đám ngôn quan!

nội tâm bất ổn

tkxuyen — Tue, 07 Jul 2026 11:19:35 +0000

Cũng như trước đây có chiêu xúi người sản xuất trà bỏ chất độc hại vào trà, rồi quay sang tố cáo trà VN chất lượng kém, nhiều kim loại nặng vậy, tầm nhận thức vẫn chỉ dừng ở mức: là do mưu kế của người khác hãm hại thôi, chứ nhận thức chưa đạt đến mức: nếu tự anh không làm chuyện gì xấu thì ai hại anh được!? Một cái xã hội nhan nhãn chuyện hoang tưởng và bịp bợm như ngày nay, không chỉ đổ hết lỗi cho các thành phần lưu manh được.

Là do mặt bằng dân trí chung, do lòng tham thế nào đó, do sự a dua, tiếp tay, dung dưỡng cho cái xấu, cái ác như thế nào đó, mới tạo ra cái môi trường xã hội như vậy, đâu phải chỉ do “lưu manh, bịp bợm”? Nên câu chuyện như nhiều lăng kính phản chiếu lẫn nhau, nhìn cái này thấy cái khác, thấy vô số cấp! Mà bị lừa bịp toàn là các thành phần gạo cội, có tuổi đời, có kinh nghiệm xã hội, có của cải tích lũy cả, đâu phải là dạng “trẻ người non dạ” gì!?

Căn bản thực ra vẫn là do thể chất mà thôi, lười vận động kinh niên nên hình thành những “trạng thái tinh thần” Vietic vô cùng đặc trưng, gặp cái gì mới lạ thì một là sợ, hai là ghét… Nhưng đó chưa phải là tất cả, do bên trong thiếu vận động và trì định, nên không xác tín được giá trị gì, thế rồi sẽ dẫn tới việc ai nói gì cũng tin, ai xúi gì cũng làm, rất dễ bị xúi bẫy và lừa gạt. Nhưng đó chưa phải là tận cùng của thảm trạng văn hóa xã hội!

Hàng chục năm tương tác qua lại trong môi trường như thế, dẫn đến những kiểu cá tính bệnh hoạn, hoang tưởng, những “cái tôi” lớn hơn trời. Chính vì sự “chấp ngã” quá lớn nên… ai khác tôi là không được, ai làm gì khác là chạy quanh giở trò lưu manh, phá hoại, rút cuộc biến thành những dạng bệnh – tâm – thần kinh – niên, vô số kiểu nội tâm bất ổn, dù biểu hiện là rõ ràng dễ thấy hay rất kín đáo, đã được ngụy trang khéo léo!

vnexpress.net – Giám đốc Holidays Việt Nam dựng kịch bản ‘hợp đồng kỳ nghỉ’ lừa gần 10.000 người

smith

tkxuyen — Thu, 02 Jul 2026 02:15:32 +0000

Ngộ dĩ vãng chi bất gián, Tri lai giả khả truy…
悟已往之不諫，知來者可追。。。

Nhân facebook nhắc lại ngày này năm trước… Lảm nhảm cuối tuần, họ (family name) phổ biến nhất của người Anh là Smith, vì sao như vậy!? Quay trở lại 1000 năm trước, xã hội Anh phần lớn vẫn chưa có họ, về khoản này, người Anh chậm hơn TQ đến hơn 1500 năm! Khi xã hội nảy sinh nhu cầu phải có họ: phải định danh, ghi chép, làm sổ sách, hóa đơn, kế toán, thu thuế…

Đơn giản nhất chính là lấy luôn nghề nghiệp làm họ: blacksmith, whitesmith, brownsmith, silversmith, goldsmith, tinsmith, bladesmith, arrowsmith, gunsmith, swordsmith, locksmith, pewtersmith, coinsmith, etc… ví dụ như “John (the) Smith”, tức là: John thợ rèn. Một xã hội vận hành theo định hướng nghề nghiệp chuyên môn hóa và trình độ phát triển ngày càng sâu.

Đó là tiền đề để nước Anh bước vào kỷ nguyên công nghiệp hóa. Để xây cái nền tảng đó mất không ít hơn… 500 năm. Cũng như TQ mấy chục năm qua vậy, trở thành “công xưởng” của toàn thế giới không phải chuyện đơn giản, tất cả xây dựng trên nền tảng văn hóa nhiều ngàn năm. Loay hoay làm cái này, sửa cái kia, làm bàn ghế trong nhà, đóng chiếc xuồng chèo đi chơi, etc…

Đó vừa là công việc mang tính giải trí, vừa thể hiện nhu cầu có thật của bản thân. Khi con người ta thực sự làm một công một việc, thì công việc đó sẽ quay trở lại, làm thay đổi con người, xây dựng nên tính cách, phẩm chất, giá trị. Thành ngữ phương Tây có câu: con người xây nên căn nhà, và rồi, căn nhà xây nên con người! Chỉ sợ những loại… gì cũng “làm” mà éo thấy con người thay đổi!

chấn hoa trung học

tkxuyen — Thu, 25 Jun 2026 15:57:11 +0000

Vâng, là… “con nhà người ta”, cấp 2, 3 thì học ở trường “quốc dân”, Chấn Hoa trung học – 振华中学, ngôi trường mà vừa bước vào cửa là đã thấy câu khẩu hiệu 8 chữ lớn đập vào mặt: Hảo vấn lập hành, Chính khí hướng thượng – 好问立行正气向上. Được cho là tọa lạc tại Cáp Nhĩ Tân – Hắc Long Giang, đây thực ra là ngôi trường hoàn toàn không tồn tại trong thực tế.

Chấn Hoa trung học, chỉ được dựng lên trong… tiểu thuyết và phim ảnh mà thôi, nhưng ngôi trường đã trở thành một “hình mẫu” kinh điển qua cả chục bộ phim thanh xuân khác nhau! Trong tiểu thuyết và phim ảnh, Chấn Hoa được xây dựng thành một “thương hiệu”, có các dấu hiệu nhận biết, có những đặc trưng rất rõ ràng: bảng hiệu với phông chữ phồn thể cổ điển…

Những câu khẩu hiệu rất chi cao vời, khác hẳn với những trường bình thường khác, và cả cái tông màu “giả hoàng – 赭黄“, màu vàng đất đặc trưng của hoàng gia thời nhà Đường! Và cứ như thế, trung học thì là Chấn Hoa, chấn – 振 ở đây nghĩa là chấn chỉnh, chấn hưng! Đại học thì là Thanh Hoa – 清华, chữ thanh – 清 với ba chấm thủy nghĩa là trong sạch, thanh cao.

Còn ra trường thì đi làm những công ty như Hoa Vi – Huawei – 华为, chữ vi – 为 nghĩa là vì, bởi, do, cho. Khác biệt là ở chỗ có dám nghĩ, dám làm, có nội dung, có công phu gì bên trong, hay ra đời gặp thực tế quá khó, mà bản thân thì trống hơ trống hoác, không có giá trị, năng lực gì để níu kéo, trì định lại, thế rồi lại chỉ hoang tưởng và bịp nhau để sống qua ngày mà thôi!

tập thể dục

tkxuyen — Thu, 11 Jun 2026 16:40:23 +0000

Khoảng tháng trước, tôi có hỏi Claude: “hi Claude, mày còn nhớ cái máy tính NextSTEP cách đây hơn 35 năm không?” Claude trả lời: “tất nhiên là tao nhớ rồi…” Và thế là bắt đầu cuộc nói chuyện dài hơn 10 ngàn dòng (in ra khoảng 300 trang A4). Mọi việc bắt đầu cỡ những năm 1985, khi Xerox gần như độc quyền trong ngành in ấn. PostScript mặc dù là chuẩn mở do Adobe công bố, nhưng phần “Type 1 font” thì Adobe vẫn giữ bản quyền. Trong đó, quan trọng là thuật toán hinting: sắp xếp các pixel lại thế nào đó, để font chữ nhìn vẫn đẹp ở độ phân giải thấp!

Cái thuật toán hinting này… dù chẳng có gì phức tạp hay cao siêu, nhưng được Adobe bảo vệ như bí mật kinh doanh (trade secret), thậm chí không đăng ký bản quyền (patent), vì đăng ký bản quyền tức là đã công khai phần nào ý tưởng, các đối thủ cạnh tranh sẽ có manh mối để dò theo và bắt chước. Và Adobe chỉ công khai phần nào bí mật này cách đây khoảng 15 năm. Trở lại với cái máy tính NextSTEP, giao diện, chữ và màu của nó đẹp đến nỗi khiến cho tất cả những sản phẩm cùng thời khác, ví dụ như Windows 1, 2, 3, trông giống như đồ chơi trẻ con vậy!

Dù NextStep đã rất đẹp, nhưng vẫn chưa đạt tới trình như PostScript & Type 1 Font của Adobe, còn Windows thì vốn dĩ… xấu đau đớn, xấu liên tục nhiều thế hệ! Thế là Apple và Microsoft đã “liên thủ” với nhau để tạo ra “True Type” nhằm cạnh tranh với Adobe. Lại nói về PostScript, đến tận ngày nay, theo quan điểm cá nhân tôi, PDF vẫn không đẹp như PostScript, chính xác hơn về kỹ thuật thì… các trình sắp chữ (typesetter) hiện đại vẫn có mặt nào đó không thể so được TeX. Cái việc mà Donald Knuth đã làm “một lần” ấy, 50 năm sau vẫn chưa ai làm tốt hơn.

Và đó cũng là lý do vì sao một số người, nhất là các bác trong ngành Toán, cố sống cố chết bám vào cái di sản 50 năm tuổi: TeX và LaTeX, vì cái vẻ đẹp của nó đến nay vẫn chưa thể vượt qua. Trở lại với ứng dụng của font & typesetter trong thương mại, các tập đoàn Adobe, Apple, và Microsoft dù hoạt động trong những lĩnh vực không trực tiếp cạnh tranh với nhau, nhưng từ góc độ “sở hữu trí tuệ và bản quyền”, thực sự đã có một cuộc chiến độc quyền và chống độc quyền liên tục 40 năm. Adobe muốn độc quyền máy in và font, Apple gián tiếp chống lại điều này.

Adobe muốn độc quyền công nghệ Flash, Apple cũng chống lại điều này, bằng cách tạo ra các tiêu chuẩn mở như HTML 5. Để chống lại độc quyền chỉ có một cách rất chi là… XHCN, đó là phải tạo ra các chuẩn mở tốt hơn! Tạo ra vô số mã nguồn mở là Apple, và tạo ra vô số sản phẩm bản quyền nổi trội cũng là Apple. Cái giá trị thương hiệu trên 1 nghìn tỷ đô quả nhiên để lại dấu ấn và tiếng tăm ghê gớm. Nhưng có phải tất cả đến từ một cái tên Steve Jobs? Hình như lịch sử khoa học máy tính nói riêng và lịch sử công nghệ nói chung không đơn giản như vậy!

Trước khi có Adobe PostScript và Mac LaserWriter, một cái tên khác, đường cong Bézier, đến từ hãng xe hơi Renault trước đó hơn 10 năm. Hầu hết các kiến thức, thuật toán cơ sở của “Đồ họa máy tính – computer graphics” mà chúng ta biết ngày nay đều được phát minh trong những năm 50 ~ 70, và được dùng phổ biến nhất trong 2 lĩnh vực lớn: thiết kế, sản xuất ô-tô và nghiên cứu, chế tạo máy bay chiến đấu, đây là giai đoạn trước Steve Jobs, Bill Gates những hơn 25 năm, khoảng một thế hệ. Đó là thời đại của máy tính mainframe: CADAM, UNISURF, DAC, etc…

Đây là những hệ thống máy tính có giá lên đến nhiều triệu đô, dùng để CAD – computer aided design, thiết kế với sự trợ giúp của máy tính, tất cả quay trở lại với Sketchpad, phần mềm của Ivan Sutherland, chạy trên TX-2, con mainframe to bằng một căn phòng lớn. Ivan Sutherland là học trò của Claude Shannon, người trong Thế chiến 2 đã có nhiều nghiên cứu về mã hóa. Phải nói rằng Thế chiến 2 là nguyên nhân trực tiếp tạo ra vô số đột phá trong khoa học máy tính – Computer Science, hầu hết các sư phụ ngành CS đều trưởng thành từ cuộc chiến này.

Khi Claude Shannon đi học tại MIT, ông ta bắt đầu với máy tính vi tích phân – differential analyzer, dạng máy tính analog – tương tự, phổ biến trước kỷ nguyên máy tính điện tử. Máy tính analog thì có một quá trình phát triển vài thế kỷ, quay về với Newton, Laplace, Fourier, etc. Nên để có được Steve Jobs và Mac + iPhone, Bill Gates và PC + Windows ngày nay, phải quay ngược trở lại hơn 50 năm trước, từ các hệ máy tính mainframe giá hàng triệu đô, cho đến các hệ máy workstation (hàng chục / trăm nghìn đô) rồi đến các thế hệ máy tính cá nhân (vài nghìn đô)!

Còn nếu truy nguyên toàn bộ phát triển của khoa học máy tính thì sẽ quay lui ít nhất vài trăm năm, thậm chí còn xa hơn, trên đường đi sẽ bắt gặp vô số tên tuổi khổng lồ. Nếu đã hiểu lịch sử phát triển phong phú và phức tạp đến thế, thì ta cũng biết rằng, có nằm mơ cũng không thành Steve Jobs được! Theo tôi, điều trước tiên phải làm là… cứ tập thể dục đi đã !!! Cơ thể mạnh khỏe, tinh thần phấn chấn rồi tự khắc sẽ bớt ghen ăn tức ở, bớt gian manh lặt vặt, tâm tĩnh lặng thì mới tập trung học hỏi được, và nếu liên tục cố gắng như thế 5 ~ 10 thế hệ nữa thì… may ra!