đồng văn

acebook nhắc ngày này năm trước… cuộc chiến giữa những dân tộc “đồng văn” thường vô cùng, phi thường khốc liệt! Hai bên dùng chung một ngôn ngữ, một cách tư duy gần giống như nhau! Cái “đồng văn” này có nhiều hệ luỵ nghiêm trọng, vì nó nằm ở tầng văn hoá, ngôn ngữ nên không cách nào có thể chối bỏ, phớt lờ được. Xem như “đánh yêu” giữa các huynh đệ, nhưng không phải đánh bằng gối đâu (pillow fighting), những thành viên của một gia đình, “đồng sàng dị mộng”, “đóng cửa bảo nhau”!

Một khi đã bột phát thành một kiểu “bạo hành gia đình” dai dẳng, sẽ mang dáng dấp của những “ám ảnh tự kỷ khác biệt nhỏ nhoi” – Narcissism of small differences! Đó thực chất là cuộc tranh đấu xác lập giá trị, một “anh lớn” với những giá trị lớn đã qua thử thách, một “em nhỏ” không tự suy nghĩ và làm được gì nên hồn, mà ngược lại cái tâm lúc nào cũng vọng động, lúc nào cũng hoang tưởng tôi là một cái gì đó! Chính vì bản thân trống hoác không có gì bên trong nên ai nói gì cũng nghe, ai xúi gì cũng làm! 😢

malayarus

huyện bi hài thời chiến, con tem do Ukraine phát hành 2 ngày trước khi chiến hạm Moskva chìm! Con tàu mang tính biểu tượng là chủ yếu, chứ hơn 40 tuổi rồi, nên về vườn từ lâu! Nhưng có điều gì đó về tính văn hoá, đương nhiên khi bị oánh thì tâm trạng chả thể nào vui vẻ được, nhưng 1 quốc gia mà thiết kế con tem như thế…

Haiza, thật đúng là tính cách Malayarus – Nga nhỏ: láu cá, vụn vặt muôn thủa! 😢 Như ngày xưa trong chiến tranh Việt nam, “ụ ẹ thằng Mỹ” (tác phẩm Người mẹ cầm súng – Nguyễn Thi, chương trình ngữ văn cấp 2) thì cũng chỉ xem như 1 dạng văn chương bình dân đại chúng thôi, chứ chưa bao giờ đưa lên bề mặt truyền thông chính thống!

mariupol

ariupol, thành lập năm 1779 theo lệnh của toàn quyền Grigory Potemkin, sau khi Nga chiến thắng trong cuộc chiến Nga – Thổ. Với người Nga, thành phố được đặt theo tên Maria Feodorovna, Tsarina của Đế-chế Nga, vợ của Tsar Paul-1 (Mariupol = Maria + Paul). Còn với người Ukraine, thành phố được đặt theo tên… đức mẹ Maria! Lưu ý, điều này giống như St. Petersburg được xây dựng bởi Sa-hoàng Peter-1 (Peter the great), người ta đã hỏi rằng có phải thành phố được đặt theo tên của ông không, Peter cười lém lỉnh bảo rằng nó được đặt theo tên thánh Peter đấy chứ!

Có 1 sự nhập nhằng cố ý trong cách đặt tên… Trong tiếng Nga có 1 thành ngữ hài hước là “ngôi làng của Potemkin”, bắt nguồn từ câu chuyện (có lẽ là bịa đặt vô căn cứ, mang tính chất văn học giả tưởng) khi người ta nghĩ rằng Potemkin đã cho xây dựng những ngôi làng giả, những “mặt tiền phồn vinh, sung túc”, “cư dân béo tốt, hạnh phúc” dọc theo con đường nữ hoàng Catherine-2 đi, trong chuyến nữ hoàng vi hành thị sát tình hình Ukraine và Crimea năm 1787. Đến bây giờ, mộ phần của Grigory Potemkin vẫn còn nằm ở thành phố Kherson, Ukraine!

dialect

iếng Ukraine là một phương ngữ (dialect) của tiếng Nga hay là một ngôn ngữ (language) độc lập, tranh cãi này vốn đã loanh quanh suốt mấy trăm năm nay! Người Nga thì vẫn luôn cho rằng tiếng Ukraine chỉ là một phương ngữ của tiếng Nga, còn người Ukraine thì dĩ nhiên có quan điểm ngược lại! Ngay cả trong giới ngôn ngữ học cũng không có một định nghĩa chính xác nào để phân định rạch ròi giữa “dialect” và “language”! Có người thậm chí còn nói thẳng ra rằng: một phương ngữ sẽ trở thành ngôn ngữ độc lập khi nó có… hải, lục, không quân đủ mạnh! 😅

Tôi thực sự không quan tâm ai đúng sai, thắng thua, chỉ nhìn từ góc độ văn hoá! Khi mà hầu hết nội dung, suy nghĩ đều phải đi vay mượn, bản thân trống hoác! Lúc nào cũng muốn “vỗ ngực xưng tên”, cứ như thế, vì thực tế không giống như tưởng tượng nên dần dần ngã về phía các kiểu lưu manh lặt vặt, các biện pháp cực đoan! Vì thiếu vắng nội lực nên “ai nói gì cũng nghe, ai xúi gì cũng làm”! Về điều này, anh U giống hệt một số không nhỏ người Việt, đầu óc kiểu “con nít lên 3” nhưng lúc nào cũng “hoang tưởng” mình là “một cái gì đó”, lúc nào cũng “anh thế này, tôi thế kia”!

Servant of the people

hật đúng là khó định nghĩa thế nào là bản sắc quốc gia, dân tộc! Ở một nơi mà số lượng người dùng tiếng Nga và tiếng U ngang nhau (cỡ 45%), nhưng có xu hướng nghiêng về tiếng Nga (gần 70% người U nói thành thạo tiếng Nga). Đặc biệt là trong các lĩnh vực văn hoá, âm nhạc, truyền hình, báo chí… thì 70~80% dùng tiếng Nga. Về nhà có khi còn xài tiếng U đôi chút, chứ ra ngoài bàn chuyện làm ăn, nói chuyện văn hoá, chính trị, bàn các vấn đề hàn lâm, học thuật, thảo luận các đề tài pháp luật, khoa học, kỹ thuật… thì đều phải xài tiếng Nga cả! Thậm chí 2 thằng chửi nhau đến hồi căng thẳng cũng phải văng tiếng Nga ra cho nó được “sang chảnh”! 🙂

Tình hình cũng tương tự như vậy ở Belarus, các nội dung nghiêm chỉnh, mang tính hàn lâm học thuật là đều phải xài tiếng Nga! Khác chăng là người Belarus chấp nhận chuyện đó một cách tự nhiên, còn người U phản kháng một cách “bản năng” mà không hiểu rằng “ngôn ngữ” chính là “tâm hồn”, phản kháng lại chẳng qua là 1 cách tự mâu thuẫn chính mình, chính là “vấn đề” của bản thân mà không ý thức được, không giải quyết được, nên mới thành ra như thế! Như series truyền hình hài “Đầy tớ của nhân dân – Servant of the people”, loạt phim truyền hình nổi tiếng đã góp phần đưa Zelenskyy từ tổng thống giả trong phim trở thành tổng thống thật cũng được quay bằng tiếng Nga, rồi mới lồng tiếng U vào sau đó!

taras bulba

aras Bulba, hầu như ai trong chúng ta cũng nhớ, nằm trong chương trình Ngữ văn cấp 3, hình như là lớp 11! Nikolay Gogol, tác gia người Nga gốc Ukraine, tác phẩm viết bằng tiếng Nga, viết về người Cossack sống ở vùng đất mà ngày nay là Ukraine. Mà Cossack, giống dân vốn dĩ là du mục đó, là Nga hay là Ukraine, thật không thể nói cho rõ ràng được! Phiên bản tiểu thuyết sau cùng của Gogol cổ vũ cho 1 tinh thần “đại – Nga” mà không nói 1 chữ Ukraine nào! Cho đến ngày nay, cả 2 phía vẫn còn “giành giật” nhân vật tiểu thuyết tưởng tượng này!

Dĩ nhiên, lúc học văn ở ghế nhà trường thì cũng chỉ là những văn bản chữ nghĩa khô khan mà thôi, đâu có hiểu được rằng thực tế, lịch sử, dân tộc, văn hoá nó lại phức tạp đến như vậy! Nhưng ngày nay chúng ta biết được có 1 một Taras Bulba sống động, hoành tráng với âm thanh và hình ảnh! Và lại là bài ca “Poliushko Polie”, giọng ca Ivan Rebroff (một người Đức chẳng dính gì đến Nga ngoài chữ Ivan). Đương nhiên không hay và ấn tượng như trình bày của dàn nhạc Alexandrov, nhưng qua đó cũng cho thấy một phần gốc gác dân ca xa xưa của bản nhạc này!

Kredo radar

ó nhiều thông tin để nhận định rằng, hình thái cuộc chiến Nga – Ukraine hoàn toàn khác với những gì chúng ta biết trước đây, là 1 cuộc chiến công nghệ cao và điều khiển chính xác! Trên bản đồ, Nga chỉ có 1 góc màu hồng lớn phía Bắc của Kiev, nhưng zoom vào thì sẽ thấy cả chục chấm đỏ, là những đơn vị cấp tiểu đoàn vây quanh Kiev. Nhưng “bao vây” không hiểu theo nghĩa ngày xưa nữa, các đơn vị triển khai đủ lớn để tự phòng thủ được, nhưng đủ nhỏ để dùng toàn quân nhân chuyên nghiệp!

Bằng các khí tài trinh sát, vệ tinh, các cảm biến và radar phát hiện chuyển động, cộng với vũ khí chính xác, Nga hoàn toàn kiểm soát ra/vào Kiev, 1 con chó cũng không thể qua lọt! Chuyển quân theo đường “tiểu ngạch”, các nhóm nhỏ với vũ khí mang vác len lỏi qua địa hình cũng không thể thoát khỏi giám sát! Với hình thái chiến tranh này, các chiến thuật đánh nhỏ, đặc công (vốn là sở trường của VN) hầu như không thể triển khai được! Ảnh: hệ thống radar giám sát chuyển động trên mặt đất Credo-M1 của Nga!

Ukraine

ghĩ mà ngán ngẩm cho anh U, đương nhiên quốc gia nào cũng có quyền “dân tộc chủ nghĩa”, “vỗ ngực xưng tên” 1 tí, nhưng người ta mô tả anh U bằng từ: “Nga nhỏ”, với hàm ý “khôn ngoan lặt vặt” đúng là có lý! Quân đội quốc gia thì không xây dựng được, phải dựa vào các “private army” được tài trợ bởi các ông trùm, mà các tiểu đoàn dân quân này bản chất cực hữu, neo-Nazi, như “Azov battalion” là nó trưng bày biểu tượng Phát-xít công khai! Về phương pháp thì dùng các biện pháp khủng bố như tạt axit, ném bột thuỷ tinh vào mắt, bắn về cả 2 phía trong đoàn biểu tình…

Một quốc gia, dân tộc đương nhiên có quyền độc lập, có quyền tự hào về bản sắc của riêng mình, nhưng trước hết phải trưởng thành về tư cách, cá tính, về phương diện đạo đức cộng đồng và luật pháp căn bản đã! Cứ mãi “không chịu lớn”, toàn dựa vào các biện pháp cực đoan, gian vặt, lưu manh, đĩ miệng, toàn ba láp trên trời dưới đất! Chả trách để cho NATO giật dây xỏ mũi! Tôi chỉ ủng hộ Nga về mặt văn hoá thôi, chứ cũng không cho rằng Nga về chính trị là cái gì siêu việt mà người ta phải nghe theo! Nhưng giữa 2 cái xấu, thì rồi cũng phải chọn cái ít xấu hơn mà thôi!

Cossack rode beyond the Danube

hương trình âm nhạc cuối tuần… một bài hát cực kỳ yêu thích, lâu lâu nghe lại. Như tôi có nói trước đây: những dân tộc khoẻ mạnh phải có thứ âm nhạc sinh động, có sức sống! Còn như của VN thời đương đại thì chỉ nên gọi là “NHẼO”, chưa xứng gọi là “NHẠC”… 😃

Bài dân ca Cossack Ucraina & Nga này từ lâu đã đi vào nhạc cổ điển, được Beethoven mượn lại (opus 107 Schöne Minka), làm chậm lại và mềm mại hoá, từ đó lan truyền khắp châu Âu. Nếu quay lại lịch sử mấy trăm năm trước thì đây chính là “heavy metal” thời Phục Hưng! 😅