thanh bình lạc

ộ phim đang “hot” thời gian gần đây, tuy hình thức cổ trang, ngôn tình, nhưng hàm lượng văn hoá không phải ít. Yếu tố căn bản đầu tiên, đó là Tống triều tìm cách du nhập giống lúa “100 ngày” từ Giao Chỉ (ngày nay là VN), giống lúa mau kết hạt, chịu sâu bệnh, thời tiết tốt này là cải cách rất căn bản và sâu rộng đối với nông nghiệp TQ đương thời, sản lượng lương thực tăng nhiều lần, lần đầu tiên trong lịch sử, lương thực dự trữ trong kho đủ ăn trong… 50 năm, điều này dẫn đến bùng nổ dân số, rồi lần lượt dẫn đến bùng nổ kinh tế, thương mại. TQ bước vào một kỷ nguyên thịnh vượng chưa từng có, đời sống vật chất đầy đủ, các đô thị mở rộng, văn hoá, văn chương, tư tưởng đạt đến mức cực thịnh: Phạm Trọng Yếm, Âu Dương Tu, Tô Tuân, Tô Thức, Vương An Thạch, Trình Di, Trình Hạo, etc…

Đời sống vật chất cao như thế, XH chuyển biến thành những cấu trúc, tổ chức phức tạp đan xen nhau về lợi ích. Đời sống văn hoá tinh thần cao như thế dẫn đến một xã hội văn trị, văn nhân chữ nghĩa được coi trọng, mà võ bị bị coi thường. Võ tướng đời Tống được ưu đãi nhiều tiền bạc và vật chất, nhưng bị từ chối sự công nhận về địa vị nơi miếu đường, bị xem thường về danh dự. Về việc binh, Tống triều nổi tiếng là… đánh đâu thua đó, chủ tướng trận vong, toàn quân tiêu diệt, cứ thế lặp lại! Hàng năm, để được yên ổn, Tống phải cống nạp cho Liêu hàng vạn lạng bạc và nhiều sản vật khác, thế nhưng trên tổng thể vẫn không thiệt vì cán cân thương mại nghiêng hẳn về phía Tống, còn phía Tây Hạ, Liêu cái gì cũng phải mua từ Trung Nguyên, từ lương thực, nhu yếu phẩm cho đến tơ lụa, hàng thủ công mỹ nghệ!

Ngay cả gây sự với VN cũng bị Lý Thường Kiệt đánh cho tan tành. Tống sử có cách giải thích “chữa thẹn” rất hài hước về chuyện đánh đâu thua đó, lý giải rằng Liêu, Tây Hạ là những bộ tộc du mục, “toàn dân vi binh” – 全民为兵 – già trẻ, trai gái ai cũng là lính, nên một “quân đội chuyên nghiệp” như Tống không thể địch lại được! Cái thành ngữ “toàn dân vi binh” này lại được thấy sử dụng một lần nữa năm 1979, khi hơn nửa triệu quân TQ không thể xuyên thủng hàng thủ của 80 ngàn dân quân VN ở biên giới phía bắc. Nói tới nói lui, cũng phải thừa nhận một thực tế rằng, năng lực sản xuất, trình độ văn hoá cao khiến xã hội TQ nghiêng hẳn về tổ chức quy mô, quy cũ, mà yếu hẳn về tinh thần võ bị, mà những sắc dân yếu kém hơn về kinh tế, văn hoá như Liêu, Tây Hạ, VN thì… ngoài cái mạng cùi ra, chẳng có gì để mất!

trường thành

iệt Nam có các chức danh: kỹ sư, kiến trúc sư, Trung Quốc còn có thêm: công trình sư, tổng công trình sư, đại công trình sư… Đọc bài báo dưới đây mới thấy xây dựng hạ tầng Trung Quốc kinh khủng như thế nào, đúng như lời quốc ca của họ: Vùng lên, hỡi những ai không cam chịu làm nô lệ, với máu xương này, chúng ta đi xây Vạn lý Trường thành mới…

Làm được như vậy cần khoa học kỹ thuật, quy mô sản xuất, tổ chức lực lượng, năng lực tài chính, rất nhiều thứ.v.v… Ấy vậy mà vẫn có nhiều người Việt vẫn cứ thích làm tỉnh để chi oa: ah, Trung Quốc mà, toàn đạo nhái, hàng giả, lừa gạt thôi… Mở miệng nói thế nào thì chính là người như thế, lại tiếp tục “rải đinh quốc lộ, gỡ ray đường tàu” đây mà… 😢😢

bắc đẩu

ai bức “sơ đồ” chòm sao Bắc Đẩu, cái đầu vào nửa đêm, chòm sao thẳng đứng, cái sau ban ngày, chòm sao nằm ngang. Thơ của Từ An Trinh thời Đường: 北斗橫天夜欲闌,愁人倚月思無端。 Bắc đẩu hoành thiên dạ dục lan, Sầu nhân ỷ nguyệt tứ vô đoan – Đêm tàn, Bắc đẩu quay sang, Người ngồi dựa nguyệt, ngổn ngang mối tình… Sao Bắc đẩu xoay ngang tức là trời sắp sáng… 🙂

text=北斗横天夜欲阑&font=1&size=18&color=0000FF
text=愁人倚月思无端&font=1&size=18&color=0000FF

hang.tv

hưa bao giờ làm “review” về bất kỳ thứ gì, kiểu người cũ, xem mọi thứ trên mạng chỉ là để “cho vui”, “không thực”. Tuy vậy, rất ấn tượng khi xem qua vài chục video trên kênh Youtube hang.tv nên viết vài dòng. Thu Hằng là cô gái nghèo Phú Thọ, học xong cấp 3 thì dừng, nhàn rỗi, chơi điện tử, đánh lộn, cuộc đời vô định, sau theo mẹ qua Đài Loan (mẹ cô làm ô-sin ở Đài 14 năm), rồi từ từ học lên hết đại học ở Đài Loan, làm nhiều nghề trong đó có đi dạy tiếng Việt, làm MC, diễn viên, quen và cưới một anh người Đài, và bây giờ kênh Youtube hang.tv quay trở lại giúp người Việt hoà nhập tốt hơn vào xã hội Đài Loan, có tính xây dựng cộng đồng rất cao!

Đầu tiên, dễ thấy là Phổ thông thoại (Mandarin) tạo nên một dấu ấn rất rõ rệt lên tâm hồn cô ấy, học một ngoại ngữ mới cũng là có những cách hình dung, diễn đạt mới, tiếp cận với một thế giới tinh thần khác. Nhưng phải là học thật sự kia, nếu giống đa số người Việt học tiếng Anh thì… cũng chả có ích gì. Việc rành rẽ một ngôn ngữ ngoài việc có thêm một công cụ để tự khám phá, làm giàu thêm cho tâm hồn bản thân, đồng thời cũng mở ra nhiều cánh cửa từ phía người bản địa, giúp hoà nhập vào cuộc sống dễ dàng hơn! Dĩ nhiên ở đâu cũng luôn luôn có người tốt, kẻ xấu, nhưng ở Đài lâu năm, nhiều người đều nói: sống trong xã hội Đài Loan “có tình” hơn ở VN!

Tốt đẹp không phải là một món quà từ trên trời rơi xuống, nó đến cùng lúc từ hai phía, khi có sự thông hiểu, chia xẻ quan điểm, giá trị, nhiều cơ hội mới được tạo dựng. Còn như trong khá nhiều trường hợp phụ nữ VN lấy chồng Đài Loan, ngôn ngữ không thông, văn hoá không hiểu, không chia xẻ được gì với nhà chồng, thậm chí là có người lười biếng không chịu lao động, chỉ muốn ngữa tay xin tiền, phụ nữ như thế chỉ có giá trị là 1 cái “máy đẻ” mà thôi, và không nên ngạc nhiên khi bị đối xử như thế! Tôi quy “công lao” thay đổi, phát triển 1 con người, rất nhiều phụ thuộc vào ngôn ngữ, hãy học 1 ngôn ngữ giàu có, có tình người, “có hậu”, ít tính “lưu manh lặt vặt” hơn tiếng Việt!

người 1 con

ần đây, suy nghĩ nhiều về ngôn ngữ, về phương tiện diễn đạt, vừa là công cụ biểu ý, vừa là cách thức xây dựng nên tâm hồn. Haiza, cái ngôn ngữ quái quỷ, tào lao gì mà: “còn 2 con mắt khóc người 1 con”, “người 1 con” chính là vì đã lấy chồng và sinh 1 con á, chứ không phải “1 con mắt” đâu, đúng là “cha mách qué”, chỉ giỏi lừa người!!! 😅😓

từ nguyên: đầu tiên

ừ nguyên: đầu tiên: 首先, âm Hán Việt: thủ tiên. “Đầu” hay “thủ” chỉ là 2 cách đọc khác nhau của cùng 1 chữ, 1 là âm Hán Việt cổ xưa, 1 là âm Quan thoại tại 1 thời điểm nào đó gần đây hơn! Chữ “thủ” này, đúng là có 2 cái trâm cài tóc trên đầu thật! 😀

text=首先&font=1&size=18&color=0000FF

từ nguyên: giả dụ, rút cuộc & sốt

ừ nguyên: giả dụ (假如, âm Hán Việt: giả như) & rút cuộc (如果, âm Hán Việt: như quả). Để ý hiện tượng 1 chữ “như” (âm Hán Việt) nhưng có đến hai cách đọc (dụ, rút), chứng tỏ từ ngữ du nhập vào VN tại nhiều thời điểm, thậm chí là từ nhiều nguồn (địa phương) khác nhau.

Sốt: 烧 (âm Hán Việt: thiêu) từ này nhiều người cho rằng bắt nguồn từ tiếng Pháp “chaud” có nghĩ là nóng, nhưng tôi lại cho rằng 1 từ rất cơ bản như thế không phải mượn từ Pháp ngữ muộn đến vậy! Dĩ nhiên, lần nữa chỉ “propose” như thế, không dài dòng giải thích!

chính khí hướng thượng

ại là phim thanh xuân TQ, bước vào cổng trường trung học, đập ngay vào mắt là câu khẩu hiệu: Chính khí hướng thượng – 正氣向上… Haiza, dĩ nhiên cũng chỉ là khẩu hiệu thôi, nhưng nó cũng nói lên được vấn đề, lại đi trước VN, từ lâu đã bỏ những câu sáo rỗng kiểu như “tiên học lễ, hậu học văn”. Lễ không mấy quan trọng, văn cũng chưa phải là quan trọng lắm, quan trọng là khí chất chính trực, ngay thẳng, luôn tìm đường hướng lên trên, chứ không mãi lưu manh lặt vặt kéo cả lũ xuống dưới!

cảnh cảnh tinh hà

hải nói là TQ làm nhiều phim thanh xuân – coming-of-age rất hay. Không nên nhầm lẫn với thể loại ngôn tình, ngôn tình chỉ mới xuất hiện gần đây, thanh xuân đã có từ lâu, dù cũng có xu hướng hoà lẫn 2 thể loại. Ôi thanh xuân, ánh thiều quang xán lạn! Nhớ lại chính tôi năm lớp 8, cũng mượn giờ Văn, mượn Kiều để tỏ tình ngay giữa lớp, tỉnh như ruồi không biết ngượng: Người đâu gặp gỡ làm chi, Trăm năm biết có duyên gì hay không?! 😀

Đầu phim nghe tên nam & nữ chính: Cảnh Cảnh & Tinh Hà thấy quen quen, nghĩ một chút là nhớ ra mượn từ Đường thi – Trường hận ca – Bạch Cư Dị: Trì trì chung cổ sơ trường dạ, Cảnh cảnh tinh hà dục thự thiên. Lời thoại chất lượng, mượn cổ văn khá nhiều, nói về kỳ thi ĐH: khảo thí bất nhân, dĩ học sinh vi sô cẩu – thi cử thật là bất nhân, xem học sinh như cỏ rác, nhại 1 câu trong Đạo đức kinh, Lão tử: Thiên địa bất nhân, dĩ vạn vật vi sô cẩu! 😀

Lồng ghép văn hoá cổ như thế, lứa tuổi HS chưa thể hiểu hết được, nhưng chúng nó sẽ nhớ và lớn lên từ từ sẽ hiểu, sẽ tìm lại những nội dung ẩn giấu trong đó, sẽ có những nội hàm làm phong phú thêm cuộc sống về sau! Với khán giả VN mà nói thì không thể nào hiểu được, cùng lắm chỉ nắm được vài ba ngôn từ bề mặt! Nên suốt cả ngàn năm nay, không lúc nào mà VN không học TQ, nhưng rút cuộc, cũng chỉ học được mấy cái hời hợt mà thôi! 😓

danh chính ngôn thuận

huyện thấy được khi xem phim, vấn đề an ninh mạng TQ, dĩ nhiên có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng có một điều rất căn bản: công khai danh tính! Các tài khoản mạng ở TQ phải xác minh nhân thân, như thế ai nấy đều phải suy nghĩ kỹ càng trước khi nói, chỉ cần có “Report” từ tài khoản “tíc xanh” là đã có thể bắt đầu chuỗi hành động pháp lý! Danh có chính thì ngôn mới thuận được, đây là chuyện hiển nhiên!

Về vấn đề quyền riêng tư, hiện tại, các tài khoản mạng có thể xác minh (tíc xanh) hoặc không, cho phép một mức độ “ẩn danh” nhất định, nhưng chỉ có khiếu nại, kiện cáo từ “tíc xanh” thì mới được xem xét, còn loại kia chỉ mang tính thông tin! Khi đa số người dân trong cộng đồng đều “tíc xanh”, thì phát ngôn từ tài khoản “không tíc xanh” được xem là không “chính danh”, không có trọng lượng, có độ ưu tiên rất thấp!

Về vấn đề tự do ngôn luận, điều này chỉ khả dĩ trong một xã hội dân trí cao, con người có lòng tự trọng và ý thức đạo đức, ý thức pháp luật! Còn trong một xã hội phức tạp, đầy rẫy “lưu manh vặt” như TQ và VN thì chỉ có đẩy tinh thần “pháp trị” tới mức cao độ, thậm chí là hà khắc, mới có thể giáo dục, sửa đổi con người được, ép họ phải “cẩn ngôn, thận hành”, không thể trông chờ vào mấy câu “đạo đức” suông được!

từ nguyên: chủ tịch, chủ xị

hủ tịch, chủ xị (主席), “chủ tịch” là đọc theo âm Hán Việt cũ, đọc theo âm Bắc Kinh hiện đại thì sẽ là… “chủ xị”, nên “chủ tịch” hay “chủ xị” thì chỉ là 1 từ, 1 nghĩa mà thôi, nhưng do du nhập vào VN tại những thời điểm khác nhau nên ý nghĩa ngữ dụng học (pragmatics) hơi khác nhau! “Tịch” là cái chiếu (Nguyễn Du: tịch mạt nhất nhân phát bán hoa), ngày xưa ở ngoài hội đồng làng, ai ngồi đầu chiếu tức là nhân vật quan trọng nhất vậy!

text=主席&font=1&size=18&color=0000FF

từ nguyên: cùn & quýt

ùn (鈍, âm Hán Việt: độn): nghĩa là không sắc bén, cùn (dao), nghĩa thứ 2 là chậm chạp, ngu dốt (đần độn, trì độn). Quýt (橘, âm Hán Việt: quất), trong tiếng Việt, quýt và quất là 2 thứ quả khác nhau, trong tiếng Hoa chỉ có 1 chữ! Như vậy có hiện tượng 1 chữ nhưng có 2 cách đọc (âm cổ và âm mới), du nhập vào tiếng Việt tại những thời điểm khác nhau, và dùng để chỉ 2 thứ khác nhau, nhưng trong tiếng Hoa nguyên gốc chỉ có 1 chữ!

tiêu sầu

hạc của Mao Bất Dịch vừa nghe là biết đơn giản, không suất sắc lắm, nhưng ca từ thì chỉnh tề không chê vào đâu được: Một ly này kính cố hương, Một ly này kính viễn phương, Xin giữ tâm hồn này thiện lương, Xin cho tôi được trưởng thành. Cái gì mà “niệm niệm bất vong”, Cái gì là “sơn cao thuỷ trường”? Đến khi trời sáng, ai nói mình không say thì thật đúng hoang đường!

từ nguyên: giá cả

ừ nguyên: giá cả (价格, âm Hán Việt: giá cách). Chữ “cách” (cùng 1 chữ cách như trong: cách cách, nhân cách, phẩm cách, tư cách, etc…) nguyên nghĩa là mức, vạch dùng trong các thiết bị đo lường, nên “giá cả” sẽ hiểu như là thang giá, mức giá, bảng giá… Lần nữa, chỉ ghi chú lại ở đây, không giải thích nhiều 🙂 nhưng đặt câu hỏi là: tại sao nhân *cách*, phẩm *cách*, nhưng lại là giá *cả* !?

text=价格&font=1&size=18&color=0000FF

từ nguyên: hoảng hồn

ừ nguyên: hoảng hồn (惶恐, âm Hán Việt: hoàng khủng). Đôi khi âm Quan Thoại qua các thời kỳ và âm Hán Việt rất khác nhau, tiếng Hoa du nhập vào VN tại rất nhiều giai đoạn khác nhau, suốt từ Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, etc… lúc nào cũng du nhập thêm từ mới! Nên việc truy về từ nguyên rất khó khăn, nhưng cũng chính vì thế nên không muốn bàn cãi cũng như giải thích rõ, chỉ note lại như thế..

text=惶恐&font=1&size=18&color=0000FF

từ nguyên: ba hoa

ừ nguyên: ba hoa (八卦, âm Hán Việt: bát quái). Từ điển tiếng Việt giải thích “ba hoa” bắt nguồn từ “bavard” trong tiếng Pháp, Anh có nghĩa là “lắm lời”. Tôi ngờ rằng cách giải thích này không đúng, thực sự bắt nguồn từ chữ “bát quái”, ngoài nghĩa “âm dương, bát quái” trong Văn ngôn, với Bạch thoại còn có nghĩa là người nói chuyện tào lao, buôn dưa lê! Đúng hay sai thì tôi không muốn giải thích, chỉ note ở đây!

text=八卦&font=1&size=18&color=0000FF

lạc hà thu thuỷ

acebook lại nhắc, hồi đó mới chèo được 2, 3 năm… xuồng đi thuê ở khu du lịch chứ chưa tự đóng. Vạn sự khởi đầu nan, lúc mới đầu nhảy xuống nước, từ con kênh nhỏ vài chục mét ra đến con sông SG ngang mấy trăm mét nhìn mênh mông đáng sợ, cảm giác hồi hộp vô cùng.

Giờ mấy chục cây số ngang biển vẫn thấy nhỏ. Cái gì cũng phải tập từ từ, tự tay làm rồi mới hiểu, hồi xưa, nghe “bọn Tây” nói chuyện chèo vài ngàn cây số bằng cái xuồng ngang 50cm, nếu không đã tự tay chèo vài trăm cây, thì e là nghe như chuyện khoác lác, tào lao…

cẩu mệnh

acebook nhắc ngày này năm trước… 😅 Tiếng Việt: chia tay rồi, anh còn giữ lại cái gì của người yêu cũ không? – Có, giữ lại cái mạng chó của nó!

bát trạo ca

hị thập niên lai giang thượng du, Thủy thanh ngư kiến bất thôn câu. Điếu can chước tẫn trọng tài trúc, Bất kế công trình đắc tiện hưu. – Hai chục năm qua dạo sông chơi, Nước trong nên cá chẳng ham mồi. Hết cần trồng trúc làm cần mới, Đâu quản nhọc nhằn được mới thôi!

text=拨棹歌-船子德诚&font=1&size=18&color=0000FF

text=二十年来江上游&font=2&size=18&color=111111
text=水清鱼见不吞钩&font=2&size=18&color=111111
text=钓竿斫尽重栽竹&font=2&size=18&color=111111
text=不计工程得便休&font=2&size=18&color=111111