kata & bunkai

hotokan là trường phái karate duy nhất trong số hơn 25 nhánh karate hiện đại còn dạy Bunkai. Trong video dưới đây, có 2 phần rõ ràng, võ sinh Shotokan trước hết biểu diễn kata, sau đó là bunkai, tức là thể hiện mình đã rút ra được gì từ kata. Như thế nào là kata, và như thế nào là bunkai!?

Kata – 型 – Hình: là những bài quyền mang tính chất hình thức hoá, trừu tượng cao độ, võ sinh cần phải học thuộc nằm lòng. Tiếng Hoa hiện đại không còn dùng chữ “hình” cổ điển mà dùng chữ “sáo lộ” – nôm na tức là cách thức “khách sáo” (“sáo” tức là vẻ bên ngoài, như khi ta nói “khách sáo”, “sáo rỗng”). Võ sinh được dạy kata theo kiểu học thuộc lòng, nếu có hỏi cũng chỉ được bảo là: các đời tiền bối đã đúc kết như thế, cứ như thế mà học thuộc, cấm hỏi! Và thực ra giáo dục phổ thông, nhất là tiểu học, là cứ phải học thuộc lòng, tuổi đó chưa có đủ trình phân tích, lý luận!

Bunkai – 分解 – Phân giải: phân tích, lý giải kata, để hiểu được chúng áp dụng như thế nào trong thực tế! Từ một kata đơn giản chỉ có vài chục bước, có hàng ngàn cách lý giải, cách áp dụng khác nhau. Như 1 võ sư karate nổi tiếng có nói: tôi mất 5 năm để học 1 bài kata, nhiều người sẽ ngạc nhiên, 1 bài quyền có vài chục động tác, làm gì phải mất 5 năm, nhưng thực sự đúng là như thế! Bắt đầu từ tính trừu tượng của kata, có 1 số “quy tắc” diễn giải bunkai, nhiều võ sư rất dễ dàng dạy kata, nhưng sẽ không dễ tiết lộ bunkai, một số môn phái xem quy tắc triển khai, phân tích này là bí truyền!

Hệ thống “hình thức – phân tích” (kata, bunkai) này là chung cho đa số các môn võ Trung Quốc, Nhật Bản, nó thể hiện một mức độ suy nghĩ trừu tượng cao độ! Người ta đã đạt đến một trình độ khái quát, trừu tượng hoá rất cao, nhưng cũng chưa mở miệng nói lời nào về “triết học”!